kteb.jpg

بەشی نۆهه‌م: هەڵسەنگاندنی كتێبی سەرۆكی سەنگاپورە (من العالم الثالث إلی الأول)

مەلا بەختیار

 خه‌باتی چینایه‌تی دابڕاو له‌ خه‌باتی سیاسی-كۆمه‌ڵایه‌تی، هه‌رگیز سۆسیالیزم به‌دیناهێنێ‌!! سۆسیالیزمیش، به‌بێ‌ به‌دیهێنانی ته‌واوی ئه‌ركه‌ ئابوری، سیاسی، كۆمه‌ڵایه‌تی‌و یه‌كسانیه‌كانی ژن‌و پیاویش، له‌ناو پرۆسه‌ی دیموكراسیدا، له‌ پرشنگی شه‌واره‌ی تیۆری به‌ولاوه‌ چیكه‌ نه‌بوه‌و نابێ‌!!

له‌ به‌شی هه‌شته‌مدا، باسی ئابوری‌و دارایی‌و دراوی سه‌نگاپوره‌مان كرد. وتیشمان، له‌م به‌شه‌دا، باسی خه‌باتی توندڕه‌وانه‌ی كرێكاران له‌و سه‌رده‌مه‌دا ده‌كه‌ین. هه‌تا بزانرێ‌ كه‌ پێشكه‌وتنی وڵات‌و مافه‌ پیشه‌ییه‌كان، به‌ خه‌باتی توندڕه‌وایه‌تی ئایدیۆلۆژی‌و چینایه‌تی نایه‌ته‌دی. با بزانرێ‌ كه‌ سه‌رۆكی سه‌نگاپوره‌، تێكۆشانی وه‌كو راوێژكار (نه‌ك كاوێژكار)ی سیاسی‌و دانوسانكاری ره‌سمی سه‌ندیكای كرێكاران ده‌ستیپێكردووه‌. خۆی له‌ لاپه‌ڕه‌ (122)دا ده‌ڵێ‌:

"له‌ناوه‌ڕاستی په‌نجاكاندا كۆمۆنیسته‌كان توانییان به‌سه‌ر زۆربه‌ی سه‌ندیكاكاندا زاڵبن" ده‌شڵێ‌: "به‌وهۆیه‌وه‌ كه‌ كۆمۆنیسته‌كان زاڵبون، خۆپیشاندانی بێسنور‌و سستی له‌ كاركردن‌و ئاژاوه‌ی به‌رده‌وام له‌ چله‌كانه‌وه‌ هه‌تا شه‌سته‌كان دوچارمان ده‌بوو." ئه‌ڵێ‌: "له‌ ته‌مموزه‌وه‌ هه‌تا ئه‌یلولی (1961-1962) (153) مانگرتن رویدا." وه‌كو تر ده‌ڵێ‌: "ساڵی (1969) هیچ مانگرتن‌و كار ڕاگیرانمان توش نه‌بوو. چۆن ئه‌م ئه‌نجامه‌مان هێنایه‌دی؟"
ده‌ڵێ‌: "كرده‌وه‌ی سه‌ندیكاكانی كرێكارانی سه‌نگاپوره‌، له‌سه‌ر ره‌وتی سه‌ندیكاكانی به‌ریتانیا، وه‌كو نه‌هامه‌تیه‌ك بووه‌ له‌سه‌ر بزوتنه‌وه‌ی كرێكاران."
رونیده‌كاته‌وه‌ كه‌: "له‌ چله‌كاندا بۆ رووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی كاریگه‌ریه‌كانی كۆمۆنیسته‌كان، حكومه‌تی ئیستعماری هانای بۆ راوێژكاره‌كانی سه‌ندیكاكانی كرێكارانی به‌ریتانیا بردووه‌." ده‌شڵێ‌: "ساڵی (1966) له‌گه‌ڵ سه‌ندیكای خزمه‌تگوزاری له‌سوپادا دانیشتم‌و پێمگوتن: واز له‌ ره‌وشی سه‌ندیكاكانی به‌ریتانیا بێنن، كه‌ ئابوری به‌ریتانیای تێك‌وپێك دا."

سه‌رۆكی ئه‌م وڵاته‌، چه‌ند باسی گرنگی ئابوری‌و متمانه‌ و سیاسه‌تی دروستی كردووه‌، ئه‌وه‌نده‌ش به‌ هه‌ستی دادپه‌روه‌ری، باسی كێشه‌ی كرێكاران‌و خۆشگوزه‌رانی كردوون. به‌ڵام هه‌ڵه‌ ‌و توندڕه‌وایه‌تیه‌كه‌شیان ره‌خنه‌ لێده‌گرێ‌. له‌مباره‌وه‌ ده‌ڵێ‌:

"له‌گه‌ڵ رابه‌رێكی سه‌ندیكایی سه‌رلێشێواوی نه‌فام كه‌ دۆخی گۆڕدراوی نه‌ده‌زانی سه‌رۆكی سه‌ندیكای (میاوی)ه‌كان بووه‌، دانیشتوم‌و ده‌ڵێ‌: هه‌میشه‌ فشاری نابه‌جێی ده‌بردو داخوازی ناڕه‌وای داوا ده‌كرد."
ده‌شڵێ‌: "رابه‌رێكی داكۆكیكارو كه‌لله‌ڕه‌ق بووه‌و تێنه‌ده‌گه‌یشت كه‌ دۆخی په‌نجاكان‌و خۆپیشاندان كۆتایی هاتووه‌. به‌ڵام (رابه‌ره‌ كه‌لله‌ڕه‌قه‌كه‌) هه‌ر سوور بووه‌ له‌سه‌ر بڕیاره‌كانی. مانگرتنی راگه‌یاندووه‌.. به‌ڵام.. سه‌رۆك ده‌ڵێ‌: شكستی خوارد. ئه‌م شكسته‌، به‌هۆی به‌رنامه‌ی خزمه‌تگوزاری حكومه‌ته‌وه‌ بۆ كرێكاران، بۆته‌ خاڵی وه‌رچه‌رخان له‌ مێژووی كرێكارانی سه‌نگاپوره‌. من له‌ په‌راوێزی لاپه‌ڕه‌ (126)دا نوسیومه‌: "گۆڕینی زهنیه‌تی خه‌باتی‌و سه‌ندیكاكانی كرێكاران زۆر گرنگه‌. سه‌ندیكا پێویسته‌ دۆخی وڵات‌و كۆمپانیاكان‌و ئه‌ركه‌ هاوبه‌شه‌كان باش تێبگات." له‌ لاپه‌ڕه‌ (126)یشدا نوسیومه‌: "له‌بری قوڵكردنی گیانی یاخیبون‌و بێباكی له‌ كارو به‌رهه‌مهێنان، تێگه‌یشتنی هاوبه‌ش‌و باشتركردنی گوزه‌رانی كرێكاران بكرێته‌ بنه‌مای ژینگه‌ی كارگه‌كان‌و دادپه‌روه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی-چینایه‌تی.

لێره‌شدا ده‌ڵێم:
هه‌لومه‌رجی ئابوری‌و دۆخی سیاسی‌و باری كۆمه‌ڵایه‌تی، ده‌بێ‌ له‌لایه‌ن سه‌ندیكاكانی كرێكاران‌و ره‌نجده‌رانه‌وه‌ به‌قوڵیی لێكبدرێته‌وه‌، ئینجا به‌رنامه‌ی خه‌باتی چینایه‌تی-پیشه‌یی داڕێژێ‌‌و له‌پێناویا هه‌نگاو بنرێ‌. نه‌ك ته‌نها داخوازی دوور له‌ هاوكێشه‌كان به‌رزبكرێته‌وه‌.

كاتێك وڵات، له‌ هه‌موو بارێكه‌وه‌، له‌ پێشكه‌وتندایه‌، پێویسته‌ ئه‌ركی پیشه‌یی-چینایه‌تیه‌كانیش، له‌و چوارچێوه‌یه‌دا، هاوئاهه‌نگ بكرێ‌. كاتێك چه‌وساندنه‌وه‌ی چینایه‌تی‌و كۆمه‌ڵایه‌تیش، ده‌بێته‌ دیارده‌ی بابه‌تیی له‌ چاره‌سه‌ركردن نه‌هاتوو، ئیتر ده‌بێ‌ خه‌باتی چینایه‌تی هاوكاتی خه‌باتی چینه‌كانی تر، قوڵتر بكرێ‌!


ئەم بابەتە 47 جار خوێندراوەتەوە