kteb.jpg

بەشی بیست و حەوتەم: هەڵسەنگاندنی كتێبی سەرۆكی سەنگاپورە (من العالم الثالث إلی الأول)

مەلا بەختیار

(پەرلەمان دەكرێتە چەتری گەندەڵی‌ و دژی دیموكراسی)

ئەم سەرۆكە، لە باسی هەر بابەتێكدا، بە بەڵگەوە دەیسەلمێنێ‌. لە گەندەڵیەوە، بۆ دیالۆگ لەگەڵ میدیاكان، تا هەڵەی ئایدیۆلۆژی لایەنەكان. كە دێتە سەر هەڵبژاردن، پارتەكەی (پارتی گەل) دوای كەمتر لە دەهەیەك لە دامەزراندن، سەركەوتون؛ هەر لە دامەزراندنەوە، بناغەیەكی تۆكمەیان بۆ نمونەی بەرزی بەرپرسیارێتی سەركردەكانیان داڕشتووە. رێگەیان نەداوە، لە خەباتدا پاك بن‌و لەكاتی حوكمڕانیدا ناپاك دەرچن! نمونەی دەوروبەریشیان لە چینەوە بۆ مالیزیا و ئەندەنوسیاو ژاپۆن‌و...تاد، بەوردی لێكداوەتەوە. لەمبارەوە دەڵێ‌:

"ئەندەنوسیا نمونەیەكی بەناوبانگی تەشەنەسەندنی گەندەڵی بووەو راگەیاندنەكان بە سێگۆشەی (تواطؤ- رشوة- محسوبیة)یان باسدەكرد. كوڕەكانی سەرۆك (سوهارتۆ)‌و هاوڕێ‌و دەست‌و پەیوەندیەكانی كرابونە نمونەی چاولێكەری بۆ گەندەڵی‌و دەسیسە‌و دەم چەوركردن. میدیای ئەمریكا سامانی (سوهارتۆ)یان بە (42 ملیار دۆلار) دەخەمڵاند. دوای سوهارتۆش، وەزیرو بەرپرسەكان دوا هەوڵیان دا ئەو ماوەیەی لەبەردەمیاندا ماوە، بۆ تاڵانی بقۆزنەوە. بە پارەی دزراوی بێ ڕادە، هاوكارانی سەرۆكی نوێ‌ (حبیبی)، دەنگی ئەنجومەنی راوێژكارییان بۆ بردنەوەی هەڵبژاردن دەكڕی. نرخی هەردەنگێكیش (روبعە ملیۆنێك دۆلار) بووە".

ئەمەیە، كردنەوەی بۆگەنترین سەرقاپی گەندەڵیی؛ دەنگی پەرلەمانتارو كاربەدەست بە پارەو دەسەڵات بكڕدرێ‌، هەموو بەهاكان لەدەستدەدرێ‌! نە یاسا‌و، نە ویژدان‌و، نە دیموكراسی، نرخیان نامێنێ‌. لەم بابەتە دەنوسێ‌:

"گرانترین سیستەمی پەرلەمانی، سیستەمی پەرلەمانی ژاپۆنە. وەزیرو ئەندام پەرلەمانی ژاپۆنی (دایت) موچەو بودجەی كەمیان هەیە. بەڵام ئەندام پەرلەمان ساڵانە (ملیۆنێك دۆلار)ی پێویستە بۆ خزمەتكردنی هاوكارو كادرەكانیان لە تۆكیۆ. جگە لە بەخششی تایبەتی بۆ ئەوانەی دەنگیان دەدەنێ‌‌و لە جەژنی لەدایكبون، ژنهێنان، مناڵبون‌و مردندا هاوكارییان دەكەن. لەكاتی هەڵبژاردنیشدا كاندید (5 ملیۆن دۆلار)ی گەرەكە. ئەمەش لە رێگەی سەركردەكانیانەوە دابین دەكرێ‌‌و سەركردەكانیش دەبێ‌ سەروەتێكی زۆر بە سەرانە بسەنن هەتا بتوانن هاوكاری تەكەتولەكەیان بكەن.

سەنگاپورە خۆی لە پارە بەخشینی هەڵبژاردن پاراست. وەكو سەرۆكی ئۆپۆزسیۆن قەناعەتم بە سەرۆكی دادوەری كرد، دەنگدان بكاتە فەرمی‌و رێ‌ لە بردنی سەیارەش بگرێ‌ بۆ گواستنەوەی دەنگدەران. دوای هاتنە سەر كار، سیاسەتمان لە سێگۆشەی گەندەڵی (دەسیسە، دەم چەوركردن، كەسگەرایی) پاك كردەوە. تەنها كۆمۆنیستەكان كە بەهێزترین ئۆپۆزسیۆنمان بون، پارەیان بۆ هەڵبژاردن بەكارنەدەهێنا. دواى هەڵبژاردن پێویستی نەدەكرد حیزبەكەمان هەڵپەی كۆكردنەوەی سامانی بێ‌. لەڕێگەی هەلی كارو بونیاتنانی خوێندنگاو نەخۆشخانەو ناوەندی كۆمەڵایەتی، گرنگتریش لەوانە، نیشتەجێبون، متمانەی دەنگدەرمان وەردەگرت، چونكە ژیانیان دەگۆڕدرا".(ل218-219)

كڕینی ویژدانی دەنگدەرو بردنەوەی كاندید بە زەبری بەرتیل‌و سەرانە سەندن، یان گزی كردن، شەرمەزارترین جۆری پرۆسەی هەڵبژاردن‌و دامەزراندنی پەرلەمانە. كە دوا ئەنجامەكەی، نەك كاندیدی ماستاوچی‌و بێتوانا دەبنە پەرلەمانتار، بەڵكو پەرلەمانیش دەبێتە دەسەڵاتی بێگیانی یاساڕێژی‌و چاودێری حكومەت. پەرلەمانی واش چەتری حكومەتی دژە دیموكراسی‌و سەرپۆشی گەندەڵستانە!


ئەم بابەتە 40 جار خوێندراوەتەوە