Xwendnawa.jpg

١٠ سوودی خوێندنەوە، لەبەرچی پێویستە ڕۆژانە بخوێنیتەوە؟

وەرگێڕانی: داستان شەریف

کەی بوو کە دوا جار، کتێبێکت، یان سەردێڕی ڕۆژنامەیەکت خوێندووەتەوە؟ ئایا خووی خوێندنەوەت لە چواردەوری تۆڕەکۆمەڵایەتییەکانی فەیسبووک و تویتەردایە، یان ئاراستە کاریگەرەکانی سەر پاکەتێکی ئارداویدایە؟

ئەگەر تۆ یەکێکیت لەو کەسە بێشوومارەی خەڵک کە ئەو خووی خوێندنەوەیەیان بە شێوەیەکی ئاسایی تیا نییە، ئەوا ڕەنگە فەرامۆش کرابیت.

خوێندنەوە ژمارەیەکی زۆر سوودی هەیە و، لێرەدا ١٠ سوودی خوێندنەوەت بۆ دەخەینە ڕوو، هەتا دەست بە خوێندنەوە بکەیت.

١.هاندانی هزریی

لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە، کە مانەوە بە شێوەیەکی هزری هاندراوە، دەتوانێت بە هێواشی پێشکەوتنی (یان نەهێشتنی ئەرێنییانە) نەخۆشی ئەلزەهایمەر و نەخۆشیی دەروونی، لەو کاتەوەی کە چالاکییەکانی مێشکت دەپارێزیت و سەرقاڵی نەهێشتنی لەدەستدانی ئەوەیە لە ڕێگەی لەدەستدانی وزەوە.

بە هەمان شێوەی هەر ماسوولکەیەکی دیکەی لەش، مێشکیش پێویستی بە ڕاهێنانە، بۆ ئەوەی بەهێز و تەندرووست بمێنێتەوە، کەواتە دەستەواژەی "یان بەکاری بهێنە یان لەدەستی بدە" بە شێوەیەکی تایبەتی شتێکی شیاوە، کاتێک دێتە هزرتەوە. ئەنجامدانی مەتەڵ و یارییەکانی وەک شەترەنج، کە بۆ ئەوە دروست کراوە کە یارمەتیدەر بێت لە فێربوون و هاندان.

٢. کەمکردنەوەی فشاری دەروونی

هیچ کێشە نییە، ئەوەی کە تا چ ڕادەیەک فشاری دەروونیت لە شوێنی کارەکەت، لە پەیوەندییە تایبەتییەکانت، یان لەو ئەرکە بێشوومارانەی لە ژیانی ڕۆژانەتدا ڕووبەڕووت دەبنەوە، هەیە، کاتێک خۆت لە چیرۆکێکدا ون دەکەیت، ئەوە بەوەدا تێدەپەڕیت. باش­نووسینی ڕۆمانێک، دەتوانێت بەرەو جیهانێکی دیکەت ببات، ئەو کاتەی خۆت بە سەردێڕێکەوە سەرقاڵ دەکەیت، چاوپۆشیت لێ دەکات و لە دەمی داهاتوودا دەتهێڵێتەوە، ڕێگە خۆشکەرە بۆ دەرکردنی ئاڵۆزییەکان و ڕێگەت پێ دەدات کە چێژ ببینیت.

٣. زانیاری

هەر شتێکی نوێ بخوێنیتەوە، ئەو بەشە نوێیانەی هزرت بە هۆی زانیارییەوە پڕ دەکاتەوە و، هەرگیز درکی پێ ناکەیت کە ڕەنگە بەدەستی بهێنیت. ئەو زانیارییە زیادانەی کە تۆ هەتن، هەر بەرەنگارییەک ڕووبەڕووت دەبێتەوە، باشتر چارەسەری دەکەیت.

بە زیادەوە، لێرەدا، چەند هۆکارێک دەخەینە ڕوو، بۆ هزر:

پێویستە، بە شێوەیەکی هەمیشەیی خۆت لە بارودۆخە ئازاراوییەکاندا بدۆزیتەوە، بیرت بێت، کە ڕەنگە هەر شتێکی دیکە لەدەست بدەیت -کارەکەت، پێگە، سامان، تەنانەت تەندروستیت- زانیاری هەرگیز ناتوانێت جێگرەوە بێت لەلایەن تۆوە.

٤. فراوان­کردنی زانیاری

ئەمە لەگەڵ ئەو سەردێڕەی سەرەوەدا دەگونجێت:

کاتێک تۆ زیاتر دەخوێنیتەوە، وشەی زیاتر بەدەست دەهێنیت دەریدەخەیت و، ئەوان بێگومانن لەوەی ڕێگەی وشەکانی ڕۆژانەیان دەدۆزنەوە.

ڕەوانبێژبوون و خۆشدوویی لە هەر بوارێکدا یارمەتیت دەدات و، کە دەتوانیت بە شێوەیەکی جوانتر قسە بکەیت لەگەڵ متمانەی خوددا دەتوانێت یارمەتییەکی زۆرت لە بارەی ڕێزی کەسێتییتەوە بدات. تەنانەت دەتوانێت لە پیشەکەیشتدا یارمەتیت بدات، وەک ئەو کەسانەی خوێنەری باشن، قسەکەری باشن و زانیاری زۆریان لایە لەبارەی ناونیشانی هەمەجۆری ئارەزووی بەدەستهێنانی ناوبانگەوە هەرچی زووترە (ئەوجا زیاتریش) لەوەی ئەوانەی وشەکاری بچووکتر و کەمێتی ئاگای ئەدەب، زانست، تێپەڕاندن و بۆنە جیهانییەکانن.

خوێندنەوەی کتێب، بۆ فێربوونی زمانی نوێیش گرنگە، هاوشێوەی قسەکەرە باشەکان کە وشە نیشاندراوەکان بەدەست دەهێنێت، کە لەو ناوەڕۆکەدا بەکاری دەهێنێت، کە دۆخی قسەکردن و نووسینیان باشتر دەکات.

٥. بەهێزکردنی یادەوەری

کاتێک تۆ کتێبێک دەخوێنیتەوە، ئەوا کۆمەڵێک ئەکتەر، ڕابردوویان، ناوبانگ، مێژوو و وردییانت بیر دەمێنێت. هەروەک کەوانە هەمەجۆرەکان و بەشە بچووکترەکانی نەخشەکان کە بە درێژایی ڕێگاکانیان لە هەموو چیرۆکەکەدا بەردەوام دەبێت. ئەوە کەمێک دەگمەنە، بۆ ئەوەی بیرت بکەوێتەوە، بەڵام  هزرەکان شتە سەرسوڕهێنەرەکانن و پەیوەندییەکانیش ئاسانن.

بە دڵخۆشییەکی زۆرەوە، هەموو یادەوەرییەکی نوێ کۆششێکی نوێ دروست دەکات (توولەڕێیەکانی مێشک) و ئەو هێزانەی هەن، کە یارمەتیدەرتن لە یادەوەرییە کورتەکانی بیرت دەکەوێتەوە، هەروەک ئەوەی کە بیرکردنەوەکان جێگیر دەکات. ئەوە چەند شتێکی جوانە؟

٦. شیکارییە بەهێزەکان، شارەزاییەکانی بیرکردنەوە

ئایا تا ئێستا ڕۆمانێکی نادیاری سەرسوڕهێنەرت خوێندووەتەوە و، ئەو نادیارییەت چارە کردووە بەر لەوەی کتێبەکە تەواو بکەیت؟ لەم بارەدا، تۆ دەتوانیت ڕەخنە بگریت و بیرکردنەوەی لێکۆڵەرەوانەی کارکردن بە وەرگرتنی تێبینی هەموو ئەو زیادانە دەستەبەرکراون و ڕێکیان دەخات بۆ ئەوەی بە چیرۆکێکی کوشتنی دابنێت.

ئەوە هەمان توانایە بۆ شیکردنەوەی ئەو زیادانە و هەروەها ئەوەشی کە بەدەست دێت، کاتێک کاتی هەڵسەنگاندنی نەخشەکە دێت؛ وادانان، ئەگەر بێتو ئەوە پارچەنووسینێکی باش بێت، ئەگەر کەسایەتییەکان بە شێوەیەکی گونجاو گەشەپێدراو بن، ئەگەر نەخشەی چیرۆکەکە بە باشیی بڕوات بە ڕێوە،... تاد

ئایا هەرگیز هەلێک هاتووەتە پێش بۆ ئەوەی قسە دەربارەی کتێب لەگەڵ ئەوانی دیکەدا بکەیت، لە تواناتدا دەبێت بۆ ئەوەی دەربارەی بۆچوونەکانت بە ئاشکرا بدوێیت، هەروەک ئەوەی کاتت لە خۆت گرتبێت، بۆ ئەوەی دیقەتی هەموو دیمەنە بەشدارەکان بدەیت.

٧. پەرەدان بە جەختکردنەوە و چڕکردنەوە

 لە جیهانی ئینتەرنێتی شێواوماندا، ئاگاداریی ملیۆنێک ئاراستەی جیاواز لە هەمان کاتدا وەک  ئەوەیە، ڕۆژانە کاری هەمەجۆر بکەین.

لە یەک بستی پێنج خولەکیدا، بە گشتی خەڵکی کاتەکانیان لەنێوان کارکردن لە پیشەیەکدا، پشکنینی ئیمەیڵ، قسەکردن لەگەڵ دوو کەسدا (بە جیچات، سکایپ،...تاد)، چاوێکیان لەسەر تویتەر دەبێت، چاودێریکردنی مۆبایلەکانیان و، پەیوەستبوون بە هاوکارەکانیانەوە. ئەم جۆرە زیادکردنە وەک هەڵسوکەوتێک هۆکارە بۆ ئاستەکانی فشار بۆ ئەوەی بەرز ببنەوە و، سووککردنی بەرهەمەکەمان.

کاتێک کتێبێک دەخوێنیتەوە، هەموو هزر و هۆشت لای چیرۆکەکەیە، پاشماوەی جیهان بەلایەکی دیکەدا دەبەیت و، دەتوانیت خۆت نقووم بکەیت لە زیادکراوە باشەکەیدا و بیکەیت بە هی خۆت.

هەوڵ بدە ١٥-٢٠ خوولەک بەر لە دەستپێکردنی کارەکەت بخوێنیتەوە (بۆ نموونە؛ ئاڵ­وگۆڕکردن، ئەگەر گواستنەوەی گشتی دەکەیت) و، سەرت دەسووڕمێت لە چەندێتی ئەو جەختکردنەوە زۆرەی بە یەک جار لە نووسینگەکەدا بەدەستی دەهێنیت.

زانیاری زیادە: ئەگەر  بە جەختکراوی مانەوە ئاشکرا دەکەیت و، هەوڵ بۆ دووبارە پەرەپێدانی جەختکردنەوە دەدەیت، ئەوا هەڵە دەکەیت.

٨. باشترکردنی ئەزموونی نووسین

ئەمە دەست­ لە دەست لەگەڵ فراوانکردنی وشەکارییدا ڕێک دەکەوێت:

پیشاندان بۆ بڵاوکردنەوە، کارکردن لە نووسینی باشدا تێبینکردنێکی کاریگەری هەیە لەسەر نووسینی کەسێک خۆی، وەک تێبینیکردنی ئەو ئاوازە، جۆرێتی شلگاز و، چۆنیەتی نووسینی نووسەرانی دیکە، کە کاریگەری هەمەجۆری لەسەر کارەکەی خۆت دەبێت. بە هەمان شێوە، میوزیکژەنان یەک کار دەکاتە سەر ئەوی دیکە و، وێنەکێشانیش بە هەمان شێوە چۆنیەتی کارەکانی گەورەی پێشوویان لەکار دەهێنن، بۆیە نووسەران فێری ئەوە دەبن چۆن پەخشان لە ڕێی نووسینی ئەوانی دیکەوە بخولقێنن.

٩. ئاسوودەیی

لە زیادکردنی چێژوەرگرتندا، کاتێک هاوڕێکان کتێبێکی باش دەخوێننەوە، شتێکی شیاوە ئەوەی کە بابەتێک دەخوێنیتەوە، دەتوانێت بتباتە ناوەڕۆکی ئاشتی و ئاسوودەییەوە.

خوێندنەوەی نووسراوە ئایینییەکان، دەتوانێت بەرزە فشاری خوێنت کەم بکاتەوە و، بتباتە نێو هەستێکی هێمنیی مەزنەوە، کاتێک خوێندنەوەی کتێبی یارمەتیدانی خۆیی بڵاو دەکرێنەوە بۆ ئەوەی یارمەتی خەڵکی بدەن، دڵنیایی بیرۆکەی نەخوازراو و بیرکردنەوەی نەخۆشییە هزرییەکان بچێژیت.

١٠. ئاسوودەیی ڕابواردن

لەگەڵ ئەوەی زۆربەمان ئارەزووی کڕینی کتێب دەکەین بۆیە دەتوانین باسێکی قوورس لە دامێنی لاپەڕەکەدا ڕوون بکەینەوە و، سووچی لاپەڕەکان بۆ سەرچاوەی داهاتوو بنوشتێنینەوە، بەوە بەنرختر دەبن.

بۆ ئاسوودەییەکی کەمتێچووتر، دەتوانیت سەردانی کتێبخانە ناوخۆییەکەت بکەیت و سەبەتەکە بە سەربەرزییەوە بئاخنیت کە کتێبی گەورەی بێشووماری لێیە بە خۆڕایی. کتێبخانەکان  کتێبیان لە هەموو بابەتێکی پێشبینیکراودا هەیە و، لەو کاتەی قەواڵەکەیان دەخولێننەوە و هەمیشە کتێبی نوێ دەدۆزیتەوە، هەرگیز لە خوێندنەوەی بابەتەکان هیلاک نابیت.

ئەگەر ڕووبدات، کە لە ناوچەیەکی وادا بژیت کە کتێبخانەی ناوخۆیی لێ نەبێت، یان ئەگەر جووڵە کەم بکاتەوە و بە ئاسانی هیچ یەکێکی دەست ناکەوێت، زۆربەی کتێبخانەکان کتێبەکانیان لەسەر شێوەی پیدیئێف یان ئی-پەب هەیە و، تۆ دەتوانیت بەهۆی ئی-ڕیدەرەکەت، ئایپاد، یان لەسەر شاشەی کۆمپیوتەرەکەت بخوێنیتەوە.

چەندین سەرچاوەی ئۆنلاین هەن، کە دەتوانیت بیانخەیتە نێو ئی‌بووکە خۆڕاییەکەتەوە و، بڕۆیت بۆ ئەوەی هەندێک شتی نوێ بۆ خوێندنەوە بەدەست بهێنیت.

بۆ هەموو کەسێکی ئەدەبی لەسەر ئەم هەسارەیە ژانرێکی ئەدەبی هەیە و، ئەگەر بێتو چێژەکانت بە شێوەیەکی کلاسیکی ئەدەبی، شاعیری، گۆڤاری فاشن، ژیاننامە، نووسراوە دینییەکان، کتێبی تازەپێگەیشتووان، ڕێبەری خۆیارمەتیدان، داگیرساندنی شەقام، یان ڕۆمانی ڕۆمانسی، شتێک لە دەرەوەیە بۆ ئەوەی مەراق و پێشبینییەکان وەربگرێت.

بۆ ماوەیەکی کورت هەنگاوێک دوور دەکەوێتەوە لە کۆمپیوتەرەکەت، بە درزێک کتێبێک دەکاتەوە و، ڕۆحت پر دەکاتەوە بۆ ماوەیەکی کەم.


ئەم بابەتە 67 جار خوێندراوەتەوە