Markiz.jpg

ئەفسونی ماركیز

عه‌بدوڵڵا تاهیر به‌رزنجى

سێ ده‌یه‌ یا سێ ده‌یه‌و نیوه‌ سیحرى ماركیزو ناوى ماركیز، وه‌ك واقیعیه‌تى سیحرى باڵى به‌سه‌ر ڕۆمان ‌و ناوى نۆبێلییه‌كاندا كێشاوه‌.

دیاره‌ واقیعیه‌تى سیحرى پێش ماركیزیش هه‌بووه‌، به‌ڵام زیاتر له‌مه‌وه‌ كه‌وته‌ سه‌ر ڕامان ‌و له‌ ڕه‌خنه‌ى ڕۆماندا بایه‌خى زیاترى پێدرا. وایلێهات ماركیز و واقیعیه‌تى سیحرى نووسان به‌یه‌كه‌وه‌، ئه‌م به‌مجۆره‌ واقیعییه‌ته‌ ناسرا، واقیعیه‌تى سیحریش له‌مه‌وه‌ زیاتر خه‌یاڵى خوێنه‌رى بۆ ده‌لاله‌تى ڕووداوى پاش واقیع برد.

له‌ڕوویه‌كه‌وه‌، ڕۆمانى ماركیز تێكڵاوكردنى سیحر و واقیع ‌و خورافه‌یه‌، په‌یوه‌ندیى نێوان واقیع ‌و خه‌یاڵ ‌و كارى ماقوڵ ‌و ناماقوڵه‌، گرتنى مه‌حاڵه‌ له‌چوارچێوه‌ى شێوه‌دا.

ئه‌م چه‌شنه‌ واقیعه‌ له‌لاى ماركیز سه‌رچاوه‌ى له‌چه‌ند شتێكه‌وه‌ گرتووه‌، یه‌كه‌میان مێژوو و ده‌وروبه‌رى پڕ له‌ ئه‌فسانه‌یى ‌و حیكایه‌ته‌ سیحراوییه‌كانى داپیره‌ و خوێندنه‌وه‌ى خۆیشى بۆ ئه‌ده‌بى فه‌نتازى و غه‌رائیبیى جیهان. له‌چاوپێكه‌وتنێكدا له‌باره‌ى واقیعیه‌تى سیحرى و ڕووكردنى ئه‌م له‌و چه‌شنه‌ ئه‌ده‌به‌ پڕ له‌ سیحر و خه‌یاڵه‌وه‌، ده‌ڵێ: كه‌ ڕسته‌ى یه‌كه‌مى ڕۆمانى به‌دگۆڕانیى كافكام خوێنده‌وه‌ (هه‌ر كه‌ گریگۆقى سامسا به‌یانیانێك له‌خه‌ونه‌ بێزاركه‌ره‌كانى خه‌به‌رى بووه‌وه‌. بینى گۆڕاوه‌و بووه‌ به‌حه‌شه‌ره‌یه‌كى گه‌وره‌).

ماركیز ده‌ڵێت بیرمكرده‌وه‌:

نه‌فره‌ت بێت خۆ داپیره‌یشم ئاوه‌ها ئه‌دواو حیكایه‌ته‌كانى ده‌گێڕایه‌وه‌.

ئه‌م وته‌یه‌ زۆر به‌كورتى ئاماژه‌ى بۆ هه‌ردوو سه‌رچاوه‌كه‌ى تێدایه‌، یه‌كه‌میان حیكایه‌ته‌كانى داپیره‌ كه‌ بۆ خۆیان هه‌ڵگرى كه‌له‌پوورو ئه‌فسانه‌ و خه‌یاڵ ‌و مێژووى ده‌وروبه‌ره‌كه‌یه‌تى، دوه‌میشیان سه‌رچاوه‌ ده‌ره‌كییه‌كه‌یه‌ كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ سه‌رچاوه‌ى خوێندنه‌وه‌یه‌وه‌، وه‌ك ڕۆمان ‌و چیرۆكى جیهانى. به‌ڵام ماركیز خۆى له‌ناو ئه‌مانه‌دا شت بووه‌، ئه‌م شێرێك بووه‌ له‌و مه‌ڕ و بزن ‌و ئاژه‌ڵانه‌ خوڵقاوه‌ كه‌ خواردونى.

ده‌ركه‌وتنى ماركیز له‌ جیهاندا كاریگه‌ریى گه‌وره‌ى له‌سه‌ر نه‌شونماكردن ‌و په‌ره‌سه‌ندنى واقیعییه‌تى سیحرى دانا، به‌جۆرێك كه‌ زۆر له‌ نووسه‌رانى ئه‌م ڕۆژهه‌ڵاته‌ى خۆیشمان پاش گه‌شتنى ڕۆمانه‌كانى ئه‌م، هه‌ستیان به‌ گرنگیى حیكایه‌ت ‌و فۆلكلۆر و ئه‌فسانه‌ى خۆمان كرد. ئه‌و وایكرد كه‌ حیكایه‌تى گوێئاگردان بكرێت به‌سه‌رچاوه‌یه‌كى چیرۆك ‌و ڕۆمانى غه‌رائیبى، یاخود زۆریان ڕاسته‌وخۆ و ناڕاسته‌وخۆ كه‌وتنه‌ ژێر سیحرى ئه‌م چه‌شنه‌ واقیعیه‌ته‌وه‌، پاش ئه‌وه‌ى خۆیان له‌واقیعیه‌تى فۆتۆگرافى ‌و ئیشتراكیدا تاقیكرده‌وه‌.

ئه‌مڕۆ ده‌یان ڕۆمان ‌و چیرۆك ده‌خوێنینه‌وه‌ بڕگه‌ و شێواز و زۆر ڕووداوى ماركیزیانه‌یان تێدا دیارن. هه‌ندێكیان به‌شێوه‌یه‌كى چاك له‌ ده‌قه‌كانماندا نه‌شونمایان كردووه‌ و به‌رهه‌مى خۆمانه‌ن، و هه‌ندێكیشیان گواستنه‌وه‌ى ئالین ‌و ده‌قیان بۆ دروستنه‌كردوین.
له‌ چیرۆك ‌و ڕۆمانى ئێرانیدا هه‌ست به‌م كاریگه‌ریه‌ی ده‌كرێت، سێبه‌رى ماركیز له‌ ڕۆمانى هه‌ندێك له‌ نووسه‌ره‌ ناوداره‌كانى عه‌ره‌بدا ده‌بینرێت، بۆ نموونه‌ لاى نه‌جیب مه‌حفوز، فازیل عه‌زاوى، ره‌شید بوجدره‌، ئیبراهیم كونى، سه‌لیم مه‌ته‌ر...

سه‌یره‌، هێزو كاریگه‌ریى ماركیز ئه‌وه‌نده‌ ڕه‌نگیداته‌وه‌، ئه‌وه‌ سى ده‌یه‌یه‌ ئه‌وه‌نده‌ى باسى ئه‌م ده‌كرێت ‌و ئه‌و ده‌خوێنرێته‌وه‌ و ئه‌م ئه‌بێت به‌جێگاى مشتومڕ، نۆبێلییه‌كانى دواى ئه‌م باسناكرێن.

له‌وه‌ ئه‌چێت تائێتسا هه‌ر ناودارى نێو نووسه‌رانى نۆبێل بێت. ئه‌م له‌ هه‌موو زیاتر له‌بیرگه‌ى خه‌ڵك ‌و خوێنه‌ردا ماوه‌.

سه‌یره‌، نهێنىی سیحرى ماركیز سه‌یره‌.


ئەم بابەتە 122 جار خوێندراوەتەوە