kteb.jpg

بەشی (35): هەڵسەنگاندنی كتێبی سەرۆكی سەنگاپورە (من العالم الثالث إلی الأول)

مەلا بەختیار

(تەنها فەلسەفەی دانراوی یاسایی، كێشەكانی دادگا چارەسەر دەكەن)

دامەزراندنی سەرۆكی دادگا، لای سەرۆكی سەنگاپورە، بایەخی زۆری هەبووە. بۆیە، پێش وازهێنانی لە پۆستەكەی، بیری لە سەرۆكێكی لێوەشاوەی دادگا كردووە. هاوڕێیەكی هەبووە، سەرۆكی دەزگای بانكی چینی‌و پشتی دەریاكانیش بووە، كە گەورەترین بانكی وڵاتەكە بووە. یاسای تەواو كردووە، لە زانكۆی كامبرج هاوڕێی بووە. دوای پشكنینی لیستی پارێزەرەكان، ئەم هاوڕێیەی پێ شیاوترینیان بووە كە ناوی (بونج هاو) بووە. سەرەتا كە پێی وتووە، جێگری سەرۆكی دەستەی وەبەرهێنان بووە. قبوڵی نەكردووەو داوای كردووە ماوەیەكی بداتێ‌ بیری لێبكاتەوە. سەرەنجام رازی بووەو لەمبارەوە دەڵێ‌:

"شێوازی ژیانی دەگۆڕدرا و لە رووی داراییشەوە ساڵانە یەك ملیۆن دۆلاری لە بانك وەردەگرت، بەڵام وەكو قازی تەنها (300) هەزار دۆلار موچەكەیەتی، واتا یەك لەسەر حەوتی موچەكەی لە بانك. دوای مانگێك بەهۆی ئەوەوە هەستی بە لێپرسراوی نیشتمانی كرد، رازی بوو ببێتە قازی".(ل299)

لەدوای ماوەیەك، لەسەری دەنوسێ‌ كە:
"سەلماندی كە قازیەكی دەركەوتوی گەورەیە. قازیەكانی پێش خست‌و ئاستێكی باڵای دادیە پارێزەرەكان. دوای چەندین ساڵ، چاكسازی‌و نوێكاری لە دادگاكاندا، بەدیهێنا. كەڵەكەبونی كێشەگەلی كەمكردەوەو چاوەڕوانیەكانی لە چارەسەركردنی كێشەكاندا، كەمكردەوە.

تەكنەلۆژیای زانیاری خستە ناو دادگاكان هەتا خێراتر ئەركەكان رایی بكەن.

دەزگای هەڵسەنگاندنی نێودەوڵەتی، باڵاترین پلەی پێشكەش بە سیستەمی دادوەری سەنگاپورە كرد. لە نەوەدەكاندا، لە كتابی ساڵانەی كێبەركێی دەوڵەتاندا، كە پەیمانگای نشونماو بارەگاكەی لە سویسرایە، بڵاوی دەكاتەوە، سەنگاپورە لە پێشەنگی وڵاتانی ئاسیادایە بەهۆی (متمانەی لە بەڕێوەبردنی كۆمەڵ لەسەر بنەمای راست‌و دروست) ساڵی 1997-1998 سەنگاپورە خرایە لیستی دە یەكەمەكانی جیهان، لەسەرویاندا ئەمریكاو بەریتانیا‌و ژاپۆن‌و سەرجەم دەوڵەتانی هاوكاری‌و نشونمای ئابوری".(ل300)

دادگاو دادوەرەكان، یەكێكن لە دەسەڵاتە هەرە گرنگەكانی سێ‌ دەسەڵاتی وڵاتان تێكڕا (راگەیاندنیش دەسەڵاتی چوارەمە و سۆسیال-میدیاش كراونەتە دەسەڵاتی پێنجەم!).

تا ئێستا، وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست نەیانتوانیووە ئەم دەسەڵاتە، بكەنە دەسەڵاتێكی راستەقینەی دادوەری، هەروەكو وڵاتانی دیموكراسی. هۆیەكەشی رۆشن‌و ئاشكرایە كە، سیستەمی حوكمڕانی ئەم وڵاتانە، هەڵقوڵاوی ئاستی دواكەوتوی كۆمەڵایەتی‌و تێگەیشتنی مەدەنی دواكەوتوتری، سەردەمەكەیە. هەژمونگەری ئەندێشەكانی سەدەكانی ناوەڕاست، بەربەستێكی كۆنكریتی سەربەخۆیی دادگایە، لە فەلسەفەی یاسایی دونیایی. هەتا، لێبڕاوانە روانگە فەلسەفیەكانی پشتی سروشت‌و یاساكانی مەزهەبگەرایی، نەگۆڕدرێ‌ بە یاسا دانراوەكانی لەناو پێویستیە دونیاییەكانی ژیانەوە، فەلسەفەی یاسایی دانراوی سەردەم، نەكرێتە بنەمای یاسایی دادگاكان، مەحاڵە، كێشەكانی دادگاو كێشە بنەڕەتیەكانی كۆمەڵایەتیش، تایبەتی كێشەی ژنان‌و توندوتیژی، چارەسەر بكرێ‌.


ئەم بابەتە 57 جار خوێندراوەتەوە