Paulo_Coelho.jpg

برێدا، له‌نێوان سیحری‌ جادوو- گه‌ڕان به‌دوای‌ نیوه‌كه‌یتردا

شاخه‌وان سدیق

 عه‌شق له‌هه‌ركوێ بێت، هه‌قیقه‌ت له‌وێیه‌…

(له‌ڕۆمانه‌كه‌وه‌)

 ده‌بێت سه‌ره‌تا بپرسین بۆچی‌ وله‌به‌رچی‌ (پاولۆ كۆیلۆ) جیاواز له‌ هه‌موو نوسه‌رانیتر له‌م ساڵانه‌ی‌ ڕابردووداو له‌م ناوچه‌یه‌ی‌ ئێمه‌دا، نوسینه‌كانی‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ به‌رچاو وه‌رده‌گێڕێنه‌ سه‌ر زمانی‌ كوردی‌ و  وبلاَوده‌كرێنه‌وه‌، كه‌ به‌جۆرێكه‌ ده‌توانم بڵێم ئه‌وه‌ی‌ دوو كتێب له‌ ماڵه‌كه‌یدا هه‌بێت بێگومان یه‌كێكیان كتێبێكی‌ (پاولۆ كۆیلۆ)یه‌.

 ئه‌و هه‌میشه‌ ئاڵۆزترین پرسیار له‌ ڕێگه‌ی‌ زمانێكی‌ ساده‌وه‌ ده‌كات، ڕه‌نگه‌ ئه‌و هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵ هه‌موماندا بژی‌، چونكه‌ هه‌موو ئه‌وپرسیارانه‌ی‌ كه‌ له‌ بیركردنه‌وه‌ی‌ هه‌مووماندا هه‌یه‌ ده‌یكات وزۆر ساده‌ش وه‌لاَممان ده‌داته‌وه‌. خه‌می‌ گه‌وره‌ی‌ ئه‌و ژیان وتێگه‌یشتنه‌لێی‌ به‌و شێوه‌ ساده‌یه‌ی‌ كه‌خوێنده‌وارێك ونه‌خوێنده‌وارێك لێی‌ تێبگات. ترسی‌ گه‌وره‌ی‌ ئه‌و هه‌ستكردنه‌ به‌نه‌مانی‌ خۆشه‌ویستی‌ كه‌ ئه‌مڕۆ كێشه‌ی‌ یه‌كه‌م و كۆتای‌ نێوان تاكه‌كانه‌ له‌ سه‌رانسه‌ری‌ دونیادا.

(كۆیلۆ) هه‌میشه‌ خۆشه‌ویستی‌ ده‌كاته‌ سه‌ره‌تای‌ پرسیاره‌كانی‌، چونكه‌ ئه‌و له‌ وه‌گه‌یشتوه‌ كه‌له‌ ژیاندا خۆشه‌ویستی‌ نه‌بێت، مرۆڤ جگه‌ له‌ جه‌لادێك زیاتر چیترنیه‌. بۆیه‌ له‌ ڕۆمانی‌(بریدا)دا كه‌ وه‌رگێڕی‌ به‌توانا (یاسین عومه‌ر) كردوێتی‌ به‌ كوردی‌ ڕامانده‌كێشێته‌ ناو ململانێیه‌كه‌وه‌، كه‌ ڕه‌نكه‌ هه‌میشه‌ به‌شێكی‌ سه‌ره‌كی‌ گفتوگۆكانی‌ ئێمه‌بێت له‌ ژیانی‌ ڕۆژانه‌ماندا، (پاولۆ) له‌ ڕۆمانی‌ (برێدا) دا ده‌مانباته‌ ناو جیهانی‌ ئه‌فسانه‌ و ئاشنامان ده‌كات به‌نهێنیه‌كانی‌ جادووگه‌ری‌ كه‌ ڕه‌نگه‌ خۆزگه‌ی‌ هه‌موومان بوبێت ڕۆژێك له‌ڕۆژان شتێك گه‌ركه‌میش بێت ده‌رباره‌ی‌ ئه‌م هونه‌ره‌ بزانین.

ئه‌وئاقلاَنه‌ جادوگه‌ری‌ ده‌كاته‌ سه‌ره‌تای‌ ئه‌و ڕێگه‌یه‌ی‌ كه‌ده‌شێت مرۆڤ تیایدا له‌جوانی‌ ڕابمێنێت و هه‌ست به‌نهێنیه‌كانی‌ سروشت وگه‌ردوون بكات، ئه‌و وامان لێده‌كات هه‌میشه‌ گه‌ڕان به‌دوای‌ به‌شه‌ونبوه‌كه‌ی‌ ترمان له‌سه‌ره‌تای‌ ده‌سپێكی‌ كاره‌كانماندابێت، چونكه‌ له‌ وه‌تێگه‌یشتوه‌كه‌ برسێتی‌ ڕۆح ده‌بێته‌ هۆی‌ كه‌مووكوڕی‌ ته‌وای‌ ده‌سكه‌وته‌كانی‌ ترمان له‌ژیاندا، وه‌ك له‌ڕۆمانه‌كه‌دا ده‌ڵێت “سه‌رتاسه‌ری‌ ژیانی‌ مرۆڤ له‌سه‌رزه‌وی‌ له‌مه‌دا كورت ده‌بێته‌وه‌ دۆزینه‌وه‌ی‌ به‌شه‌كه‌ی‌ دیكه‌. گرنگ نیه‌ كه‌وا ده‌نوێنێت به‌دوای‌ حیكمه‌ته‌وه‌یه‌ یان به‌دوای‌ پاره‌ یاخود ده‌سه‌لاَته‌وه‌یه‌.

ئه‌گه‌ر مرۆڤ نه‌توانێت به‌شه‌كه‌ی‌ دیكه‌ی‌ خۆی‌ بدۆزێته‌وه‌ هه‌رچی‌ بدۆزێته‌وه‌ كه‌م وكورت ده‌بێت” سحری‌ (كۆیلۆ) له‌ نوسیندا ئالۆزه‌ له‌ ساده‌ترین مانادا ئه‌وین ئه‌و هێزه‌یه‌ كه‌ هه‌میشه‌پاڵ پشته‌ له‌ ده‌ربڕینه‌كانی‌ ئه‌مدا ئه‌و پێی‌ وایه‌ ئه‌وه‌ ئه‌وینه‌ ڕێبه‌ری‌ ژیان ده‌كات مرۆڤ گه‌ر نه‌توانێت عاشق بێت ناتوانێت هه‌ست به‌ئازاربكات توانای‌ چێژ وه‌رگرتنی‌ نامێنێت هیچ كاتێك وهیچ شتێك له‌ژیاندا ناتوانێت له‌به‌رده‌م هیچ شتێك دا ڕایگرێت توانای‌ پرسیار كردنی‌ نامێنێت وگه‌ڕانیش به‌دوای‌ وه‌لاَمه‌كاندا كاری‌ ئه‌ونیه‌.

ئه‌وه‌ هه‌ر ئه‌وینه‌ مرۆڤ په‌لكێشی‌ ئه‌فراندن وداهێنان ده‌كات، چونكه‌ به‌درێژای‌ مێژوو ئه‌وینه‌ ئیلهامی‌ یه‌كه‌م وسه‌ره‌تای‌ گشت داهێنانه‌كان تۆبڵیت گه‌ر(دانتی‌ وشكسپیرو بۆدلێر) عاشق نه‌بوونایه‌ بیانتوانیایه‌ یه‌ك دێڕی‌ زیندوو بنوسن ده‌بێت گه‌ر عه‌شق نه‌بوبێت چیبێت وای‌ له‌(ڤانكوخ) كردبێت گوێچكه‌ی‌ خۆی‌ ببڕێت ئه‌ونهێنیه‌چیه‌ كه‌واده‌كات (مۆنالیزا) تا ئه‌به‌د به‌زیندووی‌ بمێنێته‌وه‌. (پاولۆ) له‌ ڕاستێتی‌ ئه‌مانه‌ ده‌مێكه‌ گه‌یشتوه‌ بۆیه‌ ده‌ڵێت (هه‌سته‌ی‌ ئه‌فراندن تاكه‌.ئه‌م هه‌سته‌یه‌ ناوی‌ ئه‌وینه‌. ئه‌وین ئه‌و هێزه‌یه‌ كه‌ جارێكیتر به‌ یه‌كمان ده‌به‌ستێته‌وه‌، بۆئه‌وه‌ی‌ جارێكیتر ئه‌و ئه‌زمونانه‌ كۆبكاته‌وه‌ كه‌ له‌ژیانگه‌لی‌ جۆراوجۆر وله‌ شوێن وجێگه‌ی‌ جۆراوجۆردا په‌راگه‌نده‌و په‌رشوبلاَو بوه‌ته‌وه‌) ته‌كنیك له‌ گێڕانه‌وه‌كانی‌ ڕۆمانه‌كانی‌ (پاولۆ)دا شاراوه‌یه‌ تا ئه‌و ساته‌ی‌ بێئه‌وه‌ی‌ هه‌ست به‌خۆت بكه‌یت ده‌بیته‌دیلی‌ نوسنه‌كانی‌ به‌جۆرێك ئه‌تبات.

كه‌وا هه‌ست ده‌كه‌یت تۆبه‌شێكی‌ دیاری‌ ناوڕوداوه‌كانی‌ وهه‌میشه‌ ده‌بیته‌ به‌شێك له‌پاڵه‌وانی‌ ناو ڕۆمانه‌كانی‌، من له‌وباوه‌ڕه‌دام پاش خوێنه‌وه‌ی‌ هه‌رنوسینێكی‌ ئه‌و به‌شێك له‌ژیانی‌ تایبه‌تی‌ خۆت ده‌بینیته‌وه‌، وات لێدێت كه‌ به‌جۆرێكی‌ كه‌و به‌شێوازێكی‌ كه‌بڕوانیت، چونكه‌ مرۆڤ گه‌رله‌ هه‌مووشتاكانی‌ ژیاندا جیاوازبێت، ئه‌وا بێگومان له‌ خۆشه‌ویستی‌ وپرسی‌ نیوه‌كه‌یتر گشتگیرو هاوبه‌شه‌. وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ كه‌ له‌هه‌ر كوێیه‌ك و له‌ هه‌رجێگایه‌ك بیت به‌شێكی‌ بیركردنه‌وه‌ت به‌ دوای‌ نادیارێكدا وێڵه‌، كه‌ سه‌ره‌نجام تێده‌گه‌یت بۆشایی‌ ڕۆحیه‌و خه‌وبینینه‌ به‌ له‌ته‌ونبوه‌كه‌ی‌ خۆته‌وه‌، كه‌ ڕه‌نگه‌ له‌ هیچ كوێیه‌ك نه‌بێت و له‌ هه‌مووشوێنێكیش بێت، ڕه‌نگه‌ مرۆڤ هه‌ندێك جار كه‌سێك بدۆزێته‌وه‌ هاوڕیه‌تی‌ بكات و له‌گه‌ڵیدا بژی‌ و خۆشیبوێت وبه‌بونی‌ ئاسوده‌بێت، به‌لاَم هه‌میشه‌ هه‌ست به‌بوونی‌ فه‌راخ و سپه‌یسێك ده‌كات له‌ناوه‌وه‌یدا، سه‌ره‌نجام پاش ماوه‌كیه‌ك تێده‌گات كه‌ئه‌وه‌ به‌شه‌ونبوه‌كه‌ی‌ ئه‌ونیه‌، هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ئه‌م نوسه‌ره‌ له‌ به‌رده‌م ئه‌وپرسیاره‌دا له‌ ڕۆمانی‌ (برێدا) دا ڕاده‌گرێت كه‌ له‌زمانی‌ كاره‌كته‌ری ‌(برێدا)وه‌ له ‌(وێكا)ی‌ جادووگه‌ر بپرسێت (به‌شه‌كه‌ی‌ دیكه‌ چیه‌)؟؟ دواتر هه‌رخۆی‌ ده‌بێته‌ وه‌لاَم ده‌ره‌وه‌ی‌ پرسیاره‌كه‌ وه‌ك عاده‌تی‌ هه‌میشه‌یی‌ بۆیه‌ له‌ زمانی‌ (وێكا)وه‌ ده‌ڵێت “به‌شه‌كه‌ی‌ دیكه‌ یه‌كه‌مین شته‌كه‌ كاتێك خه‌ڵكی‌ ده‌یانه‌وێت فێرببن، پێی‌ ئاشناده‌بن، ته‌نها به‌ په‌یبردن به‌ به‌شه‌كه‌ی‌ دیكه‌ ده‌توانین تێبگه‌ین كه‌مه‌عریفه‌ به‌درێژی‌ زه‌مانه‌ ده‌گوێزێته‌وه‌).

(پاولۆ) له‌م ڕۆمانه‌دا هێڵه‌گشتیه‌كان دابه‌شده‌كات به‌سه‌ر گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئه‌فسانه‌وپشتبه‌ستن به‌جۆرێك له‌خه‌یبانیه‌ت له‌ڕێگه‌ی‌ یاری‌ (وه‌ره‌ق وپۆكه‌ره‌وه‌)، كه‌ڕه‌نگه‌ له‌وتێگه‌یشتنه‌ عیرفانیه‌وه‌ هاتبێت، هه‌میشه‌ عه‌شق جۆرێك بێت له‌سیحرو گه‌مه‌ی‌ ئه‌فسونای‌ كه‌عاشقی‌ ڕاسته‌قینه‌ نه‌بێت كه‌س ناتوانێت تیایدا هه‌ڵبكات وپه‌یبه‌نهێنیه‌كانی‌ به‌رێت، بۆیه‌ ده‌بینیت له‌ڕۆمانه‌كه‌دا ئه‌م پرسیاره‌ چه‌ندباره‌ ده‌كاته‌وه‌و ده‌ڵێت “ڕه‌نگه‌ ساده‌ترینشت له‌دنیادا گه‌ڕانبێت به‌دوای‌ نیوه‌كه‌یتردا، به‌لاَم كێده‌ڵێت ئه‌وه‌ی‌ كه‌ تۆده‌ی‌ دۆزیته‌وه‌ نیوه‌كه‌ی‌ تری‌ تۆیه‌”وه‌ئه‌م پرسه‌شه‌ یه‌كێكه‌ له‌وشتانه‌ی‌ كه‌ هه‌مووژیانمانی‌ داگیركردوه‌ كه‌ ئه‌وپه‌ڕی‌ به‌خته‌وه‌ریه‌، چونكه‌ وه‌ك (نۆفالیس) ده‌ڵێ‌ “ئه‌وه‌ی‌ له‌ژیاندا بۆته‌نها جارێكیش خۆشه‌ویستی‌ نه‌كردبێت شیاوی‌ به‌زه‌ی‌ پیاهاتنه‌وه‌یه‌، چونكه‌ نازانێت چی‌ له‌كیسچوه‌) (پاولۆ) وه‌ك چۆن هه‌میشه‌ به‌پرسیاره‌كانی‌ ده‌مانخاته‌ ناودنیا تایبه‌تیه‌كه‌ی‌ خۆیه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هه‌میشه‌ له‌هه‌وڵی‌ گه‌یاندنی‌ زانیاریدایه‌ و له‌ته‌واوی‌ نوسینه‌كانیدا به‌ره‌وتێزی‌ چه‌ند نوسه‌رو بیرمه‌ندێك ڕامانده‌كێشێت كه‌ئه‌مه‌ش چه‌نده ‌په‌یوه‌ندی‌ به‌ به‌هێزكردنی‌ واتاكانی‌ ناو ڕۆمانه‌ كه‌وه‌ هه‌یه‌ ئه‌وه‌نده‌ش ئاگاداركردنه‌وه‌ی‌ خوێنه‌ره‌ له‌مه‌ڕ بوونی‌ ئه‌وبۆچوونانه‌ له‌سه‌ر ژیان.

(كۆیلۆ) له‌ڕۆمانی‌ (برێدا)دا به‌چه‌ند بۆچونێكی‌ (كارڵ گۆستاف یونگ)مان ئاشنا ده‌كات ده‌رباره‌ی‌ چییرۆكی‌ په‌ریان و دۆزینه‌وه‌ی‌ تاكه‌پێلاَوی‌ بلورینی‌ شازاده‌ له‌ڕێگه‌ی‌ گریمانه‌ی‌ (ئه‌نیماو ئه‌نیمۆس) واته‌ (مێینه‌ی‌ ده‌رون ونێرینه‌ی‌ ده‌رون) (پاولۆ) جگه‌ له‌ودنیا عیرفانیه‌ی‌ كه‌پێی‌ ناسراوه‌ و له‌ژیانداپه‌یڕه‌وی‌ لێده‌كات گه‌رسه‌رنج بده‌ین هه‌میشه‌ به‌شێكی‌ گه‌وره‌ی‌ كاركردنه‌كانی‌ پشتبه‌ستنه‌ به‌لایه‌نی‌ ده‌رونزانی‌ و خوێنه‌وه‌ی‌ لایه‌نه‌ سایكۆلۆژیه‌كانی‌ ئینسان، كه‌ڕه‌نگه‌ ئه‌مه‌ش په‌یوه‌ندی‌ به‌ماوه‌ی‌ ئه‌وچه‌ندساڵه‌یه‌وه‌ هه‌بێت كه‌ به‌هه‌ڵه‌ به‌شێت ناوزه‌ندی‌ ده‌كه‌ن وهه‌ندێك له‌ته‌مه‌نی‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌ی‌ ده‌رونی‌ به‌سه‌ر ده‌بات، ڕه‌نگه‌ ئه‌م عارفه‌ له‌شێته‌كانه‌وه‌ پرسی‌ خۆشه‌ویستی‌ تیا ڕوابێت وله‌ وێوه‌ هه‌ستی‌ به‌جوانی‌ وخۆشیه‌كانی‌ ژیان كردبێت، یان بڵیت ئه‌م ده‌روێشه‌ی‌ عه‌شق وخۆشه‌ویستی‌ وه‌ك هه‌موو عاشقه‌كانیتر له‌ژیاندا دڵینه‌شكابێت ونه‌ی‌ توانیبێت نیوه‌كه‌تری‌ خۆی‌ بدۆزێته‌وه‌، ئه‌وا بوه‌ته‌خه‌می‌ هه‌ره‌ گه‌وره‌ی‌ ژیانی‌، سه‌یركه‌ن دیسانه‌وه‌ له‌ (برێدا)دا ده‌مانباته‌وه‌ بۆ به‌رده‌م گرنگی‌ نیوه‌كه‌ی‌ ترو ده‌ڵێ‌”واوه‌تر له‌ هه‌مووشتێك ئێمه‌ به‌رپرسین له‌وه‌ی‌ كه‌ له‌ژیانی‌ خۆماندا به‌لای‌ كه‌مه‌وه‌ جارێك له‌گه‌ڵ به‌شه‌كه‌ی‌ دیكه‌ی‌ خۆماندا كه‌ دێته‌ڕێمان ببینه‌یه‌ك  ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بۆچه‌ند ساتێكیش بێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ ئه‌م ساتانه‌ ئه‌شقێكی‌ وه‌هامه‌زنی‌ به‌دواوه‌ ده‌بێت كه‌ ئه‌و دوای‌ ژیانمان ئاراسته‌ ده‌كات “.

ئه‌م ژیان دۆستیه‌ی‌ (پاولۆ)وای‌ كردوه‌ كه‌ هه‌زاران خوێنه‌ر له‌ سه‌رتاسه‌ری‌ دنیادا هۆگری‌ نوسنه‌كانیبن و بۆ زیاتر له‌ (56)زمانی‌ زیندوو وه‌ربگێردرێن ئاخر هه‌روایه‌ له‌ناو ئه‌م ئاڵۆزیانه‌ی‌ ژیاندا كه‌ته‌واوی‌ مرۆڤ به‌ده‌ست نه‌هامه‌تیه‌كانی‌ ته‌كنه‌لۆژیاوه‌ ده‌ناڵێنێت پێموابێت كاری‌ سه‌ره‌كی‌ نوسه‌ر به‌تایبه‌ت ڕۆمانوس كردنه‌وه‌ی‌ ئاهێكه‌ به‌ به‌ر ئه‌وخوێنه‌ره‌ماندویانه‌دا له‌ڕێگه‌ی‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ڕۆح ودوباره‌پیرۆزیه‌كانی‌ سروشت (پاولۆ) دووباره‌ دڵنیامانده‌كاته‌وه‌ كه‌ ژیان بێئه‌وین هیچ مانایه‌كی‌ نیه‌، بۆیه‌ له‌ڕۆمانی‌ (برێدا) دیسانه‌وه‌  ده‌ڵێت ” له‌ئه‌ویندا هیچ مه‌ترسیه‌ك نیه‌ دوای‌ خۆت ئه‌مه‌ فێر ده‌بیت. هه‌زاران ساڵه‌ مرۆڤه‌كان به‌دوای‌ یه‌كا گه‌ڕاون ویه‌كیان دۆزیوه‌ته‌وه‌” هه‌میشه‌ له‌ڕۆمانه‌كانی‌ پاولۆدا ڕوداوه‌كان له‌نێوان چه‌ند كه‌سێكی‌ كه‌مداڕووده‌ده‌ن وڕاوی‌و گێڕه‌ره‌وه‌ی‌ چیرۆكه‌كان له‌نێوان یه‌ك یان دوونه‌فه‌ردایه‌ كه‌ڕه‌نگه‌ ئه‌مه‌ش له‌وه‌وه‌هاتبێت كه‌ هه‌مووئینسانه‌كان هاوبه‌شن له‌كێشه‌سه‌ره‌كیه‌كاندا‌و ڕه‌نگه‌ خۆشه‌ویستیش ده‌سپێكیانبێت، به‌لاَم من له‌گه‌ڵته‌واوبوونی‌ خوێندنه‌وه‌ی‌ ڕۆمانی‌ (برێدا) دا قسه‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ی‌ (ئه‌لكسه‌نده‌ر باریكۆم) بیركه‌وته‌وه‌ كه‌له‌پێشكی‌ ڕۆمانی‌ (ئاوریشم)دا ده‌ڵێت “سه‌خه‌ته‌ مرۆڤ به‌تاسه‌ی‌ خۆشه‌ویستیه‌كه‌وه‌ بمرێت، كه‌ ده‌زانێت هه‌رگیز پێی‌ ناگات ”

به‌ سوپاسه‌وه‌ له‌ سایتى ئه‌ندێشه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌.


ئەم بابەتە 125 جار خوێندراوەتەوە