ئەم بابەتە پۆلێنکراوە لە پیتی: (ر)
May 10, 2020

رەشید یاسمى


- ناوى تەواوى: غوڵامڕه‌زا ڕه‌شید محه‌مه‌د وه‌لی‌خان یاسمی.

- پیشەى ئەدەبى: شاعیر و ئەدیب و نوسەر و وەرگێڕ.

- لە رۆژى 19/11/1896 لە گاواره‌ی سه‌ر به‌ داڵه‌هۆی شارى کەرمانشان لە دایکبووە.

- محه‌مه‌د وه‌لی‌خانی گۆرانی باوکی، وێنه‌گر و خۆشنووس بووە.

- خوێندنی سه‌ره‌تایی له‌ شارى کەرماشان تەواو کردووە.

- خوێندنی ناوه‌ندی له‌خوێندنگه‌ی (سێن لوویی)ی تاران تەواو کردووە.

- هه‌ر له‌و ته‌مه‌نه‌دا ده‌ستی بە هۆندنه‌وه‌ی شیعر کردووە.

- دواى ئەوەى خوێندنه‌که‌ی ته‌واو دەکات، (مه‌کۆی زانیاران)ی دامه‌زراند دواتر ناوەکەى گۆڕا به‌ (ئه‌نجومه‌نی زانکۆ).

- له‌گه‌ڵ نووسین و لێکۆڵینه‌وه‌، خۆی فێری زمانەکانی (عه‌ره‌بی، ئینگلیزی و فه‌ڕه‌نسی) کردووە.

- له‌ لای مێژووناسی به‌ناوبانگی ئەڵمانی (هرتسفلد ١٨٧٩ - ١٩٤٨) زمانی په‌هله‌وی فێر بووە.

- لە ساڵی 1933 بووەتە مامۆستا لە زانکۆی ئه‌ده‌بیاتی تاران.

- هەر لەم ماوەیەدا بوەتە ئه‌ندامی (کۆڕی زانیاریی ئێران).

- لە ساڵى 1943 دیوانی هۆنراوه‌کانی (محه‌مه‌دباقر میرزا خوسره‌وی کرماشانی)ی باپیری دایکی، بەچاپ گەیاندووە، هەروەها بۆ ماوەى  (3)ساڵ، لە ساڵانى (1943 – 1945) لە گۆڤاری (نامه‌‌ی فرهنگستان) هۆنراوەکانى باپیرى بڵاوکردۆتەوە.

- لە ساڵى 1943 چووتە هیندستان و دوو ساڵ لەوێ ماوەتەوە.

- لە ساڵى 1945 چوتە فەڕەنسا و دوو ساڵ له‌وێ ماوەتەوە.

- خاوەنى (2) کوڕ بووە بەناوەکانى (خەسرەوى کەرمانشانى و سیامیک یاسمى).

- هۆنراوه‌کانی له‌نێوان شێوازی کۆن و نوێدا به‌یناوبه‌ینن و ڕه‌خنه‌گرانی ئه‌ده‌ب له‌ ڕێزه‌ی (مه‌لیکوشوعه‌رای به‌هار، ئیره‌ج‌ میرزا  و په‌روین ئیعتیسامی)ی دادەنرێت.

- دیوانی هۆنراوه‌کانی به‌ زمانی فارسییه‌.

- له‌ دیوانه‌که‌دا پارچه‌یه‌کی موسته‌زاد هه‌یه‌ به‌ ناوی (پروانه‌ و گل)، که‌ مێژووەکەى دەگەڕێتەوە بۆ ساڵى 1906 کە ئەوکاتە ته‌مه‌نی بیست ساڵان بووە.

- جگه‌ لە کۆمەڵێک بەرهەمى چاپکراو کۆمه‌ڵێک وتاری له‌ بواره‌کانی (وێژه‌یی، مێژوویى، فه‌لسه‌فی و ره‌خنه‌یی) لە رۆژنامە و گۆڤارەکاندا بآوکردۆتەوە.

- لە رۆژى 2/3/1949 لە زانکۆى تاران له‌ کاتی وانەوتنەوەدا جەڵتەى دڵ لێى داوە، بەڵام چارەسەرى بۆ کراوە.

- تا ئەو رۆژەى کۆچى دوایى کرد هەر مامۆستاى زانکۆى تاران بووە.

- لە رۆژى 9/5/1951 لە تەمەنى (55) ساڵى لە شارى تاران کۆچى دوایى کردووە و له‌ گۆڕستانی (زه‌هیرود ده‌وله)ی ته‌جریش بەخاکسپێردراوە.

بەرهەمەکانى:

- احوال ابن یمین.

- اندرزنامه اسدی طوسی (ڕاستکردنه‌وه‌).

- سلامان و ابسال جامی (ڕاستکردنه‌وه‌).

- نصایح فردوسی.

- مقدمه‌ بر دوبیتی‌های باباطاهر عریان.

- قانون اخلاق.

- دیوان هاتف اصفهانی (ڕاستکردنه‌وه‌).

- تاریخ ملل و نحل.

- آیین نگارش.

- کرد و پیوستگی نژادی و تاریخی او ادبیات معاصر (ذیل بر ترجمهٔ جلد چهارم تاریخ ادبی ایران ادوارد براون).

- دیوان مسعود سعد سلمان (ڕاستکردنه‌وه‌).

- اشعار گزیده‌ فرخی سیستانی.

- تاریخ مختصر ایران.

- دیوان اشعار.

ئەو بەرهەمانەى لە زمانى ئینگلیزى و فه‌ڕه‌نسی و په‌هله‌وییه‌وه‌ کردویەتى بە‌ فارسی:

- تاریخ قرن هیجدهم، انقلاب کبیر فرانسه وامپراتوری ناپلئون، آلبر ماله و ژول ایزاک، (له‌ فه‌ره‌نسییه‌وه‌).

- تاریخ ادبیات ایران، ادوارد براون، جلدچهارم از صفویه تا عصر حاضر، (له‌ ئینگلیزيیەوە‌).

- ایران در زمان ساسانیان، کریستنسن، (له‌فه‌ره‌نسییه‌وه‌).

- آثار ایران، (له‌ فه‌ره‌نسییه‌وه‌).

- از قصرشیرین به‌ طوس، (له‌ فه‌ره‌نسییه‌وه‌).

- چنگیز خان، هارولد لمب.

- تاریخچهٔ نادرشاه، مینورسکی، (له‌ ئینگلیزيیەوە‌‌).

- رمان شاگرد (دیسیپل) از پل بورژه، (له‌ فه‌ره‌نسییه‌وه‌).

- رمان کنت دو مونتگمری، (له‌ فه‌ره‌نسییه‌وه‌).

- فلیسی، کنتس دو سگور.

- کتاب دوستی، امیل فاگه‌.

- مقام ایران در تاریخ اسلام، (له‌ ئینگلیزيیەوە‌‌).

- آیین دوستیابی، دیل کارنگی.

- نصایح اپیکتتوس حکیم (له‌ فه‌ره‌نسییه‌وه).

- تئاتر انوش (به‌ هۆنراوه‌).

- اندرز اوشنرداناک، (له‌ په‌هله‌وییه‌وه‌).

- اندرز آذربادمهراسپندان، (له‌په‌هله‌وییه‌وه‌).

- ارداویراف‌نامه، (له‌ په‌هله‌وییه‌وه‌).