kteb.jpg

بەشی سی‌ و سێهەم: هەڵسەنگاندنی كتێبی سەرۆكی سەنگاپورە (من العالم الثالث إلی الأول)

مەلا بەختیار

(كەسانی شیاو بۆ شوێنی شیاو دانەنرێن، كارەساتی لێدەكەوێتەوە)

دیاریكردنی كەسی شیاو بۆ شوێنی شیاو، یەكێكە لە بنچینەی بیركردنەوەی سەرۆكی سەنگاپورە. بە خزمگەرایی، یان دەستەبازی، یان پیلانگێڕی، هیچ پۆستێكی نەداوەتە هیچ كەسێك.. چەندیش لێی نزیك بوبن. تەنها توانا، ئەزمون، بڕوانامەو لێوەشاوەیی كردۆتە پێوەر. كێ‌ كوڕی كام بنەماڵەیەو كێ‌ كچی كام بەرپرسە، نرخی نەبووە لای.

لەمبارەوە دەنوسێ‌:
"دیاریكردنی پیاوی شیاو بۆ پۆستە دەستوریە گرنگەكان. وەكو سەرۆكی دادگای باڵاو سەرۆكی كۆمار، مەسەلەیەكی زیندووی بنچینەییە. بەهەڵە دەستنیشانكردن، واتا ساڵەها شڵەژان‌و شەرمەزاری بەرامبەر رای گشتی‌و كێشەگەلی بێڕادەش".(ل278)

دیقەت بدرێ‌، چۆن چۆنی سەرەنجامی بەهەڵە دیاریكردنی پۆستی باڵا، بۆ كەسانی نەشیاو لەشوێنی شیاودا، وڵات دوچاری چ نەهامەتیەك دەكات، وردتر دەڵێ‌:

"زۆر ئاسانە بڕیار بدرێ‌ كێ‌ بەتواناترین كەسە، بەراورد بەوە پێشبینی بكرێ‌ كە كێ‌ خاوەنی كەسایەتیەكە كە توانای ئەوەی هەیە لە بەرزترین پۆست دا بێ‌".(هەمان لاپەڕە)

بە سەرپێیی بڕیاردان لەسەر كەسایەتیەكان، بەبێ‌ رەچاوكردنی توانای كەسەكان‌و ئەگەری سەركەوتن‌و سەرنەكەوتنیان. یەكێكە لە گەورەترین نەخۆشیەكانی وڵاتانی دواكەوتوو. لەمبارەوە دوو نمونە دەهێنێتەوە، بەم شێوەیە:

"سەرۆكی داد و سەرۆكی دەوڵەتم، ساڵەها پێش ئەوەی دابمەزرێن، دەناسی. یەكەمیان سەركەوتنێكی گەورەی بەدەست هێناو دووەمیشیان شكستێكی خراپی توش بوو. دانانی بە روداوێكی خەمبار لەقەڵەم دا، كە لەتواناماندا بوو، خۆمانی لێ لابدەین".(هەمان لاپەڕە)

ئەم راستییە، لە دیاریكردنی باڵاترین پۆست، كە بە هەڵە دیاریكراوە، كوت‌ومت دەیسەلمێنێ‌، توێژینەوە بۆ دیاریكردنی هەموو پۆستەكان، بەپێی سیڤی خزمەت‌و بڕوانامەو لێوەشاوەیی (سیاسی، تەكنۆكراتی‌و خاوەن بڕوانامە) یەكێكە لە بنەما سەرەكیەكانی كاندیدكردنی كەسایەتیەكان، بۆ پۆستەكان. هەموو بڕیارێكی سەرپێیی، یان بەهۆی هۆكاری لاوەكیەوە، بۆ بەرزكردنەوەی پلەو پۆست، بۆ كەسانی نەشیاو لەشوێنی شیاودا، لایەنی كەم شكست دەخوات، ئەگەر كارەساتی لێ نەكەوێتەوە. باجەكەشی، پرۆسەی سیاسی‌و ئابوری‌و رای گشتی دەیدات.

زۆر بە دیقەت، فەلسەفەی دادگاو فەلسەفەی سیاسەتی حوكمڕانی باسكردووە، كە دەبێ‌ چۆن تەواوكەری یەكدی بن. لەمبارەوە ئەمە دەنوسێ‌‌و دەشگێڕێتەوە:

"بۆ ئەم پۆستە (سەرۆكی دادگا-نوسەر) بۆ كەسێك دەگەڕام فەلسەفەكەی لەسەر كۆمەڵ، ناكۆكیەكی زەقی لەگەڵ فەلسەفەی مندا نەبێ‌. ئەگەرە لۆژیكیە سەرەكیەكانی كە سەرۆكی دادگای باڵا دەریشی نابڕێ‌‌و تێگەیشتنی بۆ ئامانجەكانی حكومەتی باش، بایەخێكی زیندوی گەورەی هەیە".(ل279)

نمونەیەكی جوان، كە شایەنی نوسینە، باس دەكات‌و دەڵێ‌، كاتێك دادگاكانمان خۆیان بۆ دادگاییكردنی ژمارەیەك كۆمۆنیست ئامادە دەكرد كە ئاژاوەیان لە شەستەكاندا نابوەوە، ترسام كێشەكەیان بخرێتە بەردەم قازیەكی بەریتانی (هاتوو) رەنگە هەست‌و بیركردنەوەی هەستیاری بەرامبەر هەستە سیاسیەكانی باوی ئەوكاتە نەبێ‌. داوام كرد سەرۆكی دادگا ببینم‌و كێشەكەم بۆ رونكردەوە كە رەنگە حكومەت تومەتبار بكرێ‌ بەوەی بۆتە گەمەی دەستی حكومەتی بەریتانیا. بە سەرسوڕومانەوە سەیری كردم‌و گوتی: جەنابی سەرۆك وەزیران پێویست ناكات لە شڵەژان بترسی.. تێگەیشتبوو كە هەستیاری سیاسی چەندە".(ل279)

ئەمەیە تێگەیشتن لە هەستیاری خەڵك‌و دۆخی سیاسی‌و چۆنیەتی لێكۆڵینەوەی یاسایی لە كێشەی كۆمۆنیستەكان، چونكە پەیوەستە بە هەستی دژایەتی داگیركاری..‌و رای گشتیەوە.. دادگاش، بە دابڕاوی لە راستیە سیاسیەكان، ناكرێ‌ حوكمی رەها بدات لەسەر كێشە سیاسیەكان!!


ئەم بابەتە 86 جار خوێندراوەتەوە