Nawzad.jpg

سەرەتایەک دەربارەی سۆسیۆلۆژیای مەعریفە

لە چوارچێوەى کتێبە چاپکراوەکانیدا و لە کارێکی نوێی دەزگای ڕۆشنبیریی جەمال عیرفان کتێبى (سەرەتایەک دەربارەی سۆسیۆلۆژیای مەعریفە) چاپدەکات.

كتێبه‌كه‌ ناوى ناوه‌ندى توێژنه‌وه‌ى مێژوویى جه‌میل رۆژبه‌یانىبه‌سه‌ره‌وه‌یه‌ و له‌سه‌ر ئه‌ركى (د. ته‌ها ره‌سوڵ) چاپكراوه‌ و له‌ نووسینی (د. نەوزاد ئەحمەد ئەسووەد)ه‌.

نوسه‌ر له‌ پێشه‌كى كتێبه‌كه‌یدا نوسیویه‌تى:

سۆسیۆلۆژیای مەعریفە بەشێكی گرنگە لە سۆسیۆلۆژیای گشتی، ئەم زانستە لەزانكۆكانی دونیادا وەك بەشێكی سەرەكی و گرنگی سۆسیۆلۆژیا بایەخی پێدەدرێت و لەلێكچەری گشتیدا دەخوێنرێت، ئەم زانستە نوێیە، هەوڵدەدات لەرێگەی لێكۆڵینەوەو شیكردنەوەدا سروشتی كۆمەڵایەتییانەی مەعریفە (یان زانین) باس بكات، بۆیە دەتوانین سەرجەمی پێناسەو چەمكە جۆراوجۆرەكانی سۆسیۆلۆژیای مەعریفە لەم چەند وشەیەی خوارەوەدا كورت بكەینەوە:

بابەتی سۆسیۆلۆژیای مەعریفە لەو پەیوەندییە دەكۆڵێتەوە كە لەنێوان مەعریفەو بنەما كۆمەڵایەتییەكاندا هەیە، بەو پێیەی فۆرمە هەمەڕەنگ و جیاوازەكانی مەعریفە بەندە بە كۆنتێكستە كۆمەڵایەتییە هەمەڕەنگ و جیاوازەكان، ئەركی سەرەكیی ئەم زانستە بریتییە لە دۆزینەوەی پابەندبوونی مەعریفە بە بوونە كۆمەڵایەتییەكەیەوە.

سۆسیۆلۆژیای مەعریفە بەپلەی یەكەم بایەخ بە مەعریفە (زانین)ی خەڵكی دەدات لەچوارچێوەی واقیعی ژیانی رۆژانەیاندا، نەك ژیانی تیۆرییان، هەروەها بایەخ بە پەیوەندیی نێوان بیری ئینسانی و كۆنتێكستی(سیاقی) كۆمەڵایەتی دەدات، واتە دەبێ‌ لێرەدا مەعریفە بریتی بێت لە زانینی باو، نەك لە بیرەكان. واتە بایەخ بە بونیادی كۆمەڵایەتیی واقیع بدات و شیكردنەوەیەكی كۆمەڵایەتی بۆ ئەو زانین و مەعریفەیە بكات. بۆیە دەشێت بوترێت سۆسیۆلۆژیای مەعریفە تیشكۆیەكی كۆمەڵایەتییە بۆ پەیوەندیی نێوان فیكرو واقیع (یان مەعریفە و كۆمەڵگە).

ئەم كتێبە لەبنەڕەتدا بۆ خوێندكاران و قوتابیانی بەشی كۆمەڵناسی ئامادە كراوە، بۆیە هەوڵمداوە بابەتە گشتییەكانی ئەم زانستە نوێیە، لەچەند بەشێكدا بخەمە ڕوو، و بە زمان و ستایل و داڕشتنێكی تا ئەندازەیەك ئاسان ڕوونیان بكەمەوە.

پاش خوێندنەوەی گرنگترین سەرچاوەكانی ئەم بوارە، بابەتە گشتییەكانی ئەم زانستەم لە حەوت بەشدا خستۆتەڕوو، لەبەشی یەكەمدا، كە لە دوو باس پێك هاتووە، هەوڵم داوە مانا و پێناسی گشتی سۆسیۆلۆژیای مەعریفە ڕوون بكەمەوە، جیاوازیی نێوان مەعریفە و ئیپستیمۆلۆژیام دەرخستووە، لە بەشی دووەمدا مێژوو و بابەتەكانی سۆسیۆلۆژیای مەعریفەم خستۆتەڕوو، هەروەها ئەوەی كە بۆچی وشەی مەعریفە بەكار دەهێنین لەكاتێكدا لەزمانی كوردیدا وشەی (زانین) پڕ بەپێستی وشەی مەعریفەیە، هەروەك مامۆستای بەرێزمان د.حەمید عەزیز لە كتێبی (بنەڕەتەكانی فەلسەفەی كۆمەڵایەتی) وشەی (زانین)ی لەبری وشەی (مەعریفە) بەكار هێناوە.

لەبەشی سێیەمدا سەرچاوەو جۆرەكانی سۆسیۆلۆژیای مەعریفەم لە تێڕوانینی هەندێ‌ سۆسیۆلۆژیستی ناوداردا پیشان داوەو لێرەدا پشتمان بە بیروباوەڕی پێنج بیرمەندو فەیلەسوفی گرنگ بەستووە.

لەبەشی چوارەمدا دەروازەیەكی مێژووییمان بۆ سەرهەڵدانی بیرۆكەی پەیوەندیی فیكر بە كۆمەڵگاوە كردۆتەوەو گەڕاوینەتەوە بۆ مێژوویەكی دوورتر كە لە ئیبن خەلدوونەوە دەست پێدەكات، بەو پێیەی لە سەدەكانی پێشوودا، ئیبن خەلدوون یەكەم بیرمەندە بەشێوەیەكی راستەوخۆ باس لە پەیوەندیی نێوان مەعریفەو كۆمەڵگە دەكات و دیدێكی پێشكەوتوو و دیالێكتیكانە دەردەبڕێت.

لەبەشی پێنجەمدا پەیوەندیی ئایین و ئەدەبمان بە سۆسیۆلۆژیای مەعریفەوە تاوتوێ كردووە، لە بەشی شەشەمدا بیروڕای هەندێ‌ لە گرنگترین زانایانی بواری كۆمەڵناسیمان لەبارەی سۆسیۆلۆژیای مەعریفە خستۆتەڕوو، كە هەریەكەیان، بەجۆرێك، رۆڵیان لە پێشخستنی ئەم زانستەدا هەبووەو هەریەكەیشیان تێڕوانینێكی تا ڕادەیەك جیاوازی لەویدی هەبووە.

لەبەشی حەوتەمدا بەكورتی لەبارەی گرنگترین چەشنی كۆمەڵگە دواوین، دواجار دەگەینە چەشنێكی گرنگ لە كۆمەڵگە كە بریتییە لە كۆمەڵگەی كراوە، بەو شێوەیەی كارل پۆپەر لە كتێبە ناودارەكەیدا (كۆمەڵگەی كراوەو دوژمنەكانی) باسی دەكات، كە ئەم چەشنە كۆمەڵگایە زەمینە بۆ هاتنەئارای "كۆمەڵگەی خۆشگوزەران" خۆش دەكات.

دەمەوێ‌ ئاماژە بۆ ئەوە بكەم كە ئەم كتێبە بەشێوەیەكی ئەكادیمی دانەنراوە بەمانای تەقلیدیی وشەی دانان (تألیف)، بەڵكو ئەو بابەتانەم وەك چەند لێكچەرێك بۆ خوێندكارانی قۆناغی سێیەمی بەشی كۆمەڵناسیی كۆلێجی زانستە مرۆڤایەتییەكانی زانكۆی سلێمانی ئامادە كردووە، ناوەڕۆكی گشتیی ئەو سەرچاوانەم، لەتەك بیربۆچوونی خۆمدا، داڕشتۆتەوە. ئەم لێكچەرانە لە بنەڕەتدا بریتین لە لێكچەرەكانی ساڵی خوێندنی 2007-2008 كە پاشان لە ساڵی خوێندنی 2008-2009 پەرەم پێداون. لیضرەدا پیضویستە سوپاسى هاور]یضى ئازیزم د.شاهۆ سەعید بکەم کە پیضشنیازى بۆ سەرۆک و لیژنەى زانستیى بەشى کۆمەلضناسى کردبوو من وانەى سۆسیۆلۆژیاى مەعریفە بە قۆناغى سیضیەمى بەشى کۆمەلضناسى بلضیضمەوە بەو پیضیەى نامەى ماستەرەکەم سۆسیۆلۆژیاى ئەدەبە، تیضزى دکتۆراکەشم، کە ئەو کاتە خویضندکارى دکتۆرا بووم، بەپیضى میتۆدى سۆسیۆمیضژوویى لە رەخنەى ئەدەبیى نویضدا، ئیدى بۆ ماوەى پیضنج سالض ئەو وانەیەم وتەوە، ئەم کتیضبەش بەرهەمى وانەوتنەوەى ئەو سالاضنەیە.

لەم كتێبەدا، ناوەڕۆكی بابەتەكانی سۆسیۆلۆژیای مەعریفە، تا ڕادەیەكی زۆر، نیشاندان و ڕەنگدانەوەی پەیوەندییەكانی مەعریفەو كۆمەڵگایە لەپێش بەرجەستەبوون و كاریگەریی ڕاستەوخۆی گلۆبالیزەیشن (جیهانگیری) و شۆرشی تێكنۆلۆژی و ئەلیكترۆنی، چونكە لەم بیست ساڵەی دواییدا گلۆبالیزەیشن و شۆرشی تێكنۆلۆژی و ئەلیكترۆنی گۆڕانكارییەكی ئاشكرایان لەسەر پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكاندا جێهێشتووە، روخسارو ناوەرۆكی ژمارەیەكی زۆری بیروباوەڕ و ئایدیاكانیشی گۆڕیوە، بگرە تێزی دیكەی لە پەیوەندیی نێوان مەعریفەو كۆمەڵگە خوڵقاندووە، یەكێك لەو تێزانە پێی وایە تێكنۆلۆژیا و شۆرشی ئەلیكترۆنی توانیویانە لەسەرێك مەعریفەی كۆمەڵایەتی فراوان بكەنەوە، بەچەشنێك هەمیشە لە گۆڕانكاری و پێشكەوتندا بێت، لەسەرێكی تر پەیوەندیی مەعریفەیان بە ژیانی كۆمەڵایەتییەوە پتەوتر كردووە.

لەكۆتاییدا سوپاسی خوێندكارانی بەشی كۆمەڵناسی دەكەم كە لە لێكچەرەكانی سۆسیۆلۆژیای مەعریفەدا بەوردی گوێیان دەگرت و گفتوگۆیان دەكرد، بەتایبەتی هەندێ‌ لەو خوێندكارانەی لەو ساڵانەدا دەرسم پێوتوون و پرسیاری جدی و بابەتی گرنگیان دەورووژاند لەپێناو دەوڵەمەندكردنی بابەتەكان، هانیان دەدا


ئەم بابەتە 135 جار خوێندراوەتەوە