Rashid.jpg

رەشید یاسمى، ناوێکى ناو دنیاى ئەدەب و وەرگێڕێکى بەتوانا

رەشید یاسمى شاعیر، ئەدیب، نوسەر و وەرگێڕى کورد ، ناوى تەواوى غوڵامڕه‌زا ڕه‌شید محه‌مه‌د وه‌لی‌خان یاسمیە و لە رۆژى 19/11/1896 لە گاواره‌ی سه‌ر به‌ داڵه‌هۆی شارى کەرمانشان لە دایکبووە، محه‌مه‌د وه‌لی‌خانی گۆرانی باوکی، وێنه‌گر و خۆشنووس بووە.

خوێندنی سه‌ره‌تایی له‌ شارى کەرماشان تەواو کردووە، خوێندنی ناوه‌ندی له‌خوێندنگه‌ی (سێن لوویی)ی تاران تەواو کردووە و هه‌ر له‌و ته‌مه‌نه‌دا ده‌ستی بە هۆندنه‌وه‌ی شیعر کردووە.

دواى ئەوەى خوێندنه‌که‌ی ته‌واو دەکات، (مه‌کۆی زانیاران)ی دامه‌زراند دواتر ناوەکەى گۆڕا به‌ (ئه‌نجومه‌نی زانکۆ)، له‌گه‌ڵ نووسین و لێکۆڵینه‌وه‌، خۆی فێری زمانەکانی (عه‌ره‌بی، ئینگلیزی و فه‌ڕه‌نسی) کردووە و له‌ لای مێژووناسی به‌ناوبانگی ئەڵمانی (هرتسفلد ١٨٧٩ - ١٩٤٨) زمانی په‌هله‌وی فێر بووە.

لە ساڵی 1933 بووەتە مامۆستا لە زانکۆی ئه‌ده‌بیاتی تاران، هەر لەم ماوەیەدا بوەتە ئه‌ندامی (کۆڕی زانیاریی ئێران).

لە ساڵى 1943 دیوانی هۆنراوه‌کانی (محه‌مه‌دباقر میرزا خوسره‌وی کرماشانی)ی باپیری دایکی، بەچاپ گەیاندووە، هەروەها بۆ ماوەى  (3)ساڵ، لە ساڵانى (1943 – 1945) لە گۆڤاری (نامه‌‌ی فرهنگستان) هۆنراوەکانى باپیرى بڵاوکردۆتەوە.

لە ساڵى 1943 چووتە هیندستان و دوو ساڵ لەوێ ماوەتەوە و دواتر لە ساڵى 1945 چوتە فەڕەنسا و لەوێش دوو ساڵ ماوەتەوە.

خاوەنى (2) کوڕ بووە بەناوەکانى (خەسرەوى کەرمانشانى و سیامیک یاسمى).

هۆنراوه‌کانی له‌نێوان شێوازی کۆن و نوێدا به‌یناوبه‌ینن و ڕه‌خنه‌گرانی ئه‌ده‌ب له‌ ڕێزه‌ی (مه‌لیکوشوعه‌رای به‌هار، ئیره‌ج‌ میرزا  و په‌روین ئیعتیسامی)ی دادەنرێت، و دیوانی هۆنراوه‌کانی به‌ زمانی فارسیی چاپکراوە، له‌ دیوانه‌که‌دا پارچه‌یه‌کی موسته‌زاد هه‌یه‌ به‌ ناوی (پروانه‌ و گل)، که‌ مێژووەکەى دەگەڕێتەوە بۆ ساڵى 1906 کە ئەوکاتە ته‌مه‌نی بیست ساڵان بووە.

جگه‌ لە کۆمەڵێک بەرهەمى چاپکراو کۆمه‌ڵێک وتاری له‌ بواره‌کانی (وێژه‌یی، مێژوویى، فه‌لسه‌فی و ره‌خنه‌یی) لە رۆژنامە و گۆڤارەکاندا بآوکردۆتەوە.

لە رۆژى 2/3/1949 لە زانکۆى تاران له‌ کاتی وانەوتنەوەدا جەڵتەى دڵ لێى داوە، بەڵام چارەسەرى بۆ کراوە و تا ئەو رۆژەى کۆچى دوایى کرد هەر مامۆستاى زانکۆى تاران بووە.

لە رۆژى 9/5/1951 لە تەمەنى (55) ساڵى لە شارى تاران کۆچى دوایى کردووە و له‌ گۆڕستانی (زه‌هیرود ده‌وله)ی ته‌جریش بەخاکسپێردراوە.

بەرهەمەکانى:

- احوال ابن یمین.

- اندرزنامه اسدی طوسی (ڕاستکردنه‌وه‌).

- سلامان و ابسال جامی (ڕاستکردنه‌وه‌).

- نصایح فردوسی.

- مقدمه‌ بر دوبیتی‌های باباطاهر عریان.

- قانون اخلاق.

- دیوان هاتف اصفهانی (ڕاستکردنه‌وه‌).

- تاریخ ملل و نحل.

- آیین نگارش.

- کرد و پیوستگی نژادی و تاریخی او ادبیات معاصر (ذیل بر ترجمهٔ جلد چهارم تاریخ ادبی ایران ادوارد براون).

- دیوان مسعود سعد سلمان (ڕاستکردنه‌وه‌).

- اشعار گزیده‌ فرخی سیستانی.

- تاریخ مختصر ایران.

- دیوان اشعار.

ئەو بەرهەمانەى لە زمانى ئینگلیزى و فه‌ڕه‌نسی و په‌هله‌وییه‌وه‌ کردویەتى بە‌ فارسی:

- تاریخ قرن هیجدهم، انقلاب کبیر فرانسه وامپراتوری ناپلئون، آلبر ماله و ژول ایزاک، (له‌ فه‌ره‌نسییه‌وه‌).

- تاریخ ادبیات ایران، ادوارد براون، جلدچهارم از صفویه تا عصر حاضر، (له‌ ئینگلیزيیەوە‌).

- ایران در زمان ساسانیان، کریستنسن، (له‌فه‌ره‌نسییه‌وه‌).

- آثار ایران، (له‌ فه‌ره‌نسییه‌وه‌).

- از قصرشیرین به‌ طوس، (له‌ فه‌ره‌نسییه‌وه‌).

- چنگیز خان، هارولد لمب.

- تاریخچهٔ نادرشاه، مینورسکی، (له‌ ئینگلیزيیەوە‌‌).

- رمان شاگرد (دیسیپل) از پل بورژه، (له‌ فه‌ره‌نسییه‌وه‌).

- رمان کنت دو مونتگمری، (له‌ فه‌ره‌نسییه‌وه‌).

- فلیسی، کنتس دو سگور.

- کتاب دوستی، امیل فاگه‌.

- مقام ایران در تاریخ اسلام، (له‌ ئینگلیزيیەوە‌‌).

- آیین دوستیابی، دیل کارنگی.

- نصایح اپیکتتوس حکیم (له‌ فه‌ره‌نسییه‌وه).

- تئاتر انوش (به‌ هۆنراوه‌).

- اندرز اوشنرداناک، (له‌ په‌هله‌وییه‌وه‌).

- اندرز آذربادمهراسپندان، (له‌په‌هله‌وییه‌وه‌).

- ارداویراف‌نامه، (له‌ په‌هله‌وییه‌وه‌).


ئەم بابەتە 89 جار خوێندراوەتەوە