Rebaz.jpg

بۆچی زۆرێک لەوانەی تەماشای شانۆ دەكەن تێناگەن!؟

ڕێباز موحه‌ممه‌د جه‌زا

گرفتی شانۆ و زۆرێک لەبوارەكانیترلە كوردستان پڕاوپڕن لەكێشە و گیروگرفت كە بەبڕوای من ئەم دۆزە پێویستی بە توێژینەوەی قوڵ و زانستی هەیە بەڵام وەک “شژرات – پڕیشک” لێرەدا چەند سەرقەڵەمێک دەخەمە ڕوو بە ئومێدی ئەوەی لەداهاتوودا ئاوڕی جیدی لێبدرێتەوە، چونكە بۆ توێژینەوەی شانۆی نوێ‌ لە ” ئیپۆك – سەردەم” ی هاوچەرخدا ، پێویستمان بەوەهه‌یە دڵنیابینەوە لە تێگەیشتنەكانی پێشووترمان ، [شانۆچییە؟] ئایا گونجاوە هەمان تێگەیشتنی پێشترمان بگوێزینەوە بۆ ئێستا؟! یان شتێكیترمان سەربار خستووە كەلە قۆناغەكانی ترمان جیاوازتر بێت؟! یان خۆ ڕێكخستنەوە و خۆئامادەكردنێكیتر و بەرەو پێشچوون و گەڕان و پشكنینەكانمان زیاد بكەین، یان دیسانەوە بەقەلەقیەوە پرسیارەكانمان بكەینەوە !!

شانۆ هونەرە، بێگومان بینەری ڕاستەقینەش شانۆیەكی هونەری دەوێت نەک شتێكیتر، ئەمەش لەخۆیدا بەبێ هەوڵ وماندوو بوون دروستنابێت چونكە ڕاستەوخۆ ئەم كێشەیە پەیوەستە بە پەروەردە و كۆی سیستمەكانی كۆمەڵگە هەرلەخێزانەوە تا دواقۆناخەكانی خوێندن ئەمە جگەلەوەی بەدیوێكیتر، ئەم دۆزە هەم فەلسەفی و هەم سیاسیشە كە هەوڵدەدەم لەداهاتوودا لەسەر ئەم بابەتە قسەیەكی زیاتر بكەم!

لەبەرئەوەی هونەر بەگشتی و شانۆ بەتایبەتی پێویستی بەخوێندنەوەی هەمە لایەنە و فرە ڕەهەند هەیە و دەبێت تەواوی گۆشەكانی بخوێندرێنەوە نەک بە (حەملە) و بەزەبری پارە و ڕیكلام گەورە بكرێت ، پێویستە وەک بابەت لەناو خەڵكدا بێت و هەست بەپێویستیەكەی بكرێت، چونكە هەرشتێک وەك بابەت خوێندرایەوە دەبێتە (كلتوور) بەمەرجێک خوێندنەوە درێژكراوەی بەرهەمەكان بێت. بینەر و كلتوور دوانەیەكی پێگەوە گرێدراون و پێویستیان بە (میراتێک ) هەیە تا بخوێندرێنەوە، چونكە فەرامۆش كردنیان دەست بەرداربوونی بەشێكە لەنمایشەكانی شانۆ .

لەم سۆنگەیەوە ئێمە كە مێژوویەكی نزیكی شانۆیمان هەیە و كەمترین توێژینەوەمان كردووە دەربارەی ئەم ڕەهەندە گرنگەی شانۆ كە لەكلتوور و سیاسەت و فەرهەنگی ئێمەوە سەرچاوەی گرتووە بێگومان هەروا ئاسان نییە بتوانین بڕیار بدەین دەربارەی ژێرخان و كلتووری شانۆییمان كە خۆی قسە و باسی زۆری لەبارەوە دەكرێت و هەیە! ئەمەش لەئێستادا نزیكی كردووەتەوە لەمەرگ و بەئەنجام نەدانی توێژینەوەی پێویست و بە تێپەربوونی كات (مردن) ی مسۆگەردەكات. بۆئەمەش پێویستمان بە: (تیۆریزەكردن) هەیە بەتایبەتی لەپرۆسەی بەرامبەریەک وەستانی (بینەر و كەلتور و شانۆ).

كەواتە كاتێک لەشانۆ تێنەگەیشتین دوو هۆكاری سەرەكی هەیە: “یان ئەوەتا بەرهەمەكە كاڵ و كرچە و شایستەی بینین نییە! یان ئەوەتا ئێمە چەشەی شانۆییمان لە ئاستی پێویست و قۆناغەكەدا نییە! ” كەهەردووكیان دنیایەک قسەی جدییان پێویستە و كەس لەبارەیانەوە دەنگی لێوەنایەت. تا ئەوكاتەی ئەم كەڵكەڵەیە یەكلادەبیـێتەوەو شوێنی خۆی دەگرێت و دەگەینە ئەنجام ئێمە وەكو وەرگرێک هیچ بڕیارێكی پێشوەختەمان نیە.

بەڵام پرسیار لێرەدا ئەوەیە كاتێک ئێمە خاوەنی سیستمی شانۆ نەبین و چەشەی هونەریمان گوماناوی بێت كێیە دەبێتە زمانحاڵی سیستم و دێت دایدەڕێژێت؟! ئەی خۆ وەكوو هەوڵیش نادەین دەبێت بپرسین: ئەوجێگرەوەیە كامەیە كە دەبێتە (حەكەم) لەكاتی نمایشەكانی شانۆدا؟ یان كێ‌ بڕیار لەسەر ناسنامەكەی دەدات؟ دەكرێـت شانۆكاری هەمەجی و لەخۆوە بچێتە نمایشەكان و بەپێی پەیوەندیە كۆمەڵایەتیەكانی ئەو شانۆكارە بڕیار و حوكم بەسەر نمایشەكەدا بدەن؟ مەعریفەی (بینین) و چییەتیەكەی بەنا (مەكشوف – دیناو )ی ماوەتەوە و كەمترین كاری لەسەركراوە كەواتە چی بۆ ئەم (تەماشاكارە بكەین) كەهێشتا ناتوانرێت (حوكم) ی بدرێتە دەست و حەكەم بێت؟ من بۆ چارەسەری ئەو گرفتە، چەند پێشنیازێک دەكەم :

خۆ ئامادەكردنی شانۆكاران و بەكێشەكردنی (رۆئیا) لە شانۆدا كە پێویستیەكە یەكەم جار بۆ شانۆكار دواتر بۆ بینەران و وەرگرەكانی شانۆ.
بایەخدانی شانۆكاران بە ئاستی (فیكر و مە عریفە) یان كە لەئێستەدا كاری شانۆیی نزیکبۆتەوە لەخۆش دەستی .
بایەخدان بە ئامراز و پێدایستیەكانی شانۆ و بەكێشەنەكردنی تەكنیک كە ئەمەیان ئەركێكی دوولایەنەی نێوان ( شانۆكاران ) و ( حوكمەت –میریە).

شانۆ بەگشتی، بەیەكێك لەماناكانی كاركردنە لەسەرگریمانە و فەلسەفەی جوانی “نمایش” ، ئەمەش كارێكە بەیەكێک لەجۆرەكان پەخشكەرەوەی گومانە بەسەركەرەستەو بابەتە جیاوازەكاندا. من واتێدەگەم ئەم “نمایش”انەی كەلە كوردستان پێشكەش دەكرێن (ڕیسک) دەكەن و كەموزۆر بەم ئەركانە هەستاون، بەڵام چونكە زۆر سادە كراونەتەوە تاڕادەیەک ( كێشە)و خوێندنەوەی (جوانی) لەم ئاستانەدا كەمێک گرفتاوی بوون ، كەواتە ئاستەمە بەم دۆخە و بەم شێوەیەی ئێستا شانۆ هیچ رۆڵ و گرنگییەكی دیار و بەرچاوی هەبێت لە ئاستە ( فەرهەنگی و ژیاری و شارستانیەتی)یه‌كەیدا . بەڵێ‌ كاركردن لەسەر هەرگریمانێك واتاكاركردن لەسەرفەلسەفە و هزر. ئەمەش وەكو لەسەرەتاوە بەڕوونی باسم كرد گومانی وەرگر لەسەر هەر ڕووداوو پێش هاتوو گریمانەیەك دەردەخات. ئەمەش لەهەمان ئەوشوێنەوەیە كە ڕێگەی خەیاڵسازی و بەهای مەدەنی و داهێنەرانەی شانۆكاریش خۆی و پێدانی دەرفەتی كاربەیەكسانی هەرلە ڕووی بودجە و ستاف و هۆڵی نمایش و هتد… ئەمانەش دنیایەک كێشەی دروستكردووە كەلە ستاف و بەرهەم و دەرهێنەرێكەوە بۆیەكێكیتر جیاوازی بەئەنقەست هەستپێدەكرێت كە تاكوو ئێستاش جێی مشت و مڕ و دیالۆگە. بەڵام ئێمە چۆن لەبەرهەمێک تێبگەین كە دنیایەک هەڵاو هوریا و فریودانی لەپشتەوەیە و بەرهەمێكیتریش كەلەوپەڕی (جیدی –ڕژدی) یەوەكاری تێداكراوە خەفەدەكرێت! لەبەر ئەوە پێویستە لە”نمایش ”دا بەدوای دۆزینەوەكاندا بگەرێین، لەوانەش لەڕووی ئیستاتیكی و بەها فەلسەفی و فیكری و مەعریفیەكان بدۆزینەوە كە تەعبیر لە جیهانێكی هەلاهەلاکراو دەكەن ، بەم پێیەش چارەسەركردنیان تەنیاوتەنیا لەڕێی گەڕانەوەوە دەبێت بۆ ژینالۆژیای شانۆ كە جۆرێكە لە خۆهاوشێوەكردن بەو ئازارو نەخۆشیە بەردەوامەی كە لەگەڵ هاوردەكردنی بەرۆكی ئەم شانۆیەی گرتووە لەكوردستان.


ئەم بابەتە 209 جار خوێندراوەتەوە