kteb.jpg

بەشی (37): هەڵسەنگاندنی كتێبی سەرۆكی سەنگاپورە (من العالم الثالث إلی الأول)

مەلا بەختیار

(نوسینی بیرەوەری‌ و ئاسەواری سەربەخۆیی)

سەنگاپورە لە 9/ی ئابی 1965 لە مالیزیا جیابۆتەوە. بەڵام دوای چارەكە سەدەیەكیش ئاسەواری جیابونەوە لە بیركردنەوەی سەركردەكاندا ماوەتەوەو بابەتی یەكتریان بە هەستیاری وەرگرتووە. لەمبارەوە سەرۆكی سەنگاپورە، دەنوسێ‌:

"لە گەرمەی لێك هەڵبەزینی بۆچونەكان، یەكەمین بەرگی بیرەوەریەكانم لە 16/ی سپتامبەری 1989 كە جەژنی (75) ساڵەی لەدایكبونمە، نوسی. پێش دوو هەفتە لە بڵاوكردنەوەی، رۆژنامەكانی سەنگاپورە كۆپلە كۆپلەیان لێ بڵاودەكردەوە، بریتی بوون لە باسكردنی روداوەكانی جیابونەوەمان لە مالیزیا. ئەمەش سەرۆكەكانی مالیزیای توڕە كرد. لەلایەن خۆیان‌و راگەیاندنەكانیانەوە شۆڕشێك لە رەخنەو هێرش دەستیپێكرد كە گوایە "تەقدیر"ی تەنگژەی ئابوریم نەكردون‌و لەكاتی ئاستەنگی ئابوری مالیزیادا بیرەوەریەكەمم بڵاوكردۆتەوە. هەروا هەستی كارەكتەرە سەرەكیەكانی هەشتاكانم بریندار كردون..تاد.

لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەگەریدا لێیان پرسیم: وتم، بە بیرەوەریەكەمدا چومەتوەو لە راستیەكانیشم كۆڵیوەتەوە، وشەكانیشم بەدیقەت هەڵبژاردووەو گرەویشم لەسەر ناوبانگی خۆم لە راستگۆیەتی نوسینەكانم كردووە. دوای دوو رۆژ وەزیری بەرگرییان قەدەغەی كرد فڕۆكە جەنگیەكانمان بە ئاسمانی مالیزیادا بسوڕێتەوە".(ل339)

سەیرە! جیابونەوەی دوو گەل، كە بە رێكەوتنیش، رویداوە. مالیزیەكان زۆرترین بڕیاریان داوە، كەچی دوای چارەكە سەدەیەكیش هەر هەستیار بون بەرامبەر سەنگاپورە، بەتایبەتی سەرۆكەكەیان، چونكە لەخۆیان سەركەوتوتر بووە.

لێرەدا.. سەرنج لەوە دەدەم، كە مەرج نییە، بە سەركەوتنی ئابوری‌و تەكنەلۆژی‌و گوزەرانی خەڵكیش، رقی نەتەوایەتی لەناو بچێ‌. تەنها رقەكە كەمدەبێتەوە. بۆی هەیە، لە دۆخی سیاسی نەخوازراویشدا، بتەقێتەوە.

سەرۆكی سەنگاپورە، دەڵێ‌:
"كێشەی ئێمە ئەوەیە كە كاتی خۆی، پێش سەربەخۆیی، داوامان دەكرد مالیزیا مالیزیە بێ‌. واتا: مالیزیا نیشتمانی هەموو پێكهاتەكان بێ‌ نەك تەنها هی مەلاویەكان".(ل339)

لەسەر ئەم كێشەیە، كە مالیزیەكان بە لوتبەرزی، سەیری گەلانی تریان دەكردو زۆرتر پشتگیری مەلاویەكانیان لە هەموو بارێكەوە دەكرد، لە دوا ئەنجامدا بەخراپی لەناو خۆیاندا رەنگیدایەوەو دوچاری تەنگوچەڵەمەی ئابوری كردن. لەمبارەوە دەڵێ‌:

"مەهاتیر سەرۆكی مالیزیا سەركردەی ئازا بوو دانی بە هەڵەكانی نا و گوتی:
لە رابوردودا، بەهۆی ئەوەوە كەسانی ناشایستەمان رادەهێنا، وڵات داهاتێكی زۆری بەفیڕۆ چوو. توانای ئەوانەی كە هەلی خۆپێگەیاندن‌و پەروەردەیان هەبووە، لەبەرچاو نەدەگرت..".(ل340)

ئەمەیە، سیاسەتی هەڵە، بەرنامەی هەڵە، بەناوی نەتەوەی باڵادەستەوە، هەرچی پارەی بۆ تەرخان بكرێ‌، لەبەرئەوەی لەسەر بنچینەی نایەكسانی‌و نادادپەروەری سیاسەتەكە دانراوە، شكست دەخوات. دەركەوت، ئەم سیاسەتە ئابورییە نەتەوایەتیە گۆشەگیرە، ئابوری مالیزیای دوچاری شكستی گەورە كرد. ساڵی 1999 سەرۆكی مالیزیا بەتەواوی دانی بە هەڵەی سیاسەتی گۆشەگیری نەتەوەیی رابوردودا ناوەو بواری كردۆتەوە بۆ چینی‌و هیندی‌و پێكهاتەكانی تریش، سود لە سامانی وڵاتەكە بۆ پرۆژەی جۆراوجۆر وەربگرن.

تا ئێستاش، لە وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، ئەو ئازایەتیەی سەرۆكی مالیزیایان نییە. تا ئێستا، تورك‌و عەرەب‌و فارس.. نەتەوەی سەردەستەی سیاسی، ئابوری، یاسایی‌و كولتوریشن!


ئەم بابەتە 65 جار خوێندراوەتەوە