ata.jpg

عەتا نەهایی، نووسەرو وەرگێڕی رۆژهه‌ڵاتى كوردستان ته‌ندروستى ناجێگیره‌

له‌ چه‌ند رۆژى رابردوودا به‌هۆى نه‌خۆى دڵ ته‌ندروستى عەتا نەهایی، رۆماننوس و نوسه‌ر و وەرگێڕی رۆژهه‌ڵاتى كوردستان به‌رو ناجێگیرى چوو، له‌ ئێستاشدا بارودۆخى تاڕاده‌یه‌ك جێگیره‌.

دواى نه‌خۆشكه‌وتنى عەتا نەهایی، نووسەرو وەرگێڕی رۆژهه‌ڵاتى كوردستان، بنه‌ماڵه‌كه‌یان، له‌ راگه‌یه‌ندراوێكدا سوپاس و پێزانین ئاراسته‌ى هەموو دۆستان و خۆشەویستانى نوسه‌ر ده‌كه‌ن، کە لەم چەند ڕۆژەدا هاودڵ و هاو خەمیان بوون، کە بە هۆی نەخۆشیی دڵەوە باری تەندروست نه‌هایى تێکچوو بوو، هه‌روه‌ك له‌ سوپاسنامه‌كدا هاتووه‌: "لە نەخۆشخانەکانی سنە و کرماشان لە لایەن پزیشکە دڵسۆز و خەمخۆرەکانی کوردوستانەوە هەموو هەوڵێک درا بۆ جێگیر کردنی باری تەندروستیان و ئێستاش لە دۆخێکی سەقامگیر و باشدان و هیوادارین لەچەند ڕۆژی داهاتوودا بەرەو باشتر بوونیش بچن".

به‌ناوى سایتى گه‌لاوێژ، هیواى ته‌ندروستى باش بۆ نه‌هایى ده‌خوازین، هیوادارین هه‌رچى زووه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ ناو دنیاى نوسین و به‌ته‌ندروستیه‌كى باشه‌وه‌ به‌رهه‌مه‌ به‌پێزه‌كانى ببینین، عەتا نەهایی، بە ڕۆمان و وەرگێڕانەكانی پێگەیەكی تایبەت و گرنگی هەیە لەناو ئەدەبی كوردیدا و خاوەنی چەندین كاری داهێنەرانەو ورد و پڕ ئەندێشەیە، لە بنكەی روناكبیریى گەلاوێژ بەبیستنی هەواڵی نەخۆشكەوتن و تێكچوونی باری تەندروستی نووسەری كورد لەناخی دڵەوە نیگەرانین و هیوای هەرچی زووە ساغی و سەلامەتی بۆدەخوازین.

عه‌تا نوهایى، له‌ رۆژى 24/12/1960 له‌ دایكبووه‌، خاوه‌نى چه‌ند به‌رهه‌مێكى چاپكراوه‌ و له‌وانه‌ رۆمانه‌كانى گوڵى شۆڕان، باڵنده‌كانى ده‌م با و گره‌وى به‌ختى هه‌ڵاڵه‌، هه‌روه‌ها له‌ بوارى چیرۆكیشدا چه‌ند به‌رهه‌مێكى هه‌یه‌، له‌وانه‌: زریكه‌، ته‌نگانه‌ و ئه‌و باڵنده‌ برینداره‌كه‌ منم، هه‌روه‌ها رۆمانى (ژنان به‌رامبه‌ر به‌ دیمه‌نى روباره‌كه‌)، له‌ نوسینى (هاینریش بۆڵ) و رۆمانى (ژیانى راسته‌قینه‌ى ئالیخاندرۆ مایتا) له‌نوسینى (ماریۆ بارگاس یۆسا)ى له‌ فارسیه‌وه‌ كردووه‌ به‌ كوردى، یه‌كێكیش بوو له‌و (30) كه‌سه‌ى كه‌ له‌لایه‌ن لیژنه‌ى زانستیى كۆنگره‌ى ناودارانى كورده‌وه‌ هه‌ڵبژێردرا بۆ ئه‌وه‌ى له‌و ڕێوڕه‌سمه‌دا رێزى لێبگیرێت، به‌ڵام ئاماده‌ نه‌بوو و به‌شدارى كۆنگره‌كه‌ى نه‌كرد، ئاماده‌نه‌بونیشى پرس و پرسیارگه‌لێكى زۆرى به‌دواوه‌وه‌ بوو، بۆ وه‌ڵامى ئه‌مه‌ وتویه‌تى:

"بە بۆچوونی من رێزگرتنی راستەقینە، بەتایبەت لە نووسەران و هونەرمەندان، سازکردنی کەشێکی ئازادە بۆ کار کردن و داهێنانیان، رەخساندنی زەمینەی لەبارە بۆ پەیوەندی ئەو کەسانە لەگەڵ خەڵک و بەردەنگەکانیان، بۆ خوێندنەوە و توێژینەوەی شایستەی بەرهەمەکانیان، پشتگیری کردنی ئەو پیشانەیە کە دەبێ کار و بەرهەمی ئەو کەسانە لە ئاستێکی باشدا بڵاوبکەنەوە، کە بەداخەوە لەم وڵاتەی ئێمە هیچکام لەمانە وەک پێویست نیە. نە دەسەڵات و دامەزراوە پەیوەندیدارەکانی بە فەرهەنگ و کاری فەرهەنگی، نە تەنانەت زۆربەی زۆری خەڵکیش گرینگی پێویست بەم شتانە نادەن. گیاکەڵەی کێڵگەی ئەدەب و هونەر سانسۆر، بەتایبەت سانسۆری دەزگا حکوومەتیەکانە کە بەداخەوە ساڵەهای ساڵە بەناوی جۆراوجۆرەوە هەڕەشە لە توانا و بەهرەی داهێنەران و بەرهەمەکانیان دەکات. دامودەزگاکانی بەرپرسیار لە کاروباری فەرهەنگی و هونەری و میدیاکانی دەسەڵات ئەگەر نەشتوانن زەروورەتی کاری فەرهەنگی و داهێنانی ئەدەبی و هونەری بسڕنەوە، هەموو هەوڵێک بۆ سڕینەوەی کەسانی جدی و داهێنەری سەربەخۆ و رەخنەگر دەدەن. خەڵکیش... راستە کە خەڵکی ئێمە لانیکەم بە هۆی هەستی شناسخوازانەیانەوە حورمەتێکی زۆر لە ئیلیت و نوخبەکانیان بەگشتی و لە شاعیران و نووسەران و هونەرمەندەکانیان بەتایبەت دەگرن، بەڵام وەک پێویست نایانخوێننەوە، نایانبینن و گوێیان لێ ناگرن. ئەو شتە کە نووسەران و هونەرمەندانی چالاک و داهێنەر لە خەڵکی خۆیان چاوەڕێی دەکەن، بەر لە هەموو چەپڵە و ئافەرەم گوتنێک بە خۆیان، گرینگیدانە بە کار و بەرهەمەکانیان. ئەڵبەت دەبێ ئەوەش بڵێم کە ئەگەر خەڵکیش بۆ ئەم بابەتانە خەمسارد و بیمەبالاتن، دیسان دەسەڵات و دامەزراوە پیوەندیدارەکان بە فەرهەنگ و کاروباری فەرهەنگی لێی بەرپرسیارن. چونکا ئەوانن کە دەبێ بە داڕشتنی پلان و پرۆژەی پێویست، خەڵک بۆ خوێندنەوەی کتێب و بینینی بەرهەمی هونەری هان بدەن. وێڕای هەموو ئەمانەش، دەبێ بڵێم ئەم جۆرە کۆڕ و کۆنگرانە، بە گشتی و لە جەوهەری خۆیاندا کاری شایستە و پێویستن. نەوەک هەر لە بەر ئەوە کە لەم جۆرە کۆڕ و کۆنگرانەدا رێز لە زەحمەت و ماندووبوونی کەس یان کەسانێک دەگیردرێت و خەڵک زیاتر بە کار و بەرهەم و چالاکیەکانیان ئاشنا دەبن (کە بێگومان ئەوەش کارێکی زۆر چاک و پێویستە)، بەڵکوو زیاتر لەبەر ئەوە کە گرینگی بە بوارەکانی کارکردنیان کە فەرهەنگ و هونەر و ئەدەبیاتە دەدرێت. لەبەر ئەوە کە بەهاکانی کارکردن لەم بوارانە وەبیر خەڵک و کۆمەڵگە دەهێندرێتەوە، گوڕ و تینێک دەکەوێتە فەزای گشتییەوە و جۆرێک لە هاوگری و هاوبەستەیی فکری و فەرهەنگی لە نێوان خەڵک و لە نێوان خودی ئەدیبان و هونەرمەندانیشدا ساز دەبێت.

ئێمە، لە بیست سی ساڵی ڕابوردوودا بەر لەم کۆنگرەیەش تەجرەبەی کۆمەڵێک کۆڕ و کۆنگرەی هاوچەشنی ئەمەمان هەبووە. بۆ نموونە کۆنگرەی مەولەوی، کۆنگرەی نالی، کۆنگرەی فەرزانەکان و زۆری دیکەش. بەڵام هەروا کە لە سەرەتادا دەگوترا قەرار بوو ئەم کۆنگرەی ناودارانە لە زۆر لایەنەوە لە ئەوانی دیکە جیاواز بێت. بۆ نموونە قەرار بوو ئاوڕ لە کەسانێک بداتەوە و رێز لە کەسایەتیگەلێک بگرێت کە هێشتا لە ژیاندان؛ هەروەها قەرار بوو ئەو کەسایەتیانە کە رێزیان لێدەگیرێت تەنیا خەڵکی رۆژهەڵاتی کوردستان نەبن و خەڵکی هەر چوار پارچەی کوردستان بن و گەلێک جیاوازی دیکەش کە هەموویان بە پێچەوانەی سیاسەتی فەرهەنگی دەسەڵات لە سی چل ساڵی ڕابوردوودا بوو کە هەموو هەوڵێکیان دەدا تا رێگە نەدەن کەس لە بواری ئەدەبی و تەنانەت هونەریش لە ئاستێک زیاتر گەورە و بەرجەستە بکرێتەوە و وەک ئیلیت و نوخبە دەربکەوێت. بەدەگمەن نەبێت نەیاندەویست کەسایەتی دیاری ئەدەبی و فەرهەنگی لە پارچەکانی دیکەی کوردستانەوە بەشداری کۆڕ و کۆبوونەوەکانی ئێرە بکەن و هاوگری و پەیوەندی لە نێوان ئەوان و شاعیران و نووسەران و هونەرمەندانی ئێرە ساز ببێت.

من، کاتێک پێیان راگەیاندم کە وەک یەکێک لەو سی کەسە دەستنیشان کراوم، یەکەم شت کە پرسیم ئەوە بوو کە کەسەکانی دیکە کێن؟ چەند کەسێکیان ناوبرد کە ئەوانەی من لە نزیکەوە یان دووراودور دەمناسین هەموویان کەسایەتی گەورە و بەڕێز و نوخبەی بواری خۆیان بوون. ئەڵبەت لە نێو ئەوانەدا چەند کەسێکیش بوون کە لە هەندەران یان لە باشوور دەژیان و من پێم وابوو یان خۆیان بەشداری ناکەن، یان ئیجازەی بەشداری کردنیان پێنادرێت. پێم وابوو ناوبردنی ئەو چەند کەسە تەنیا بۆ پڕۆپاگاندە و تەبلیغات بۆ کۆنگرەکە و ڕاکێشانی سەرنجی خەڵکە، کە ئەڵبەتە دواتر دەرکەوت من بەهەڵە چووم و بەرپرسانی کۆنگرەکە لە دەعوەت کردنی ئەو کەسانەش جیدی بوون".


ئەم بابەتە 59 جار خوێندراوەتەوە