nawab.jpg

موزەفەر نەواب دووا بارانی شیعر لە ئاسمانی عێراقدا، كانیاوەكانی كوردستانی خواردەوەو بەردی تێفڕەنەدان

ماجید خەلیل

موزەفەر نەواب، دووا چۆڕی چرایەك كە رووناكی شیعر‌و ئەدەب پەخشاندەكات، چرایەك نەوت‌و نەگبەتی نابێتە وزەی، نەوتێك تاریكایی لە ئێراقدا هەڵدەكا، چراكەی ئەو شیعر‌و شانامە‌و شیوەنی میلەتێك پەخشاندەكاتن چراكەی ئەو نەوەد ساڵە ناكوژێتەوە، چراكەی ئەو میراتگریی میزۆپۆتامیایەو بۆخۆی دەڵێت، خوێنی كورد لە دەمارەكانما دێت‌و دەچێت، ئاگرێك لەناخمدایە، ئاگری ئاتەشگاكانی كوردستانەو ناكوژێتەوە.

موزەفەر نەواب لەپاڵ جەواهری‌و مەحمود دەروێش دا، بلیمەت‌و باوڕدارێكی مرۆڤدۆستی عەرەبە، كە بەتەواوی وجودی دان بە دۆزی هەقوازی كوردا دەنێت، موزەفەرنەواب لەپاڵ شاملۆی فارس‌و بەشكچی توركدا، دان بەڕستییەكانی كوردبووندا دەنێن‌و دەبنە دەنگێكی دەگمەنی نێو تورك‌و فارس‌و بۆیەكەم جار لەم رۆژهەڵاتە روورەشەی بەرقاپی مرۆڤدا رووسوردەبن.

موزەفەر نەواب ساڵی 1934 لەشاری بەغدادو لە ماڵباتێكی زەنگینی سەربە نەوابەكان كە خۆیان دەبەنەوە سەر ئیمام موسای كازم لەدایك دەبێت، لەبەغدادا زانكۆ دەخوێنێت. لەسەردەمی رژێمی پاشایەتیدا رووبەڕووی زیندان‌و ئەشكەنجە دەبێتەوە، چوون جەوانێكی چەپخوازەو لە نێو ریزەكانی حزبی شیویعیدایە. لە شۆڕشی 1958 دا وەك موفەتیشی پەروەردەیی دەستبەكار دەبێت، وەلێ وەختێ ناكۆكی بەعسی‌و نەتەوەییەكان دەگاتە لوتكە لە ساڵی 1963 دا دەربەدەردەبێت‌و عێراق جێدەهێڵێت. نەواب هەڵدێ بۆ ئێران، وەلێ لە ئەهوازدا ساواك دەستگیری دەكەن‌و رادەستی عێراقی دەكەنەوە، ئەو تاوانبارە بەنوسینی شیعرو لە شیعرەكانیدا تێر تێر بە عەقڵی ناسیۆنالیستانی عەرەب رادەبوێرێ، بۆیە بڕیاردەدەن لەسێدارە بدرێ، دواتر سزاكەی سوكدەكەن بۆ زیندانی هەتا هەتایی. پاش ماوەیەك لە زیندان قوتاردەبێت‌و بەپەنهانی‌و شاراوەیی لە باشوری عێراقداو لەتەك جوتیارە دورە دەستەكاندا ژیانی دەگوزەرێنێ‌و پێوەندی نهێنیشی لەتەك شیوعییەكان درێژە پێدەدا. پاشان لەسەردەمی رژێمی بەعسدا رووی كردە دیمەشق‌و لوبنان‌و میسرو ئەریتریا، ئەو لەتەك بەرهەڵسكارە ئەریترییەكاندا لەشۆڕشدا بوو دژ بە دەسەڵاتدارانی دیكتاتۆری عەرەبی. ساڵی 2011 گەڕایەوە بەغداد. ناوبراو لە شیعرەكانیدا كە تەرزێكی نوێی هۆشیاری‌و شیعری هاوچەرخی عەرەبین، دژی یكتاتۆر‌و عەقڵی باڵادەست‌و ستەمكاری عەرەبییە. ئەو بە ئاشكراو لە دیمەشقدا رووبڕووی خانەوادەی ئەسەدو بەشێك لە دەسەڵاتدارە عەرەبییەكان هۆنراوەكانی دەخوێندەواو ئەوانی بە ستەمكار دەناساند. تەواوی كارەكانی لە لەندەندا لە ساڵی 1996 دا لە (دار القنبر) بە چاپگەیەنران. ناوبراو لە زانكۆی فانسانی فەڕ‌نسا توانی بڕوانامەی ماجستێر لەئەدەبدا بەدەستبهێنێ.

ئەو لەژیانیدا لەگەلێ وڵات ماوەتەوە، جگە لەوڵاتانی ئەورپی‌و عەرەبی لەرۆژهەڵاتی دووردا ژیانی بەسەربردووە بەتایبەتی لە هندو تایلەند‌و چین. هەروەها لەیۆناندا زۆر ژیاوە لە ساڵی 1983 دا چووەتە جەزائیرو دواتر لە لیبیا جێگیر بووە.هەروەها چووەتە فەنزوێلا‌و بەرازیل‌و چیك‌و لە دووەزارەكاندا چووە دیمەشق‌و لە 2011 دا گەڕایەوە عێراق. ناوبراو لە 2017 دا لەلایەن لیژنەیەكی باڵای ئەنجومەنی ئەدیبانی ئێرقییەوە كاندیدكرا بۆ خەڵاتی نۆبڵ لە ئەدەبدا. گرنگترین هۆنراوەكانی( مردنی پەنجەكان، دەروازەكانی گەردوون، رەنگی خۆڵەمێشی، پەیامی سیاسی، پەشیمانی‌و هتد. شیعرەكانی موزەفەر نەواب هەڵهێنجراو خوێستێكی مرۆڤگەرابوون، دژی ستەم‌و زۆرداری بوون‌و راشكاو رەسەن بوون، بەزمانی سادە دەوتران‌و جەماوەرێكی زۆریان هەبوو، ئەو لە تەواوی پایتەختە عەرەبییەكاندا كۆڕی شعری گێڕاوە، لە كۆبوونەوەكاندا بەشەوق‌و شۆرەوە لاوان‌و شۆڕشگێران‌و عاشقانی ئازادی ئامادە بوونە. ناوبراو قسەكانی رووت‌و لەروو بوون، شیعرەكانی بوێر‌و بیناكەربوونن باوەڕەكانی سەربەرزو بێ بەرژەوەندی تایبەتی بوون.

بۆیە توانیبووی دڕبدات بەو شەوە زەنگەی كەتاوەكو ئێستا باڵی بسەر رۆژهەڵاتدا كێشاوە. ناوبراو گەلێ لەشیعرەكانی بەسەر نەتەوە بندەستەكانی دونیادا وتراونن ئەو شیعری بۆ پێشمەرگە نوسیوە، زۆرجار تۆمەتباركراوە بە پەیوەندی لەگەڵ جوڵانەوەی رۆزگاریخوازی كوردیدا، خەباتی نەتەوەی كوردی بە خەباتێكی هەقخواز نوسیوەن لەگەڵ ئەو ئەدەبیاتەی حزبی شویعیدا بوو كە نابێت نەتەوایەتی وەك ئامڕازێكی چینایەتی‌و دنیای سەرمایەداری لێی بڕوانرێت.

لەبەر ئەوە بەتەواوی دنیای دواكەوتووی رۆژهەڵاتدا هاتووەتە پێشێ. ئەو لە هۆنراوەكانیدا خوێنەر دوچاری گۆڕانكاریی دەكات، گۆڕانكاریی ریشەیین گۆڕانكاریی لە عەشق‌و ئەوین‌و كۆمەڵدا، گۆڕانكاری لە سۆزی نەتەوەو نیشتیماندا. یەكێك لە هۆنراوە دیارەكانی كە لەناو چەپەكانی دیمەشقدا كۆرشی بۆ دەگێڕن‌و لەتافی لاویدا دەیخوێنێتەوە بەناوی (قمم قمم) ئای چ حەشرێ بە عەقڵی عروبە دەكاتن ئای چ توانجێك لە سەرە زلەكانی سیاسەت دەدات، ئای چ قوڕێكی خەست بە وشە دەگرێتەوەو دەیكات بەسەر تەوقی سەری عروبەدا.

هەروەها لە هۆنراوەی ( رۆژێك لە گەرماوی ژناندا) مرۆڤ پەلدەكیچشێت بۆنێو گەرماو، مرۆڤ رام دەكات بۆ عەشقی ژن، مرۆڤ سادەدەكاتەوەو پڕی دەكات لە بۆنی ئەوین، مرۆڤ پەلدەگرێت بۆ شكاندنی بتی پیاو سالاری‌و مرۆڤ ئاشتدەكاتەوە بەژن.

لەو هۆنراوەدا بەتەواوەتی بنەماكانی جوڵانەوەیەكی فێمێنیستین ئەخلاقی، ئەویندارین ئازادین یەكسانی لێو رێژ دەبێت. لە هۆنراوەی ( رۆژانی عاشقیدا) دیسانەوە مانای تەمەن دەبەخشێت، خوێنەر گیرفانی پڕدەبێت لەمانای تەمەنن خوێنەر زەنگین دەبێت بە فەلسەفەی تەمەن‌و عەشقن خوێنەر دەماری ملی خاودەبێتەوە، لۆچی تەوێڵی ساف دەبێت‌و تفی وشكی گەرووی تەڕدەبێتەوەو تفی دژوێنو تفی خیانەت‌و تفی براكوژی دەگۆڕێت بۆ ماچ.

ناوبراو شیعرەكانی دەگمەن‌و كەم وێنەن، وشەو وێناو ئیدیۆمی میللی عەرەبی بەكارهانیوەن توانیوییەتی هەمویان پەلبگرێت بۆناو دەقی ئازادی شیعر، ئەو قسەی رۆژانە، سادەیی‌و واقیعیبوونی پەلگرتووەو كردوویەتی بەشیعرن ئەو بارانێكی بەردەوامە‌و نزیكەی سەدەیەكە بەسەر ئاسمانی رۆژهەڵاتەوەیە، ئەو تەنها بارانێكی بەتەمەنە كە سەر سەری سەحراكان‌و ساراكان چۆڵناكات، ئەو سێبەرێكە بەسەر سەری كەلەی رووتاو‌و منداڵانی بێبەرگی عەرەبەوە، ناهێڵێت خۆری قاقڕی عروبە بیانسوتێنێت. دیوانەكانی‌و كارەكانی چەندین جار چاپكراونەتەوە، ناوبراو لەشیعری هاوچەرخی عەرەبیدا لەلوتكەدایەو چەندین نامەی دكتۆراو ماستەر‌و تێزی ئەكادیمی لەبارەی شرۆڤەو شیكاری شیعرەكانی نوسراون، مرۆڤێكی بەباوەڕەو لوتەلایە لە لوتبەرزی‌و غرورن نایەوێ نەتەوەی عەرەب بە غروری بێماناو یۆتۆپییەوە بژی، نایەوێ دروشمی نەتەوەیی هێندەی تر ژێرخان‌و سەرخانی نیشتیمانەكەی خاپوركاتن بەسانایی شرۆڤەی ژیانی شكۆمەندانە دەكاتن بەئاواتی هۆشیاربوونەوەی تاكی عەرەبییە، رەخنەگرێكی ئازادو ئازایەن ئەدەبەكەی پڕە لە ئومێدو رەشبین نییەو ناچێ بەلای قوتابخانەی موعەریدا، كۆمیدی نییەو نایەوێ وەك موحەمەد ماغوت بێت، فەلسەفی نییەو وەكو عەقادو ئەوان فەلسەفیانە نادوێت.

لەسیحری زمان تێدەگات ‌و كۆدەكانی عەقڵی خەڵك بەباشی دەكاتەوە، جوان لەژیان دەڕوانێت، هەموو تەمەنی سەرگەردانی‌و بێ نەواییو ئیفلاسی بووەن وەلێ زۆر گەشبین‌و بە ئومێدەن ئومێدی ئەو ئەو هەمو تاغوت‌و تانكە زیندووانەی عەقڵی پاشاو سوڵتانو دیكتاتۆرە عەربییانەی روخاند، ئەو هێشتا دڵی ئاوی نەخواردووەتەوەن ئەو دەزانێ هێشتا عەرەبستان‌و نیشتیمانی عەرەبی ساراو بیابانەو وشكەڵانەن ئەو كانیاوی مرۆڤ بوون لەهەناویدایەو بوركانێكە دەمێكە تەقیوەن دەیەوێ بەچاوی خۆی ئازادی ببینێتن دەیەوێت ببینێت ئازادی چۆن پێدەگرێت‌و پێی دەنێتە نێو رۆژهەڵاتی ناوینەوە، دەیەوێ تا ئەوكاتەی دەمرێت بارانی ئاسمانی ئێرە بێت، تەنها ئەوە لەناخییەوە كوردی دوواندووە، تەنها ئەوە كاتێك گەرەكییەتی كورد عێراقی بێت كە عێراقی بێت‌و جیانەكرێتەوە كە مرۆڤانە لێیان بڕوانن‌و ئازاد بن.

موزەفەر نەواب دوا ئەستێرەی توراسی شیعرو شانۆ‌و نوسینی ئەدەبییە لە ئاسمانی عێراقدا، ئەوانەی كە ئێستا هەن كرچ‌و كاڵن، كەسیان وەك ئەو تۆخ نین، كەسیان وەك ئەو زمانی عێراق لەدەمیدا نییە.

لە 2017 دا لەلایەن لیژنەیەكی باڵای ئەنجومەنی ئەدیبانی ئێرقییەوە كاندیدكرا بۆ خەڵاتی نۆبڵ لە ئەدەبدا.


ئەم بابەتە 102 جار خوێندراوەتەوە