Kwrdo_shaba.jpg

چی دەبێ هەر ئێستە دەست لە مۆبایلەكەت هەڵبگریت‌و ڕۆمانێك بخوێنیتەوە؟

كوردۆ شابان

 (ئەی چی دەبێ ئەم بابەتە بخوێنیتەوە نەوەك هەر ناونیشانەكە بخوێنیتەوە‌و بە كۆمێنت دەست بە وەڵام بكەیت؟)
ئەگەر پێش سەردەمی تەكنەلۆژیا، بە كەسێكت بگوتایە، بۆ ماوەیەك واز لەكتێبی خوێندنەكەت بێنە‌و دەست بەڕۆمانێك بكە، بەوپەڕی چێژ‌و خولیاوە بۆی دەچوو. ئێستە ڕەنگە ئاسان نەبێ، بەكەسێك بڵێی واز لەمۆبایلەكەت بهێنە، وەرە ئەم ڕۆمانە بخوێنەوە. چۆن دەتوانێ دەستبەرداری ئەو هەموو وێنە‌و ڤیدیۆ‌و پێگە سەرنجڕاكێشانە بێت؟ ئێمە لێرەدا دەڵێین، ئەی چی دەبێ وا بكەیت؟

نەوەی سەردەمی تەكنەلۆژیا‌و سۆشیاڵ میدیا، ئەستەمە بتوانن نووسینی درێژ بخوێننەوە، ئەگەر پۆستێك لە فەیسبووك، كلیكی "زیاتر"ـی هەبێ، زۆربەیان بەلایدا ناچن. ئەم سەردەمی نەخوێندەواری‌و نزیكبوونەوە لە دەبەنگییە، هەر ئەمانی نەگرتووەتەوە، تەنانەت ئەوانەیش كە جاران خوێنەری ڕژد بوون، دەبینی ئێستە ناتوانن ڕۆمانێك تەواو بكەن، یان هەر كتێبێكی تر كە دەستی دەدەنێ، بگەنە كۆتایی! ئەمە بۆ وای لێ هات؟

توێژەران خوێندنەوەی ئەم سەردەمە ناو دەنێن، خوێنەرانی قەبارەی شاشە، واتە لە قەبارەكە بترازێ، پێویستی بەوە بێت بە پەنجە گەورە تۆزێ بچیتە خوارەوە، ئیدی بۆیان دەبێتە كێشە‌و پێیان باشە كاتەكە بە شتێكی تر بەسەر بەرن كە زۆربەی كات ئەو شتەی تر پڕوپووچە، ئەمەیش لەو ڕوانگەیەی كێشی خوێندنەوە لە كێشی هەر شتێكی دیكە زیاترە.

تەكنەلۆژیا شێوازەكانی خوێندنەوەی گۆڕیوە، بۆ نموونە یەكێك لەو شتانەی لە خوێندنەوەی شاشە لەدەستمان داوە، هەڵدانەوەی لاپەڕەیە، هەر ئەمەیشە وای كردووە، هەندێك جار جۆرە دیزاینێك بۆ خوێندنەوەی كتێبی دیجیتاڵی دادەنێن كە وەك كتێب لاپەڕەكان هەڵدەدەیتەوە، چونكە هەمیشە هانی خۆت دەدەیت لاپەڕەیەك تەواو بكەی بۆ ئەوەی زوو بگەی بە لاپەڕەی دواتر‌و ئەم كارەیش لە خوێندنەوەی كتێبدا دەبێتە پرۆسەیەكی بەردەوام تا تەواوی دەكەی. لە خوێندنەوەی تەكنەلۆژیدا، جاری وایە سێ مەتر دەبێ بە پەنجە بیهێنیتە خوارەوە. تۆ بڵێی ئەمەیش هۆكارێكی نەمانی حەزی خوێندنەوە نەبێ!

ئەگەر سەیری مێژووی كتێب‌و گەیشتن بە زانیاری بكەین، دەبینین سەردەمانێكی سەیروسەمەرەی بڕیوە. ڕەنگە كتێبێك تەنیا 10 دانەی هەبووبێ، هەمووی بە دەست نووسرابوون‌و كردارەكە لەوانەیە ساڵێكی ویستبێ تا تەواو بووە، تا دواتر گۆتەنبێرگ بۆ یەكەم جار لە سەدەی 15 چاپخانەی دروست كرد‌و ئیدی هەنگاوێك لە گەیشتن بە زانیاری نزیك بووەوە. وێڕای ئەوەیش، ئەمانەی دەگەیشتن بە كتێب‌و زانیاری، تەنیا خواپێداوەكان بوون بە زمانی سەدەكانی پێشوو، هەر ئوستوكراتی‌و بورژوازییەكان بوون، كێی تر دەیتوانی شەش حەوت كتێبی هەبێ؟

ئێستە، ئەگەر لایەنە ئەرێییەكەی لێك بدەینەوە، لەسایەی شۆڕشی تەكنەلۆژیاوە، هەموو كەس دەگات بە زانیاری. ڕەنگە بە سەعاتێك گەڕان لە گووگڵدا، تەواوی ئەو زانیارییانەت دەست بكەوێ كە پێش پێنج سەدە بۆ نموونە، گەورەترین زانای ئەوروپا لای بوو، ڕەنگە زیاتریش. ئێستە ئینتەرنێت، تابلێت، مۆبایل‌و دەیان هۆكاری تری تەكنەلۆژی، هەموو ئاسانكارییەكیان پێشكەش كردووی بۆ ئەوەی بگەی بە زانیاری. ئەگەر تەماشای ئەم هەموو ئاسانكارییە بكەین، ڕەنگە بڵێین، ئیتر بۆچی خۆمان بە ناچار بزانین جارێكی تر لە ڕێی پەڕە‌و كاغەزەوە بخوێنینەوە؟ تۆ واز لەم پرسیارە بێنە، شتێكی ترم پێ بڵێ، باشە جەناب كە ئەوەندە ئاسان پێی دەگەی، ئەی بۆ تاقەتت نییە بخوێنیتەوە‌و هەر نووسینێك سێ چوار دێڕ زیاتر بێت، لەدەستی ڕا دەكەی؟

لە ساڵی 2016 دامەزراوەی نیشتمانی بۆ كاروباری هونەری لە ئەمەریكا، توێژینەوەیەكی خۆی بڵاو كردەوە، تێیدا ئاشكرای كرد، ڕێژەی ئەو كەسانەی لە ئەمەریكا تەمەنیان گەیشتووەتە سەروو 18 ساڵ‌و بەلایەنی كەمەوە ڕۆمانێكیان خوێندووەتەوە، تەنیا 43%ی خەڵكەكەیە، لە كاتێكدا ساڵی 1982 گەیشتبووە 57%. هەر لە ساڵی 2016 دەركەوتووە، قوتابیانی پۆلی 12 ڕۆژی زیاتر لە 6 سەعاتی خۆیان بە سۆشیاڵ میدیا‌و نامەوە بەفیڕۆ دەدەن.

ڕەنگە لەكوردستان، ئێستە ڕێژەكە زۆر زیاتر بێت. وای لێ هاتووە هەموو ژیان كەوتووەتە ناو لاپەڕەكانی سۆشیاڵ میدیاوە. زۆر جار بیردەكەمەوە، من بەتەمای چیم، بۆ لەناو ئەم سۆشیاڵ میدیایەدا نووسینی درێژ دادەنێم‌و ئومێدی چیم هەبێ؟ بەڵام كە كۆمێنت‌و لایك‌و نامەی هەندێك بەڕێز دەبینم كە چاوەڕوانی زیاتر لە پەیجەكە دەكەن، وزەم پێ دەداتەوە‌و بەردەوام دەبم، ئەویش كەمینەیەكن لەچاو زۆرینەیەك كە خۆشیان ڕەنگە نەزانن بۆچی پەیجەكەیان لایك كردووە، یان ڕەنگە بە هەڵە كردبێتیان.

ماریان وۆڵف پسپۆڕی دەمار دەڵێ، ئەو هەڕەشانەی شاشە دەیخەنە سەر مێشك‌و هۆشیارییەوە، وا دەكات مێشكی مرۆڤ خاو‌و گێژ بكات، بە شێوەیەك نەتوانن زوو بیركردنەوەی ڕەخنەیی، یان بیركردنەوەی داهاتووی، یان خەیاڵیان فراوان بێت، هەروەها لایەنی سۆزیشیان دەكوژێ‌و بەمەیش ناوەستێ، وامان لێ دەكات نەتوانین بە قووڵیی بخوێنینەوە.

وۆڵف دەپرسێ، ئایا منداڵی ئێستە كە دەبنە نەوەی داهاتوو، ژیانیان هەمووی لەسەر ئینتەرنێتە‌و ڕاهاتوون هەر زانیارییەكیان بوێت بە چركەیەك دەستیان بكەوێ، ئەمە كاریگەری باش لەسەر مێشكیان دەكات یان خراپ؟ ئەم پسپۆڕەی دەمار پێی وایە، كاتێك مرۆڤ هەستی بە كۆكردنەوەی زانیاری نەكرد بۆ ئەوەی لایەنی هۆشیاریی خۆی پێ زەنگین بكات، كاریگەری لەسەر كەسایەتیشی دروست دەكات‌و نرخی خۆیشی نازانێ.

خوێندنەوە، پرۆسەیەكی بۆماوەیی نییە، دەبێ لەخۆتدا دروستی بكەیت‌و خانەكانی مێشكت ڕابهێنی بەوەی بەردەوام چاوەكانت بە دێڕی نووسین پڕ بكرێن، ئینجا هانت دەدات گەشە بە تواناكانی ترت بدەی، ئەگینا ئاسان نییە تۆ لەسەر دۆخێكی تر ڕاهاتبیت‌و بتەوێ دەست بە خوێندنەوە بكەی. بەڕای من بۆ ئەم سەردەمە، گرنگ ئەوەیە بخوێنیتەوە، قەینا با بە كاغەز نەبێ، شاشە بێت.


ئەم بابەتە 63 جار خوێندراوەتەوە