Xan.jpg

رەخنە؛ وەک بەشێك لە پیشەسازیی سینەما

هاوار مستەفا خان

رەنگبێت ئەم سەردەمە زۆر ئەستەم و دژواربێت بۆ ئەوەی لەناو گەشەی تەکنەلۆژیادا بتوانین پێناسێکی لەقاڵبدراو و گشتگیر بۆ"رەخنە" بکەین و لەچاو سەردەمی فەیلەسوفەکانی گریك و رۆما رێگاکانی گەیشتن بەو توخمە بدۆزینەوە.

لەسەردمی گەورە فەیلەسوفەکانی وەکو " ئەرستۆ و ئەفلاتون "و دەیان ناوی تر کە لە دەیان بواری جیاجیای فەلسەفەو فیزیاو بیرکاری و شانۆ و میوزیك و توخمەکانی دیکەی ئەدەبی تێز و بیردۆزەی خۆیان خستەکارو لە ئەنجامی توێژینەوەو گەنگەشەی قوڵ بوونە بنەما بۆ گەشەکردنی فەلسەفەو رەخنەو توخمەکانی تری ژیان و ژیاریی و تا نیوەی دووەمی سەدەی (بیستەم)یش بەتایبەتی لە وڵاتی ئێمەدا کۆدەکانی "رەخنە"نەکرانەوەو نەبووە جێی گفتوگۆیەکی قوڵ و یەکلاکەرەوە. بۆیە لە بواری "رەخنە"ی ئەدەبی و هونەریدا، بنەمایەکی پێگەیشتوومان نیە هێڵە گشتیەکانی دیاریکرابێت و لەهەموویشی خەفەتبار تر هیچ قوتابخانەیەکمان نیە بە شێوەیەکی ئەکادیمی و زانستی پایە و پەیکەری"رەخنە"ی داڕشتبێت.

چەندی ژیان و ئاوەدانی و بەیەکگەیشتن و بەریەککەوتنی شارستانەیەتەکان سەرەتاتکێی کردبێت ، زۆرترین جارەکانی ئەو یەکتر قەبولکردن و نەکردنە ململانێیەکی ناجۆری لێکەوتۆتەوەو بەشەڕی ناوەخۆ و ناوچەیی و جیهانی دەستی پێکردوەو بەرەی دۆڕاو و سەرکەوتوو راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ ئەوان دەستیان هەبووە لە دارشتنەوەی نەخشە و پێکهێنانی دەوڵەتی بە وەکالەتیش هەر ئەوان بریاریان لێداوە. جا تۆ وەرە لەناو ئەو هەموو داگیرکاری خاك و جوگرافیاو تاڵانکردنی شێوەنەوارو کولتور و فەرهەنگی رەسەنی ناوچەی رەسەن و لانەی مرۆڤایەتیی کە میزۆپۆتامیایەو لەناو ئەو ناوچەیەشدا گەلی کوردە سەنتەر. دەبێ ئێمە چیمان بەدەست بووبێت بۆ بەشداریکردن لە گۆڕانکاریدا.

لەسەدەی "٢١"یەکەمداین و بەو هەموو بەشداریە زەقەی شەڕو بەرنگاربوونەوەی "تێرۆر"کەچی هەر بە گەلی "ئازاو جوامێر"دەناسرێین؟!. بۆیە دەبینین لەبارەی گەشەی کولتورو فەرهەنگ، لەناویشدا"رەخنە" جێماوترین گەلین بتوانین دەرفەت بدەین و زانستیانە قسە لە فەلسەفەو رەخنە بکەین!.

ئێستا، بەو مێژووە کەڵەکەبووەی فەلسەفەو زانست و تەکنەلۆژیا دەبێ ئێمە چۆن چۆنی بتوانین"رەخنە"بۆ خاتری گەشەی "کەرتی سینەما دراما"بەکار بێنین و بیگوىجێنین و بیکەینە بنەما بۆ پێویستیی ئەو گەشەکردنە؟.

ئایە کە رەخنەی سەر روپەڕی رۆژنامەو کۆڤارو توێژینەوەی ناوەندە ئەکادیمیەکان گمبوون و "لەوانەیە" چیدیکە نەتوانین وەبەرهێنانیان تێدا بکەین، ئەی دەتوانین لەسەر مینبەری"سۆسیال میدیا"و" تۆڕەکانی کۆمەڵایەتی"کە شوێن پێی ئامرازە کلاسیکیەکانی داگیر کردووە، بەچ شێوەیەك قەرەبووی ئەو توخمە گرنگەی ناوی"رەخنە"یە دەکەینەوە کە سەردەمانێك زۆر بەسەختی کایەکانی ژیان و ژیاریی لەسەر دامەزرا؟.

مێژوونوسانی بواری سینەما، لەسەر ئەوە کۆکن کە رەخنەی سینەمایی لە سەرەتای بیستەکانی سەدەی رابردوەوە دەرکەوت و تا درەنگیش کەس نەیتوانی دەست بۆ نووسینەوەی بنەماکانی رەخنەی سینەمایی درێژ بکات و لە دووتوێ پەڕتوکێکدا چاپی بکات؟!. سەرباری ئەوەی زوو چەند بنەمایەکیان بۆ یەکێتیی رەخنەگران دانا کە پاریس بووە ناوەندە مەزنەکەو وەك چۆن سینەما لە نێو ژان و ئەفراندنێکی زانستیەوە هەر لەو شارەدا دەرکەوت، بەهەمان شێوەش خەمی گەشەکردنی سینەما، بە"رەخنە"کە پێشتر ئەوروپای شارستانیەت لەسەری راهاتبوو، ئەو پەنجەرەیەش هەر لەوێ کرایەوەو رەخنەو دەرکەوتنی گۆڤاری تایبەت بە سینەما کە زانستی میدیا بە رۆژنامەڤانیی تایبەتمەند لەقەڵەمی دەدات، هەر لەو پاریس-ە سەری دەرهێناو هەڵکەوت.

کەواتە، "رەخنە" بنەما و جۆری هەیەو بەشێکە لە پیشەسازیی سینەما، نەك لە بەرهەمهێنانی فیلم و دراما؟!.
رەخنەگران و ناوەندەکانی ئەکادیمیی "رەخنە"بۆ چەند جۆرێك دابەشی دەکەن:-

یەکەم: رەخنەی تیۆریی
دووەم: رەخنەی وەسفی
سێیەم: رەخنەی مێژوویی
چوارەم: رەخنەی رۆژنامەڤانیی

بەمدواییانەش "رەخنە"ی نێو سۆسیال میدیا و تۆڕەکانی کۆمەڵایەتیشی هاتۆتە سەر کە "هەر کەس"دەتوانێت لەسەر "بینین و بیستن و خوێندنەوە" رەخنەی خۆی بە پۆستێك، هەندێكجار بە پەرەگرافێك و رستەیەکیش بڵاوبکاتەوە؟!.

بەندە لەم سەردەمی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیایە ترسێکی یەقینم هەیە کە کارو پسپۆری"رەخنە"ش دەستی بەسەردا دەگیرێت و رەنگە دوای ون بوون لەناو ئەو گێژاوەدا، بەیەکجاریش بفەوتێت! چوون لەو ناوەندە گرنگ و کاریگەرە هەر کەسێك دەتوانێت بە " سەرنج و تێڕامانی خۆی"ئەو مافە بەکار بهێنێت.

بەندە دوو دل نیم لەسەر ئەوەی کە "رەخنە"زانست و شارەزایی و پسپۆرییە، بەڵام مافێکی بە "بینەر"داوە بڕیاری هەڵسەنگاندن و چێژ بینین لای خۆی بێت.

بۆیە کورت و کورمانجی دەلێم:
ئەوە تەنها “بینەران و رەخنەگرانن”دەتوانن لە بەرامبەر هەر بەرهەمێکی سینەمایی و درامیی سەرنجڕاکێش، بە”سەرپێی یا ئەکادیمی و زانستیی ”، سەرنجی خۆیان بخەنەڕوو و کاردانەوە لای دەرهێنەر، ئینجا بەرهەمهێنەر دروست بکەن. لەگەڵ ئەوەشدا “دەرهێنەر و بەرهەمهێنەر”هەیە، ئەوەندەی گوێ بە سەرنج و تێڕامانی “بینەر” دەدات، نیو ئەوەندە بایەخ بە”رەخنەگر”ی پسپۆر و شارەزا نادات، پێچەوانەکەیشی “تارادەیەك” هەر راستە، لەوەش قورستر هەیانە بینەری تایبەتمەند دروست دەکات و بەهەر جۆرێك بیەوێ ئەو بینەرە بۆ“کاڵا”کانی خۆیی کەمەندکێش دەکات کە مەرجێکی بردنەوەی گەمەی سەرمایەگوزارییە؟!.

رەنگە هەبن لە دەرەوەی تێڕامانی”بینەرو رەخنەگر”شتی جوان و هەندێکجار ناجۆریش بڵێن و بنووسن، بەڵام نە دەبنە رەخنە و نە جێگای متمانەش، چوون ئەوانە کە”بینەر و رەخنەگر”نین، ئەدی دەبێ کاریان چی بێت؟ سیاسەتڤان، چالاکڤان، رۆژنامەڤان، وەرزشڤان؟ یان بە نموونە: سیناریست و دەرهێنەر و ئەکتەر و مۆنتێر و کامێرامانن، ئەوانە چی بە رەخنەی هونەریی دەیانبەستێتەوە؟. دەی خۆ ئەوانە یان بە تێڕامان و باگرەوندی پیشەکەیان” کە لە پیشەی سینەما و دراما دوورە”قسە دەکەن، یانەکینێ لەناو “کایەکەدان”و ئەگەر دەیانەوێت گرەوەکە ببەنەوە هەر دەبێ کەرەمبکەن؛ کارێك دروست بکەن ئەوەی پێش خۆیان لەبیر خەڵك ببەنەوە؟!.

بە دروستی؛ رەخنە پەیوەندی بە دوو لایەنەوە هەیە سێیەمی نیە:- یەکەم: کریارەکەیەتی کە “بینەر”ە
دووەمیش: رەخنەگرە کە پسپۆری و شارەزاییەکەی پەیوەستە بە پیشەی “رەخنەگر”ییەوە؟!.

سینەماتان باش


ئەم بابەتە 69 جار خوێندراوەتەوە