kteb.jpg

بەشی (38): هەڵسەنگاندنی كتێبی سەرۆكی سەنگاپورە (من العالم الثالث إلی الأول)

مەلا بەختیار

سەركەوتنی ئابوری‌و ئامادەكاری عەسكەری
"نەتەوە باڵادەستەكان كارەسات بە كارەسات دەسپێرن"

دوای سەربەخۆیی، جگە لە رقەبەرایەتی‌و پاشماوەكانی دەمارگیری نەتەوایەتی، نەتەوەی سەردەست، چەكی جۆراوجۆری مەترسیداریش بۆ شكستپێهێنانی دەوڵەتی سەربەخۆی سەنگاپورە، بەكارهاتووە. بەڵام لەبەرامبەر هەموو چەكێكدا، سەنگاپورە چەكی بەهێزتری بەرەنگاری هەبووە. با لێگەڕێین سەرۆكی سەنگاپورە بەمشێوەیە رونیبكاتەوە:

"دوای جیابونەوەمان، مالیزیا لەو باوەڕەدا نەبون سەربكەوین. سێ‌ شێوازی بۆ سەپاندنی ویستی مالیزیا دژمان بەكارهێنا؛ 1-فشاری عەسكەری. 2-ئابوری. 3-ئاو. بەرامبەر فشاری عەسكەری، هێزی ئاسمانی سەنگاپورەمان دروستكرد. لەبەرامبەر فشاری ئابوریشدا، لەڕێی پەیوەندیمان بە دەوڵەتە پیشەسازییەكان بەسەریاندا سەركەوتین. وەلێ بۆ ئاو، بەرنامەی ترمان هەبوو، وەكو: عەمبارەكانی ئاومان 40% لە ئاوەڕۆ پڕدەكردەوەو لەڕێی تەكنەلۆژیای نوێوە پاكمان دەكردەوەو سەرلەنوێ‌ بەكارمان دەهێنایەوە".(ل341)

ئەگەر سەرنجی كێشەكانی مالیزیا و سەنگاپورە بدرێ‌، بەئاسانی دەردەكەوێ‌، ئەگەر ئەقڵی گەورەو پلانی ستراتیژی‌و سەركردایەتی لێوەشاوە هەبێ‌، دەتوانرێ‌ پیلانەكانی دژەكان تێكبشكێندرێ‌. بەڵام ئەگەر، سەركردایەتی دووربین نەبوو، پلانی ستراتیژی دانەڕێژرا، سەركردایەتی لایەنەكان، لەبەر كێشەی كۆن‌و نوێ‌‌و بەرژەوەندی تەسكی بنەماڵەو حیزب‌و دەستەگەری، پاساو بۆ هێزی جیاوازو ناوچەی جوداو دەروازە سنوریەكان بۆ گەندەڵی بهێننەوە، بێگومان، نەك حكومەتی ئازاد كراو، ناتوانێ‌ بەرگەی پیلانەكان بگرێ‌، بەڵكو لەپڕ دوچاری هەرەس دەبێ‌‌و ناچاری "پاشەكەوتی موچە"ش دەكرێ‌!

سەرۆكی سەنگاپورە، قامك دەخاتە سەر گەوهەری كێشەكان دوای كارو كاردانەوە، یان كای كۆن بە با كردن نەكەوتوە. رێك‌و رەوان دێژێ‌:

"هۆی بنەڕەتی كێشەكانمان كە دوبارە دەبونەوە، بۆچونە جیاوازەكانمان‌و جیهانبینی ناكۆكمان بوو بۆ چۆنیەتی چارەسەركردنی كێشەی كۆمەڵە فرە پێكهێتەكانمان".(341)
ئەوەتەی بەشەریەت هەیە، سێ‌ كێشە، هەمیشە چارەسەركردنیان، بە پاساوی بێبنەما، دواخراوەو كارەساتیان لێكەوتۆتەوە:
یەكەمیان: كێشەی ئایینی، دووەمیان، كێشەی نەتەوایەتی‌و سێهەمیشیان: كێشەی چینایەتی-كۆمەڵایەتی. تا ئێستاش ئەم سێ‌ كێشەیە، دوای زیاتر لە دوو هەزار ساڵ، لەم‌و لەو وڵات، سەدان بارە دەبنەوەو كارەسات بە كارەسات دەسپێرن.

ئەم سەرۆكە، لەم وڵاتە دواكەوتوەی گەمارۆدراوەی بە داگیركەرانی لە مێژوودا، وڵاتێكی سەرۆكایەتی كردووە كە لێوان لێو بووە لە كێشەی ئابوری، پێكهاتەی جیاوازو چەوسانەوەی چینایەتی. بە دیدی ستراتیژی دیموكراسی، هەموو كێشەكانی: ئایینی، سیاسی‌و كۆمەڵایەتی-چینایەتی چارەسەر كردوووە. دیقەت بدەین چەند رێگایەكی نایابی دادپەروەری گرتۆتە بەر:

"لە سەنگاپورەدا كە دەستمان پێكرد، هەوڵماندا وڵاتەكەمان كۆمەڵێكی فرە رەگەزی پێكهاتوو بێ‌ لە هاوڵاتی خاوەن مافی یەكسانی‌و هەلی رەخساوی چونیەك‌و دان بەوەشدا بنرێ‌ كە بەشداری تاك‌و پاداشت كردنی لەسەر بنەمای توانامەندی بێ‌، بێ جیاوازی زمان‌و كولتورو ئایین. سەرەڕای كەمی سامانە سروشتیەكانمان، سەركەوتین‌و هەموو هاوڵاتیەك سودی لە سیاسەتەكەمان وەرگرت. لەوانە مەلاوییەكانیش (مەلاوی نەتەوەی مالیزی باڵادەستن.. كە دژایەتی سەنگاپورەیان كردووە-نوسەر)".

لەكۆتاییشدا، لەم پەرەگرافەدا، دەڵێ‌:
"ئەم سەركەوتنە سەنگاپوریەكان بیری لێدەكەنەوە كە كۆمەڵێكی گونجاوی یەكگرتووی دامەزراو لەسەر بنەمای توانامەندی‌و فرە رەگەزی، چۆن سەردەكەوێ‌، ئەمەش باشتر بوو لەوەی چینیەكان (چینی نەتەوەی سەرۆكەكان-نوسەر) باڵادەست بن‌و هاوئاهەنگیمان نەبێ‌".(ل342)

ئەم سیاسەتە، لە سەنگاپورەدا، گومان لای مرۆڤی وشیار ناهێڵێ‌.. حكومەتەكانی ناوچەكە، چەند ستەمكارن‌و چۆنیش بە پاساوی نەژادی باڵادەستی تورك‌و فارس‌و عەرەب.. ئاین‌و مەزهەب‌و دەسەڵاتیان، بەدرێژایی مێژوو، كردۆتە دەمامكی ستەم لێكردنی پێكهاتەكانی تر. سەرەنجام، مێژوویەكی سیخناخیان لە تاوان كردۆتە میراتی وەچەكان.. تائێستاش!


ئەم بابەتە 67 جار خوێندراوەتەوە