kteb.jpg

بەشی (44): هەڵسەنگاندنی كتێبی سەرۆكی سەنگاپورە (من العالم الثالث إلی الأول)

مەلا بەختیار

"ڤێتنام.. بە غرورەوە داوای هاوكاری دەكات!"

سەركەوتنی عەسكەری، غروری سیاسی بەدواوەیە. ئەگەر هەر دەوڵەتێك كە بە خەباتی شۆڕشگێڕانە رزگاری دەبێ‌، دەستبەرداری غروری سیاسی‌و شانازیكردن بە قارەمانێتی نەبێ‌، ناتوانێ‌ پەیوەندی ئابوری‌و سیاسی‌و دیپلۆماسی، بە زۆرەملێ، ببەستێ‌. تەنانەت لەگەڵ دەوڵەتی بچوكی وەكو سەنگاپورەش. با دیقەت بدەین، سەرۆك وەزیرانی ڤێتنام‌و سەرۆكی سەنگاپورە، چۆن لەمبارەوە، گفتوگۆیان كردووە. دەنووسێ‌:

"سەرۆك وەزیرانی ڤێتنام، وتی: لە توانای سەنگاپورەدایە لە بونیاتنانەوەی ڤێتنامدا بەشداری بكات. كاتێك بە نوازشەوە رەتمكردەوەو ئاماژەم بەوەدا كە دەبێ‌ لەبەرامبەر شمەك‌و خزمەتەكانمان، دەستكەوتمان هەبێ‌، بە راشكراوی‌و توندی وتی: ئابوری ڤێتنام پەرەی نەسەندوەو بواری بازرگانیش دیاریكراوە. وتیشی:

سەنگاپورە لە جەنگی ڤێتنام سودی وەرگرتووە، كاڵای جەنگی فرۆشتووە بە ئەمریكا، بۆیە ئەركێتی یارمەتیمان بدا. بێزم لەم هەڵوێستە لوتبەرزییە هاتەوە كە هاندەری جەنگیشە".(ل388)

ئەم لوتبەرزییە، هەتا سەر بۆ ڤێتنام نەچۆتە سەر. بۆیە ساڵی 1991 سەرۆك وەزیرانیان (كیت) سەردانی سەنگاپورەی كردووەو لە خوانێكی ئێوارەدا، سەرۆكی سەنگاپورە، سەرەڕای ئەوەی وازی لە پۆستەكەی هێنابوو، ئامادە بووە. دەڵی:

"هەڵسا و بەرەو لام هات‌و دەستی گرتم، هەروەكو دەست لەملكردنی كۆمۆنیستانە بوو. گوتی: دەتوانی هاوكاری ڤێتنام بكەی. وتم: چۆن؟ وتی: ببیتە راوێژكاری ئابوریمان. یەك وشەم نەگوت. هەمیشە لەكاتی داگیركردنی كەمبۆدیادا، هێرشی توندیان دەكردە سەرم. كاتێك هۆشم هێنایەوە سەرخۆم، پێمگوت: ئەزمونی من لە شار-دەوڵەتدا چڕبۆتەوە تاقیكردنەوەم سەبارەت بە وڵاتێكی گەورەی پەنجا ملیۆنی وەكو ڤێتنام كەمە، كە ساڵەها جەنگ دایڕزاندووەو سیستەمێكی كۆمۆنیستیشی هەڵبژاردووە كە پێویستە وەربگێڕدرێتە سەر بازاڕی ئازاد. سور بو لەسەر داواكەی‌و دوو نامەشی لەمبارەوە بۆ ناردم".(ل389)

ئەمەیە، سیاسەت‌و ئەمەشە حوكمی ئابوری. دەسەڵات بە رۆمانسیەتی كۆمۆنیستی بەڕێوەناچێ‌. ڤێتنام، ئەو وڵاتە ئەفسانە ئاسای قارەمانێتی، دوای غروری سەركەوتن، ئاڵای سپی بۆ ئابوری ئازاد بەرزدەكاتەوەو ئەو سەرۆكەی سەنگاپورە، كە هەمیشە، میدیای ڤێتنامی بە كۆنەپەرست‌و بەكرێگیراوی ئەمریكایان لەقەڵەم داوە، سەرۆك وەزیرانی ڤێتنام، هانای بۆدێنێ‌، وەكو راوێژكار هاوكارییان بكات، بەڵكو ئابوری ڤێتنام لە داتەپین بەرەو ئابوری ئازادی بازاڕ، رزگار بكات.

دەركەوتووە، خەباتی شۆرشگێڕانە، راستە شەرەفێكی گەورەیە، بەڵام ستراتیژی خەباتی چەكداری، زۆر زۆر جیاوازە لە ستراتیژی خەباتی شارستانی‌و بونیاتنانی ژێرخانی ئابوری‌و سیستەمی دیموكراسی. ژێرخانی ئابوری ئازاد، هەرگیز بە حكومەتی كۆمۆنیستی نایەتەدی.. بۆیە چین، رێگەی دا سەدان هەزار كۆمپانیای سەرمایەداری بڕژێنە بازاڕەكانی چین.
لە بەشی ئایندەشدا دێینەوە سەر هەمان بابەت.


ئەم بابەتە 74 جار خوێندراوەتەوە