Warning: Division by zero in /home/galawej/public_html/tmp/templates_c/cgbd310^eaff6abc0894fc43cc026e79a1ff7ef9439afb78.module_db_tpl.CGBlog;detailndesign.php on line 71

یەشار كەمال كە دەیتوانی بە گێڕانەوە سەرت سپی بكا

تەلعەت تاهیر
Jan 16, 2018

خۆی گوتەنی (ئەو لە شێوەی ئەو دێوەیە كە چل گۆرانی جیاوازی دەزانی لەبارەی سێوەوە، بەڵام لە ڕاستیدا گۆرانییەكانی لەبارەی سروشت و كوشتنی سروشتەوەیە). لێرەوە یەشار كەمال وێڕای ئەو نەهامەتیانەی منداڵیی هێشتا بەرگری لە سروشت و ئینسان دەكا، وێڕای ئەوەی لە تەمەنی چوار ساڵ و نیویدا و بە بەرچاوی خۆیەوە باوكی دەكوژن و چەند ساڵێك نوتقی نامێنێ‌، وێڕای ئەوەی لە عارفەی جەژنی قوربانێكدا خاڵە گەورەكەی سەرقاڵی كەوڵكردنی مەڕێك دەبێت و چەقۆ دەپەڕێت و چاوێكی كوێر دەبێت: كەچی ژیان و جوانی بە ڕوونی و سادەیی دەبینێت. ئەگەر ماركیز لە منداڵیدا سەرسام بووبێت بەو غەجەریانەی دەهاتن و سێركیان ساز دەكرد و لەوێشەوە باپیرەی دەستی دەگرێت و بۆ یەكەمین جار لەپی دەخاتە سەر سەهۆڵ و دەڵێت (ئای چەند گەرمە)، ئەوا بە هەمان سرووش یەشار كەمال سەرەتای شیعر نووسینی بە كاریگەری ئەو شاعیرە گەڕۆكانە دەست پێدەكا كە حەوت شەو و حەوت ڕۆژ لە (چكوراوە)، بەسەر یەكەوە داستان و ڕووداوەكانیان بە شیعر دەگێڕایەوە. ڕاستە لە ڕۆژی پێنجشەممە، پانزەی مانگی یەكدا نووسەری ناوداری كورد یەشار كەمال لە تەمەنی نەوەد و دوو ساڵیدا بە هۆی تەنگەنەفەسی و لێدانی ناڕێكی دڵی، برایە نەخۆشخانە، بەڵام زۆر زووتر: بە هۆی نەبوونی ئازادی و چەوسانەوەی نەتەوەیەكی چل ملیۆنی و هەست كردن بە غوربەت و مەنفای ژیان و زمان، تەنگەنەفەس ببوو، مەنفای ناو ژیانی ئاشكرایە و لای زۆربەی نووسەران هەیە، بەڵام مەنفای ناو زمانی ئازاربەخش بوو، هەست و كێشەكانی ئینسانی كورد بە ناچاری دەخرانە ناو ئەبجەدیەتی توركیەوە، چەند ئەستەمە بەو زمانەی بەسەرتا چەسپێندراوە: هاواری پێبكەی؟ چەند زەحمەتە بەو ئەبجەدیەتەی بۆتە چوارچێوە و قەفەس: گۆرانی بۆ جوانی و ئازادی پێبچڕی؟ لەو پێناوەدا و بۆ قەرەبووكردنەوەی ئەو واقیعە، لە شێوەی نووسەرە مەزنەكان تەنیا پەنای بۆ خەیاڵ و گێڕانەوە بردووە، پەنای بۆ ئاوێتەكردنی داستان و ڕاستی بردووە، هەر بۆیە نووسینەكانی پڕن لە كەسایەتی ئازا و و فریادرەس، تا ئەو ڕادەیەی یەكێك لە پاڵەوانەكانی كاتێ‌ دەكوژرێت و سینگی شەق دەكەن، دەبینن: چوار دڵی هەیە. دەگمەنی و ناوازەیی چیرۆك و شانۆگەری و ڕۆمانەكانی یەشار كەمال لەوەدایە بۆ خەڵكی سادە دەنووسێت و كەچی بەهای هونەریش لە دەستنادا، ئەم دەگمەنییە مەگەر تەنیا لە چیخۆف بوەشێتەوە. لەو وتاری لە رۆژنامەی (ئاوێنە) ی ئەڵمانیدا لە ساڵی 1995 بەناونیشانی (كێڵگەكانی مردن) بڵاویكردەوە، ترۆپكی هەڵوێستی یەشار كەمال دەنوێنینَت: كاتێ‌ باس لە زوڵمی سەدان ساڵەی توركیا دەكات بەرانبەر بە كورد و لە قوڕنانی زمان و سووتاندنی دوو هەزار گوند و ئاوارە كردنی سێ‌ ملیۆن ئینسان و كوشتنی سەدان نووسەر و ڕووناكبیر و نەفی كردنی سەدان پارێزەر و دكتۆر و مێشكی زانستی بە شێوەیەكی مەنهەجی و لەسەر دەستی دەزگا ڕەسمیەكانی دەوڵەتەوە وەك پلانێك بۆ لەناو بردنی نەتەوەو نەژادی كورد. لەو ڕێوڕەسمەی بۆ وەرگرتنی خەڵاتی دكتۆرای فەخری لە زانكۆی بوكازئیجی لە مانگی شەشی ساڵی ڕابردوو، یەشار كەمال لە وتەی وەرگرتنی خەڵاتەكەدا بەم شێوەیە باسی ململانێی و هەماهەنگی كلتوور و شارستانیەتیەكان دەكات و دەڵێت (ئەوەی گرنگی بە خوێندنەوەی كتێبەكانم دەدا، لە سەریەتی نەبێتە بكوژ، بەڵكو ببێتە دوژمنی شەڕ، پێویستە بكۆشێت لە دژی چەوساندنەوەی مرۆڤ بۆ مرۆڤێكیتر، كەس مافی ئەوەی نییە بە قێزەونی تەماشای ئەویتر بكات و لە بەرانبەریدا سیاسەتی پاكتاوی نەژادیی پەیڕەو بكا، پێویستە ڕێگە لەو ڕژێم و حكومەتانە بگیرێت كە سیستەمی پاكتاوی نەژادیی بەسەر گەلانیدا دەسەپێنێ‌. ئەوانەی گرنگی بە خوێندنەوەی كتێبەكانم دەدەن دەبێ‌ بزانن ئەو ڕژێمانەی كار دەكەن بۆ لەناو بردنی ڕۆشەنبیریەكانیتر، خۆیان ڕۆشەنبیریی و مرۆڤایەتی خۆیان لەدەستداوە. ئەم كێشانە مەبەستم لێی وڵاتی خۆشمانە: كە بۆ ماوەی هەشتا ساڵ زمانەكانی دیكەی قەدەغە كرد، بەڵام دەبێت حكومەتەكان بزانن بەم كارەیان ڕۆشنبیریی خۆشیان لەناو دەچێت).

لەگەڵ ئەو سی و قسوور ڕۆمانەی نووسیویەتی، كە بۆ سی و قسوور زمانی زیندووی جیهانیی وەرگێڕدراون، لەگەڵ ئەو سی و قسوور خەڵاتە نێودەوڵەتیەی وەریگرتوون، كە سێ‌ دكتۆرای فەخری تێدایە، هەمیشە پرسیاری ئەوە دەكرێت بۆچی نەوبلی ئەدەبیاتی وەرنەگرت؟ لەبەر ئەوەی كوردە؟ بەڵی: بە دڵنیاییەوە. خۆ من نەك لە ئەدەبدا بەڵكو لە پرسە كۆمەڵایەتیەكانیشدا باوەڕم بە تیۆری موئامەرە نییە، بەڵام لەمەی لەمەڕ یەشار كەمالدا باوەڕم پێیەتی، دەوڵەتی كەمالیستی توركیا لەبەر دوو هۆی زۆر جەوهەری ڕقێكی مێژووی بەرانبەر بە یەشار كەمال هەبووە، یەكەم لەبەر ئەوەی كوردە و دووەم لەبەر ئەوەی چەپ بووە، دەوڵەتی توركیا و ئێمە و خوێنەران و خودی یەشار كەمالیش دەزانین كە تەنیا پیت و وشەكان توركین، دەنا كەسایەتی و كارەكتەر و سروشت و گرفتی ئینسانەكان و كەشوهەوای چیرۆك و شانۆگەری و ڕۆمانەكانی كوردین، بۆیە دەبینین دەوڵەتی توركیا بەرانبەر بەو نووسەرە مەزنە (كە بە میراتگری ستاندال و ولیەم فۆكنەر دەدرێتە قەڵەم و دوواین قەڵاكانی كلاسیزمە) نەك هەر پشتگیری ناكا، لەوە خراپتر: زیندانی دەكات و ڕاوەدووی دەنێت و تۆمەتی پشێوی نانەوە و تێكدانی ئاسایشی نەتەوەیی دەداتە پاڵ، هەموومان دەزانین بۆ خەڵات تەنیا باش نووسین بەس نییە، بەڵكو سەپۆرت و پاڵپشتی دەزگایی و دەوڵەتیی و تەبەنی كردنی نووسەر ڕۆڵی كاریگەر دەگێڕن، ئەم دنیایە چەند دوو ڕووە، نەك كوردە نەناسراوەكانی نزیك مەخمور و خازر و شەمامك، نزیك لەیلان و ناساڵح و خانەقین، تەنانەت كوردێكی ناسراو لە جیهانیش، بە قوڕسایی یەشار كەمال: باجی كوردبوون دەدەن.