kteb.jpg

بەشی (48): هەڵسەنگاندنی كتێبی سەرۆكی سەنگاپورە (من العالم الثالث إلی الأول)

مەلا بەختیار

"ئازادیخوازان هەڵدەگەڕێنەوە بۆ داگیركەران"

كێشەی گەورەی وڵاتانی باشوری رۆژهەڵاتی ئاسیا، دوای ئەوەی لە خەباتی ئازادیخوازیدا سەركەوتوو بون، هەڵگەڕانەوەیان بووە بۆ دوژمنایەتی‌و داگیركردنی وڵاتی یەكتر. لە ناوەڕاستی حەفتاكانەوە، رۆمانسیەتی خەباتی شۆڕشگێڕانە، لەو دەڤەرەدا، هەروەكو خەزان هەڵدەوەرێ‌:
- ڤێتنام؛ دەبێتە داگیركەری كەمبۆدیا.
- چین؛ پشتیوانی خەمیرە سورە فاشیەكان دەكات.
- شورەوی؛ ئەفغانستان داگیر دەكات.
- چین؛ ڤێتنام داگیر دەكات..تاد.

لەمبارەوە سەرۆكی سەنگاپورە، جگە لەوەی سیاسەتی سەنگینی وڵاتەكەی دەپارێزێ‌، بەڵام ئاساییشی ئیقلیمیش هەراسانیان دەكات. دەڵێ‌:

"لە كانونی دووەمی 1978 ڤێتنام كەمبۆدیا داگیر دەكات‌و دەوڵەتانی كۆڕبەندی بانكۆك، لە كانونی دووەمی 1979 كۆبوەوەو لە بەیاننامەیەكی هاوبەشدا، داوای كشانەوەی هێزی بێگانە كرا. كاتێكیش ڤێتنام بەرەو سنوری تایلەند پێشدەكەوتن دۆخەكە مەترسیدار بوو. بەڵام هەڵمەتی سزادانی چین بۆ ڤێتنام لە شوباتی 1979 دۆخەكەی سەقامگیر كرد".(ل413)

دیقەت بدرێ‌، ئاڵوگۆڕی سیاسی‌و مەترسی لەسەر بەرژەوەندی، چۆن ئاڕاستەی سوپاكان لە هاوپەیمانەوە بۆ دوژمنایەتی هەڵدەگێڕێ‌. ڤێتنام كەمبۆدیا داگیر دەكات. چین ڤێتنام داگیر دەكات. لەوەش خراپتر لەو دۆخەدا، ئەمەی خوارەوەیە:

"تاوانی قەڵاچۆكردن كە خەمیرە سورەكان دژی گەلەكەی خۆیان ئەنجامیان دەدا، بووە مایەی بێزاری‌و نەفرەتی تەواوی دونیا دژیان. بەڵام ئەگەر بشمانەوێ‌ ڤێتنام لە دانپیانان بە حكومەتە بەكرێگیراوەكەیان لە كەمبۆدیا بێبەش بكەین، چارمان نەبوو پشتیوانی خەمیرە سورەكان نەبێ‌".(هەمان لاپەڕە)

لە درێژەی باسەكەیدا دەڵێ‌:
"لە كانونی یەكەمی 1979 شورەوی ئەفغانستانی لەناكاو داگیر كرد. ئەمەش خاڵێكی وەرچەرخانی گرنگ بوو. ئەمریكا بوو بە توندترین دوژمنی شورەوی‌و ڤێتنام".(ل414)

ئەمەش، دونیای گۆڕانكاری هاوكێشەكانە. هەمیشە ئەمریكا، لەو دەوڵەتانەیە كە لەكۆتاییدا بەشداری جەنگ دەكات. لە جەنگی یەكەم‌و دووەمدا وای كرد. لە جەنگی ڤێتنامدا دوای فەرەنسا، داگیری كرد. لە فەلەستینیش، دوای بەریتانیاو فەرەنسا هاتە مەیدان. ئەوەتا لە كەمبۆدیاو ئەفغانستانیش هەروا. لەو دۆخەشدا، سەردارانی كەمبۆدیا، ناكۆك بون. بەڵكو خوێنی یەكتریشیان رشتبوو (هەروەكو كوردستان لەكاتی ئەنفالەكان) هەرچی چۆنێك بووە، رێكیان خستوون‌و نۆردۆم سیهانۆك رۆڵی كاریگەری هەبووە، ئەمجارەش.

لەمبارەوە دەنوسێ‌:
"قەڵای سیهانۆك بەهێز لە پروپاگەندەو لە دیپلۆماسیەت بەهێز بوو، بەڵام هێزی سەرەكی لەدەست سەركردەكانی خەمیرە سورەكان بوو، دوای رێكەوتن لەگەڵ سیهانۆك‌و سوناساندا، خۆیان لەو گەمارۆیە دەرباز كرد كە نەفرەتیان لێدەكراو لەڕێی هاوپەیمانێكانەوە پشتیوانی كران. چینیەكان چەك‌و پارەیان دەدانێ‌.

ڤێتنامیەكان هاوپەیمانێتیەكەیان ناونا (حكومەتی مەسخی لەدایكبووی سیاسەتی داگیركاری چین‌و ئەمریكا)".(ل415-416)

ئای رۆژگاری سیاسەت؛ ڤێتنام دەكاتە داگیركەر، چین‌و ئەمریكا دەخاتە یەك بەرەوە، خەمیرە سورە فاشیەكان‌و پۆلپۆت دەكاتە هاوپەیمانی سیهانۆك.. ئا ئەمەیە حوكمی نەزانراوی هاوكێشەی سیاسی‌و بەرژەوەندی جوگرافی-سیاسی.

ئایدیۆلۆژیەت.. ناكۆكی.. سۆسیالیزم.. سەرمایەداری.. شەڕو كوشتار.. فاشیەت‌و دیموكراسی.. هەموو دەگۆڕدرێ‌‌و دوژمنی دوێنێ‌ دەبێتە دۆستی ئەمڕۆ!


ئەم بابەتە 68 جار خوێندراوەتەوە