Nzar_qabany.jpg

نزار قه‌بانی.. شاعیری عیشق و یاسه‌مین و یاخیبوو

ئازاد به‌رزنجی

نزار قه‌ببانی یه‌كێكه‌ له‌و شاعیرانه‌ی به‌ڕاده‌یه‌ك له‌نێو خوێنه‌راندا ناسراوه‌ كه‌ پێویست به‌ناساندن ناكات، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا به‌پێویستمزانی بۆ ئه‌م هه‌ڵبژارده‌ شیعرییه‌، به‌كورتی سه‌باره‌ت به‌ژیان و ئه‌زموونی ئه‌م شاعیره‌ بدوێم كه‌ له‌چله‌كانی سه‌ده‌ی ڕابردووه‌وه‌ پێگه‌یه‌كی دیاری له‌ناو نه‌خشه‌ی شیعری عه‌ره‌بیدا هه‌بووه‌و به‌شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ یان ناڕاسته‌وخۆش كاریگه‌ری هاتوه‌ته‌ ناو شیعری كوردییه‌وه‌و له‌ ئه‌زموونی چه‌ند شاعیرێكی كورددا ڕه‌نگیداوه‌ته‌وه‌.

نه‌وه‌ی ئێمه‌، كه‌ نه‌وه‌یه‌كی ماندووبووین به‌ده‌ست شه‌ڕێكی درێژخایه‌نی هه‌شت ساڵه‌و سته‌می ڕژێمی به‌عسه‌وه‌و سێبه‌ری ڕه‌ش و تاریكی ئه‌و شه‌ڕه‌و ڕژێمه‌ هه‌ڵگیرسێنه‌ره‌كه‌ی به‌رده‌وام به‌سه‌ر ژیان و خه‌ونه‌كانمانه‌وه‌ بوو، له‌ساڵانی هه‌شتاكندا به‌ڕداه‌یه‌ك ده‌رگاو په‌نجه‌ره‌كانی ژیان به‌ڕووماندا داخرابوون، كه‌ كتێب و خوێندنه‌وه‌ ببووه‌ ئه‌و ده‌لاقه‌یه‌ی لێیه‌وه‌ هه‌ناسه‌مان ده‌داو هه‌وایه‌كی ترمان وه‌رده‌گرت و وزه‌یه‌كی تری بۆ ژیان پێده‌به‌خشین. بۆیه‌ په‌لمان بۆ هه‌موو ئه‌وكاره‌ فیكری و ئه‌ده‌بییانه‌ ده‌هاویشت كه‌ له‌ڕێیانه‌وه‌ ده‌مانتوانی به‌وێنه‌ی دونیایه‌كی تر ئاشنابین؛ وێنه‌ی دونیایه‌كی جوانترو پڕخرۆشتر، وێنه‌ی دونیایه‌كی دوور له‌شه‌ڕو بۆنی خوێن و بێبه‌هاكردنی ئینسان؛ دونیایه‌ك كه‌ ئه‌گه‌ر به‌خه‌یاڵیش بێت، به‌ئازادییه‌وه‌ تێیدا له‌شه‌قه‌ی باڵ بده‌ین.

هه‌ر لێره‌وه‌ ده‌ستمان بۆ ئه‌زموونی فه‌یله‌سووف و نووسه‌رو ئه‌دیب و شاعیره‌ گه‌وره‌و داهێنه‌ره‌كانی جیهان و عه‌ره‌ب. له‌و ساڵانه‌شدا ئه‌وه‌ی به‌رده‌ست و فه‌راهه‌م بوو، كتێبخانه‌ی عه‌ره‌بی بوو، كه‌ له‌ڕێیه‌وه‌ هه‌م به‌نووسه‌رانی خۆرئاواو هه‌م به‌ نووسه‌رانی عه‌ره‌ب ئاشنا ده‌بووین.

یه‌كێك له‌و شاعیرانه‌ی كه‌ توانی به‌شێوازه‌ ساناو دڵافێنه‌ شیعرییه‌كه‌ی خۆی له‌ده‌رگای چێژو ڕوانینمان بدات، نزار قه‌ببانی بوو. بۆ به‌شێكی زۆری ئه‌و نه‌وه‌یه‌ی ئێمه‌، نزار ئه‌و شاعیره‌ بوو كه‌ به‌چاوێكی ترو ڕاونینێكی تره‌وه‌و به‌ پڕكێشییه‌وه‌ به‌رخورد له‌گه‌ڵ مه‌سه‌له‌ی ژن و خۆشه‌ویستیدا بكات و ڕهه‌ندێكی زیندووتری پێببه‌خشێت. ژن به‌لای ئه‌وه‌وه‌ چیتر ئه‌و بوونه‌وه‌ره‌ خه‌یاڵییه‌ نه‌بوو كه‌ وه‌كو ئایدیالێك بچێته‌ ده‌ره‌وه‌ی ژیان و واقیعه‌وه‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌شیعری كلاسیكی عه‌ره‌بیدا ده‌یبینینه‌وه‌، به‌تایبه‌تیش ئه‌وه‌ی پێیده‌وترا خۆشه‌ویستیی پاكیزه‌ (الحب العژری)، نه‌ ئه‌و بوونه‌وه‌ره‌ش بوو له‌ چوارچێوه‌ی ئایدیۆلۆجییه‌تێكدا سه‌یربكرێت و نه‌ ئه‌و بوونه‌وه‌ره‌ش كه‌ وه‌كو كۆیله‌یه‌ك له‌ناو چوارچێوه‌یه‌كی خێزانی ته‌قلیدی و كۆمه‌ڵگای پیاوسالاردا لێی بڕوانرێ. به‌لای نزاره‌وه‌ خۆشه‌ویستی و ژن خۆی ڕێگه‌یه‌ك بوو بۆ ئازادی، خۆشه‌ویستی و ژن هه‌م خۆی ئامڕاز بوو هه‌م ئامانج، باوه‌شكردن بوو به‌ژیان و سروشت و جوانیدا. ژن له‌شیعری نزاردا، چ وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌دڵداردا به‌رجه‌سته‌ ده‌بێت، یان هاوڕێ و دایك و...دا، ده‌بێته‌وه‌ به‌ بوونه‌وه‌رێكی پڕ له‌سۆزو میهره‌بانی، بوونه‌وه‌رێك به‌گۆشت و خوێن و هه‌ست و نه‌سته‌كانییه‌وه‌، به‌ خه‌مه‌كانییه‌وه‌، به‌ خه‌ونه‌كانییه‌وه‌، به‌ئازارو ده‌رده‌سه‌ری و خۆشییه‌كانییه‌وه‌، به‌هه‌موو ئه‌مانه‌وه‌ ده‌بێته‌وه‌ به‌ كه‌ناری ئارامی.

به‌ڵام نابێ ئه‌وه‌شمان له‌یادبچێت كه‌ ئه‌گه‌رچی نزار نازناوی شاعیری عیشق و ژنی به‌سه‌ردا دابڕابوو، شیعره‌كانی ئه‌و به‌ته‌نها له‌و سنوره‌دا قه‌تیس نه‌بووبوون. به‌پێچه‌وانه‌وه‌، ده‌كرێ بڵێین كه‌ نزار شاعیرێكی سیاسیش بوو، بگره‌ سیاسییه‌كی یاخیش. كه‌م ڕووداوی سیاسی هه‌بووه‌ له‌ مێژووی هاوچه‌رخی عه‌ره‌بدا ئه‌و به‌شیعر هه‌ڵوێسته‌ی له‌ئاستدا نه‌كردبێت؛ هه‌ر بۆنموونه‌ ئه‌و شیعرانه‌ی بۆ نسكۆی حوزه‌یران و شه‌ڕی تشرین وتوونی (بڕوانه‌ دیوانی: هوامش علی دفتر النكسه‌) و شیعری (الممپلون)، یان ئه‌و شیعرانه‌ی كه‌ تێیاندا هێرش ده‌كاته‌ سه‌ر سه‌ركرده‌كانی عه‌ره‌ب(بایۆگرافیی شمشێروه‌شێنێكی عه‌ره‌ب، كه‌ له‌م كتێبه‌دا هه‌یه‌) یان ڕه‌خنه‌گرتنی توند له‌ڕژێم و جه‌ماوه‌ری عه‌ره‌بی( ڕاپۆرتێكی زۆر نهێنی له‌ وڵاتی سه‌ركوتستانه‌وه‌).

وه‌ك ده‌وترێ شیعری نزار شیعری ئاسانی سرك (السهل الممتنع)ه‌، شیعرێكه‌ زمانێكی ساده‌ی هه‌یه‌و بگره‌ زۆرجار له‌زامنی ژیانی ڕۆژانه‌ نزیكده‌بێته‌وه‌، به‌ڵام له‌ڕێی قه‌ڵه‌مه‌ داهێنه‌ره‌كه‌ی نزاره‌وه‌ فۆرمێكی ترو مانایه‌كی قوڵتر وه‌رده‌گرێت و شاعیر مۆسیقایه‌كی تیا ده‌دۆزێته‌وه‌ كه‌ خه‌ڵكی ئاسایی تیا نادۆزنه‌وه‌. بێگومان ئه‌مه‌ش واده‌كات وه‌رگێڕانی ئه‌م شیعرانه‌ ئاسان نه‌بن. له‌بنه‌ڕه‌تدا شیعر خۆی له‌ناو ژانره‌ ئه‌ده‌بییه‌كاندا دژوارترین ژانره‌ بۆ وه‌رگێڕان، هه‌ندێ ئه‌و شیعره‌ی ئاسانی سرك بێت و به‌ئاسانی خۆی به‌ده‌سته‌وه‌ نه‌دات. به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، ئێمه‌ بۆ ئاشنابوون به‌ئه‌زموونی شیعریی شاعیرانی دنیا، ناچارین كاری وه‌رگێڕانیان بۆ بكه‌ین. ئه‌وه‌ی ده‌مێنێته‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ چه‌ند ئه‌و وه‌رگێڕه‌ ده‌توانێ هه‌م زمانه‌ شیعرییه‌كه‌ بپارێزێت و هه‌م ڕیتم و مۆسیقاو هه‌م وێنه‌و ده‌لاله‌ته‌ شیعرییه‌كان، كه‌ هیوادارین له‌م هه‌ڵبژارده‌یه‌دا تا ڕاده‌یه‌ك ئه‌م ئامانجه‌مان پێكابێت.

ژیانی نزار قه‌ببانی و پێشزه‌مینه‌ی ئه‌زموونی شیعریی له‌ چه‌ند وێسته‌گه‌یه‌كدا:
• نزار تۆفیق قه‌ببانی له‌ ٢١ی مارتی ١٩٢٣دا له‌ گه‌ڕه‌كی "مئژنه‌ الشحم" له‌ دیمه‌شق، له‌نزیك بازاڕی"حه‌میدیه‌" و "مزگه‌وتی"ئه‌مه‌وییه‌"ه‌وه‌ هاتۆته‌ دنیاوه‌. باوكی، تۆفیق قه‌ببانی پیاوێكی شیرینی فرۆش بوو، هه‌ڵبه‌ته‌ هه‌ر خۆیشی دروستی ده‌كرد، تابڵێی كه‌سێكی نیشتمانپه‌روه‌ریش بوو. نزار له‌كتێبی "سه‌ربرده‌م له‌گه‌ڵ شیعردا" وا باسی باوكی ده‌كات: "باوكم له‌یه‌ك كاتدا سه‌رقاڵی دروستكردنی شیرینی و دروستكردنی شۆڕش بوو". نزار هه‌ر له‌مناڵیشه‌وه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی توندوتۆڵی له‌گه‌ڵ دایكیدا هه‌بوو. مامیشی، واته‌ ئه‌بو خه‌لیل قه‌ببانی، یه‌كێك بوو له‌ ڕابه‌رانی شانۆی نوێ له‌ سوریا.

• باوكی نزار باری ئابووریی باش بوو، ئه‌مه‌ش وای كرد بتوانێ به‌ئاسانی قۆناغه‌كانی خوێندن ببڕێت و دوای پۆلی شه‌شه‌می ئاماده‌یی، كۆلیجی حقوق ته‌واو بكات. هه‌ر له‌و ساڵانه‌ی خوێندنیدا توانیی فێری زمانی فه‌ره‌نسی و ئینگلیزییش ببێت. 

پاش ئه‌وه‌ی زانكۆی ته‌واو كرد و به‌ حوكمی پسپۆڕیی خوێندنه‌كه‌ی، چووه‌ بواری كاری دیپلۆماسییه‌وه‌ و له‌ ساڵانی ١٩٤٥ تا ١٩٦٦ له‌ سه‌فاره‌تی سوریا هه‌ندێ وڵاتی عه‌ره‌بی و بیانیدا كاری كرد، تا دواجار له‌ ساڵی ١٩٦٦ دا به‌ یه‌كجاری وازی له‌ كاری دیپلۆماسی هێنا و له‌به‌یرووت نیشته‌جێ بوو. له‌وێ خانه‌یه‌كی چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی به‌ناوی"بڵاوكراوه‌كانی نزار قه‌ببانی" دامزراند و ژیانی خۆی بۆ شیعر ته‌رخان كرد.

• نزار هه‌ر له‌ ته‌مه‌نی شانزده‌ ساڵییه‌وه‌ ده‌ستی به‌ شیعرنووسین كردبوو و هێشتا خوێندكاری حقوق بوو كه‌ له‌ ساڵی ١٩٤٤ دا یه‌كه‌مین دیوانه‌شیعری خۆی به‌ناوی"كچه‌ ئه‌سمه‌ره‌كه‌ پێێ وتم" بڵاوكرده‌وه‌، پاشان دیوانی "مناڵیی مه‌مكێك" له‌ ساڵی ١٩٤٨ دا و دیوانی"سامبا" له‌ ١٩٤٩دا و به‌دوایدا دیوانه‌كانی تری كه‌ ژماره‌یان ده‌گاته‌ سی و شه‌ش دیوان، جگه‌ له‌ په‌خشانه‌كانی كه‌ بریتین له‌ وتار و نووسینی تیۆری و یاده‌وه‌ری و به‌جیا له‌ كتێبی تردا چاپی كردوون.

• نزار دوو جار چووته‌ ژیانی هاوسه‌رییه‌وه‌، یه‌كه‌م جار له‌گه‌ڵ خاڵۆزایه‌كی خۆیدا "زه‌هراء ئه‌قبیق"، كه‌ كچ"هه‌دباء" و كوڕێك"تۆفیق" ی لێ بوو. كوڕه‌كه‌ی له‌ ساڵی ١٩٧٣ دا كۆچی دوایی كرد له‌كاتێكدا له‌ دواقۆناغی خوێندنی زانكۆیدا بوو له‌ قاهیره‌ و نزار به‌ شیعری"شازاده‌ ئه‌فسانه‌ییه‌كه‌ تۆفیق قه‌ببانی" بۆی لاوایه‌وه‌. دوای ئه‌وه‌ی له‌ هاوسه‌ری یه‌كه‌می جیابووه‌وه‌، دووه‌م جار له‌گه‌ڵ كچێكی عیراقیدا ژیانی هاوسه‌رێتیی پێكهێنا كه‌ خه‌ڵكی "ڕاوه‌"ی سه‌ر به‌ پارێزگای ئه‌نبار بوو و له‌ ئێواره‌كۆڕێكی شیعریدا ئه‌وی ناسی و ناوی"به‌لقیس"بوو. له‌ هاوسه‌ری دووه‌میشی "زه‌ینه‌ب" و "عومه‌ر"ی بوو. به‌لقیس له‌ نووسینگه‌ی ڕۆشنبیریی سه‌فاره‌تی عیراقی له‌ به‌یرووت كاری ده‌كرد، ئه‌وه‌ بوو له‌ ساڵی ١٩٨١ دا و له‌لایه‌ن حیزبی ده‌عوه‌ی عیراقییه‌وه‌ سه‌فاره‌ته‌كه‌ ته‌قێنرایه‌وه‌ و له‌گه‌ڵ زه‌ویدا ته‌خت كرا و به‌لقیسیش بووه‌ یه‌كێك له‌ قوربانییه‌كان. نزار قه‌سیده‌یه‌كی درێژی هه‌ر به‌ناوی "به‌لقیس"ه‌وه‌ بۆ مه‌رگی به‌لقیس نووسی و تێیدا زۆر به‌ قووڵی بۆی ده‌لاوێته‌وه‌( ئه‌م قه‌سیده‌یه‌ له‌م كتێبه‌دا كراوه‌ به‌كوردی) و تێیدا به‌توندی هێرش ده‌كاته‌ سه‌ر عه‌ره‌ب و به‌ یه‌كێك له‌ قه‌سیده‌ جوانه‌كانی لاوانه‌وه‌ ده‌ژمێردرێ له‌ شیعری هاوچه‌رخی عه‌ره‌بیدا.

پێشزه‌مینه‌و ژینگه‌ی شیعری 
تا كۆتاییه‌كانی سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌میش، عه‌رشی شیعری عه‌ره‌بی له‌ژێر ده‌سه‌ڵات و سێبه‌ری كۆمه‌ڵێك شاعیری كلاسیكدا بوو، له‌وانه‌ بۆ نموونه‌: ئه‌بو نواس، ئه‌بو ته‌مان، موته‌نه‌ببی، ئه‌بو عه‌لای مه‌عه‌ڕی، ئیبن موعته‌ز و هتد... به‌ڵام له‌ سه‌ره‌تاكانی سه‌ده‌ی بیسته‌وه‌، قوتابخانه‌ یان ڕێبازێكی شیعری له‌ تاراوگه‌ له‌سه‌ر ده‌ستی كۆمه‌ڵێك شاعیر دامه‌زرا كه‌ پێیان ده‌وترا"شاعیرانی تاراوگه‌" و به‌زۆری له‌و شاعیره‌ لاوانه‌ پێكهاتبوون كه‌ له‌ لوبنان و شامه‌وه‌ چووبوون بۆ ئه‌مه‌ریكا و دواتر كۆمه‌ڵێك له‌م لاوانه‌ "كۆمه‌ڵه‌ی قه‌ڵه‌م"یان دروست كرد، له‌وانه‌: جوبران خه‌لیل جوبران و میخائیل نه‌عیمه‌ و ئیلیا ئه‌بو مازی و هه‌ندێكی تر. ئه‌م كۆمه‌ڵه‌یه‌ له‌ساڵی ١٩٢٠ دا له‌ نیویۆرك دامه‌زرا. به‌شێكی تر له‌م لاوانه‌ له‌ به‌رازیلی ئه‌مه‌ریكای باشوور "گرووپی ئه‌نده‌لوسی"یان دامه‌زراند. هه‌ندێ له‌مانه‌ له‌ژێر كاریگه‌ریی "واڵت ویتمان" دا "په‌خشانه‌شیعر"یان داهێنا، گه‌رچی ئه‌وكات له‌ڕووی كێشه‌وه‌ هه‌ر ته‌قلیدی بوو.

ئه‌وه‌ بوو دواتر له‌ عیراق، له‌سه‌ر ده‌ستی خانمه‌شاعیر نازك مه‌لائیكه‌(١٩٢٣-٢٠٠٧) و به‌در شاكر سه‌ییاب(١٩٢٦-١٩٦٤) له‌ ساڵانی چله‌كان و په‌نجاكاندا ته‌وژمی "شیعری ته‌فعیله‌" دامه‌زرا، كه‌ دواتر ناوی گۆڕا بۆ "شیعری ئازاد". هه‌ندێ له‌ ڕه‌خنه‌نووسان قه‌سیده‌ی"كۆلێرا"ی نازك مه‌لائیكه‌ به‌ سه‌ره‌تای شیعری ئازاد له‌ قه‌ڵه‌م ده‌ده‌ن كه‌ له‌ ساڵی ١٩٤٧ دا بڵاوبووه‌وه‌. 

دواتر ئه‌م ته‌وژمه‌ كۆمه‌ڵێك شاعیری تری گرته‌وه‌ كه‌ هه‌ریه‌كه‌ و لای خۆیه‌وه‌ ڕۆڵێكی گرنگی هه‌بووه‌ له‌و بزاڤه‌دا، له‌وانه‌ش: عه‌بدولوه‌هاب به‌ییاتی، شازل تاقه‌، سه‌ڵاح عه‌بدولسه‌بوور، ئه‌حمه‌د عه‌بدولموعتی حیجازی، ئه‌دۆنیس، خه‌لیل حاوی، فه‌دوا تۆقان، مه‌حموود ده‌روێش، سه‌میح ئه‌لقاسم، محه‌مه‌د فه‌یتووری، محێدین فارس، هه‌روه‌ها نزار قه‌ببانیس یه‌كێك بوو له‌و شاعیرانه‌.

• گۆڤاری شیعر 
شاعیری لوبنانی یوسف ئه‌لخال دوای ئه‌وه‌ی له‌ ساڵی ١٩٥٥ دا له‌ ئه‌مه‌ریكاوه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ لوبنان، له‌ زستانی ١٩٥٧ دا له‌ به‌یرووت یه‌كه‌م ژماره‌ی گۆڤاری"شیعر"ی ده‌ركرد. ئه‌م گۆڤاره‌ بایه‌خی به‌ شیعری نوێ ده‌دا. هه‌ڵبه‌ته‌ له‌مڕووه‌شه‌وه‌ له‌ژێر كاریگه‌ریی گۆڤاری "شیعر"ی ئه‌مه‌ریكیدا بوو كه‌ "ئه‌زرا پاوه‌ند"ی شاعیر سه‌رپه‌رشتیی ده‌كرد.

زۆری نه‌برد كۆمه‌ڵێك شاعیر له‌ده‌وری گۆڤاره‌كه‌ كۆبوونه‌وه‌، له‌وانه‌: خه‌لیل حاوی، نه‌زیر عه‌زه‌مه‌، ئونسی ئه‌لحاج، خالیده‌ سه‌عید، عیسام مه‌حفووز، محه‌مه‌د ماغووت، جه‌برا ئیبراهیم جه‌برا و دواتریش سه‌ییاب و ئه‌دۆنیس.

• له‌ ساڵی ١٩٦٧ دا ئیسرائیل هێرشی كرده‌ سه‌ر میسر و له‌ ماوه‌ی شه‌ش ڕۆژدا بنكه‌ ئاسمانییه‌كانی میسری وێران كرد و سینا و كه‌رتی غه‌ززه‌ و كه‌ناری خۆرئاوا و جۆلانی داگیر كرد. ئه‌مه‌ به‌ شكستێكی گه‌وره‌ له‌قه‌ڵه‌م درا و ئه‌وه‌ بوو ناونرا"نسكۆی حوزه‌یران" كاریگه‌رییه‌كانی ئه‌م نسكۆیه‌ هه‌موو كایه‌كانی كۆمه‌ڵگای عه‌ره‌بیی گرته‌وه‌. له‌م سه‌روبه‌نده‌دا، كۆمه‌ڵێك شاعیر له‌ڕێی گوتاری شیعرییانه‌وه‌ به‌توندی كه‌وتنه‌ هێرشكردنه‌ سه‌ر ئیسرائیل و هه‌روه‌ها ڕه‌خنه‌گرتن له‌ فه‌رمانڕه‌وایانی عه‌ره‌ب. لێره‌وه‌ بوو كه‌ "شیعری به‌ره‌نگاری" بره‌وی سه‌ند، به‌تایبه‌تیش لای شاعیرانێكی وه‌كو مه‌حموود ده‌روێش و سه‌میح ئه‌لقاسم و فه‌دوا تۆقان و تۆفیق زیاد و ئه‌میل حه‌بیبی. بێگومان كاریگه‌ریی نسكۆكه‌ له‌سه‌ر نزاریش زۆر بوو و له‌ "كۆمه‌ڵێك په‌راوێز بۆ سه‌ر ده‌فته‌ری نسكۆ"دا به‌ته‌واوی ئه‌وه‌ ده‌بینینه‌وه‌.

• له‌ ساڵی ١٩٧٣دا میسر و سوریا دژه‌هێرشیان كرده‌ سه‌ر سوپای ئیسرائیل له‌ سینا و جۆلان. به‌ ڕێكه‌وتنامه‌ی ١٩٧٩ی نێوان میسر و ئیسرائیل، كۆتایی به‌ شه‌ڕه‌كه‌ هات و دواتر سینا و كه‌نداوی سویس چوونه‌وه‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی میسر. ئه‌م جه‌نگه‌ به‌ جه‌نگی تشرین ناسرا و نزار له‌ قه‌سیده‌ی"ئه‌كته‌ره‌كان"دا له‌ جه‌نگه‌ دواوه‌.

• هێشتا ئاسه‌واری نسكۆ و تشرین له‌ یادی شاعیراندا كاڵ نه‌بووبووه‌وه‌ كه‌ له‌ ساڵی ١٩٨٢دا شه‌ڕی لوبنانیش ڕووی دا. لوبنان بوو به‌ گۆڕه‌پانی شه‌ڕێكی سه‌خت له‌نێوان ئیسرائیل و ڕێكخراوی ئازادیخوازی فه‌له‌ستین و سوریادا. ئه‌م شه‌ڕه‌ تا ساڵی ١٩٨٥ ی خایاند، به‌ڵام ئاسه‌واره‌كانی تا كشانه‌وه‌ی سوپای ئیسرائیل(له‌ ساڵی ٢٠٠٠دا) مایه‌وه‌.

هه‌موو ئه‌مانه‌ زامێكی قووڵیان له‌ناو هه‌ست و ده‌روونی شاعیرانی عه‌ره‌بدا دروست كرد و هه‌ریه‌كه‌ به‌ شێوازی خۆی گوزارشتی له‌ ئازاره‌كانی ئه‌و زامه‌ كرد.

ئه‌مه‌ ئه‌و پاشخان و فه‌زا شیعری و سیاسییه‌ بوو كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ و ناڕاسته‌وخۆ كاریگه‌رییان خسته‌ سه‌ر ئه‌زموونی شیعریی نزار قه‌ببانی. به‌ڵام ده‌بێ ئه‌وه‌ بڵێین كه‌ ئه‌زموونی نزار ئه‌زموونێك بوو تایبه‌تمه‌ندێتیی خۆی هه‌بوو، به‌و مانایه‌ی كه‌ ناتوانین بیخه‌ینه‌ ناو چوارچێوه‌ی گرووپێك له‌و گرووپانه‌وه‌ كه‌ ئاماژه‌مان بۆ كردن. ئه‌و له‌ سه‌ره‌تادا، وه‌كو مامه‌ شانۆكاره‌ نوێخوازه‌كه‌ی، واته‌ ئه‌بو خه‌لیل قه‌ببانی(١٨٣٦-١٩٠٢) كه‌وته‌ به‌ر شاڵاوی ڕه‌خنه‌ و هه‌ڕه‌شه‌ی نه‌ریتپارێزان، چ له‌سه‌ر ئاستی ئه‌ده‌بی و چ له‌سه‌ر ئاستی كۆمه‌ڵایه‌تی و دینی، تا گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی به‌ بێباوه‌ڕی و ناده‌روه‌ستی و بێئاكاری تاوانبار كرا. به‌ڵام ئه‌مه‌ نه‌یتوانی له‌ ئه‌زموونی داهێنه‌رانه‌ی نزار و زیادبوونی ژماره‌ی خوێنه‌رانی كه‌مبكاته‌وه‌ و به‌شێكی زۆر له‌ شیعره‌كانی به‌بێ هیچ پاسپۆرتێك خۆیان به‌ ناو دڵ و ده‌روونی خوێنه‌راندا بكه‌ن.

هه‌ڵبه‌ت نابێ ئه‌وه‌شمان له‌بیر بچێت كه‌ كۆمه‌ڵێك له‌ شیعره‌ لیریكه‌كانی له‌لایه‌ن هونه‌رمه‌ندانی ناوداری عه‌ره‌به‌وه‌ ئاوازیان بۆ دانراوه‌ و كراون به‌ ستران.

• كاتێ له‌ ٣٠/٤/١٩٩٨ دا له‌ نه‌خۆشخانه‌یه‌كی له‌نده‌ن و له‌ ته‌مه‌نی ٧٥ ساڵیدا دڵی نزار له‌ لێدان كه‌وت، له‌سه‌ر وه‌سیه‌ته‌كه‌ی خۆی، ته‌رمه‌كه‌ی برایه‌وه‌ بۆ دیمه‌شق و به‌ ئاماده‌بوونێكی حه‌شاماتێكی زۆر له‌ خه‌ڵك و ئه‌دیبان و هونه‌ردۆستان، له‌ "باب ئه‌لسه‌غیر" به‌ خاك سپێردرا. 

دواجار ده‌مه‌وێ ئاماژه‌ به‌وه‌ بده‌م كه‌ ئه‌م كتێبه‌ هه‌ڵبژارده‌یه‌كی له‌ شیعره‌ كورت و درێژه‌كانی نزار قه‌ببانیی له‌خۆگرتووه‌، كه‌ زۆربه‌یان شیعره‌ ناوازه‌كانین. هیوادارم وه‌رگێڕانه‌كه‌ تا ڕاده‌یه‌ك هه‌قی به‌ ده‌قه‌كان دابێته‌وه‌ و توانیبێتی به‌شێك له‌ تام و جوانییه‌كانی شیعره‌كانی به‌رهه‌مهێنابێته‌وه‌.


ئەم بابەتە 62 جار خوێندراوەتەوە