Azad_barznji.jpg

چەند وێستگەیەکی فیکری و ئەدەبی

كتێبى چەند وێستگەیەکی فیکری و ئەدەبی كه‌ بریتییە لە کۆمەڵێک بابەت و وتار لەسەر چەند بیرمەند و ئەدیبێک یان تەوژمێکی ئەدەبی و فەلسەفی، کە بەشێکیان وەرگێڕانن و بەشێکیشیان نووسینن ل نوسینى نوسه‌ر و وه‌رگێڕى كورد (ئازاد به‌رزنجى) بڵاوكرایه‌وه‌ و ئێستاكه‌ له‌ كتێبخانه‌كان ده‌ست ده‌كه‌وێت.

نوسه‌ر و وه‌رگێڕى كتێبه‌كه‌ له‌ باره‌ى كتێبه‌كه‌ نوسیویه‌تى:

" ئەم وتار و باسانەی لە دووتوێى ئەم كتێبەدا دەیانبینیت، نەخشەیەكى داڕێژراو كۆى نەكردوونەتەوە، بەڵكو هەر وەكو ناویشمان لێ ناون، چەند وێستگەیەكى پەڕاگەندەن كە تیایاندایە لەسەر ئەم بیرمەند، یان ئەو ئەدیب دەوەستێت ‎و تیاشیاندایە لەسەر دیاردەیەكى ڕۆشنبیرى، یان ڕێبازێكى ئەدەبى دەدوێت. هەر بۆیە هێڵێكى دیاریكراو پێكەوە نایانبەستێتەوە، تەنها ئەوە نەبێت كە لە دەرگاى هەندێ مەسەلە لە مەسەلەكانى مرۆڤى هاوچەرخ دەدەن، بە هەموو گرفت‎ و ئاڵۆزییەكانەوە، هەروەها دەشێ ببنە سەرەتایەك بۆ تێگەیشتن لە جیهانى ئەو بیرمەندانە، یان ئەو مەسەلانەى خراونەتە ڕوو. دەمەوێ ئەوەش بڵێم كە زۆربەى بابەتەكان وەرگێڕدراون، جگە لەو دوو نووسینەى سەبارەت بە ئەلبێر كامۆ و ئومبێرتۆ ئیكۆن، کە خۆم نووسیومن. هیوام وایە خوێنەرى ئازیز گەشتێكى فیكریى چێژبەخش بەم وێستگانەدا بكات‎ و هەر وێستگەیەك هەڵوەستەیەكى جیددیى لا دروست بكات، گەر ئەمەش ڕووی دا، ماناى وایە ئەم هەوڵە بچووكە ئاكامى خۆى پێكاوە، ئەگەرچى لە خەوش‎ و كەموكووڕییش خاڵى نییە.".

له‌ پێڕستی كتێبه‌كه‌دا چه‌ندین ناونیشان به‌دیده‌كرێت، به‌م شێوه‌یه‌:

* ئێمە کۆچەرین: سەرەتایەک بۆ فەلسەفەی نیچە.

* میشێل فوکۆ: چاخی نوێ، مرۆڤی نوێ.

* کێ لە میشیل فوکۆ دەترسێت؟

*ئەلبێر کامۆ: سەما لەژێر شمشێرەکەی دیمۆکلیسدا

* کەسی شۆڕشگێڕ کێیە؟ / ئەریک فرۆم

* ڕۆڵی ڕۆشنبیر/ ئێدوارد سەعید

* ئومبێرتۆ ئیکۆ: لە سەدەکانی ناوەڕاستەوە تا "ناوی گوڵەباخ"

* ماتێریالیزمی دایەلەکتیک و مێژووی ئەدەب/ لوسیان گۆڵدمان

* فۆرمالیستە ڕووسەکان/ بابەک ئەحمەدی

 لە بەشێکی ئەم کتێبەدا هاتووە:

"ئومبێرتۆ ئیكۆ وەكو زانایەكى سیمیۆتیكى خۆى ڕاى وایە كە دەبێ نیشانەكانى نووسینى ئەكادیمى (باس ‎و تۆژینەوەى فیكرى و زانستییەكان ‎و هتد…) بە ڕوونى بگەنە خوێنەر و بە پێچ‎وپەنا و ئاڵۆز نەبن، بەڵام لە نووسینى ئیبداعیدا نیشانەكان چڕ دەبنەوە و نهێنی ئامێز دەبن ‎و دەچنە تۆڕێكى ئاڵۆزەوە. هەر بۆیە دەبینین كەشێكى نهێنیئامێز باڵ بەسەر پانتاییەكانى جیهانى ڕۆمانى “ناوى گوڵەباخ”دا دەكێشێ.

دەكرێ بڵێین ڕۆمانى (ناوى گوڵەباخ) ڕۆمانێكى پۆلیسییە، بەڵام نەك لەو ڕۆمانە پۆلیسییانەى كە لە ڕوانین ‏و جیهانبینى خاڵین‎ و تەنها مەبەستیان ورووژاندنى هەستى بەدووكەوتنى ڕووداوەكانە لاى خوێنەر و ڕەهەندێكى قووڵ لەودیو ئەم بەدووكەوتنەوە نییە، بەڵكو بە پێچەوانەوە، ئەم ڕۆمانە دونیایەكى دەڵەمەند بە دەلالاتى مەعریفیى ئێستاتیكى و فیكرى و لەزۆر ڕووەوە دەشوبهێتە سەر فەزا و ڕەهەندی كارەكانى “بۆرخس” و هەندێ لە ڕەخنەنووسان تا ئەو ڕادەیە دەڕۆن و دەڵێن چاودێرى كتێبخانەى دەیرەكە (واتە یۆرج) لەسەر شێوەى كەسێـتیى بۆرخس خولقێنراوە، ئەگەرچى ئیكۆ لە ڕۆمانەكەیدا یۆرج وەكو بكوژێك دەخاتە ڕوو.

دەشى بڵێین یەكێك لە هۆیەكانى دى بۆ هەڵبژاردنى كەشوهەوایەكى پۆلیسییانە لەلایەن ئیکۆوە بۆ ئەم ڕۆمانە ئەوە بێت كە كردارى شاردنەوە و دۆزینەوە پتر لە هەر كارێكى دى، ڕەهەندێكى سیمیۆتیكییانە بەخۆوە دەگرێ. ئەمە و ئیكۆ دەڵێت كە زۆربەى ڕووداوەكانى ڕۆمانەكە خۆیان خۆیان بەسەر ئەودا سەپاندووە، نەك بیەوێ بەزۆر ئەو كەشوهەوایە بەسەر دونیاى ڕۆمانەكەدا بسەپێنێ. ئەوەتا دەڵێت “هێنانەبەرچاوى چیرۆكێك كە لە سەدەكانى ناوەڕاستدا ڕوو بدات‎ و ئاگرسەندنەوەى تیا ڕووبدات، وەكو هێنانەبەرچاوى فیلمێكى جەنگییە كە ڕووداوەكانى لە ئۆقیانووسى ئارامدا ڕوو بدەن ‎و كەچى فڕۆكەیەك لە فیلمەكەدا نەبینرێ.

”ڕووداوەكانى “ناوى گوڵەباخ” كە ژمارەى لاپەڕەكانى لە حەوت سەد لاپەڕە تێدەپەڕێت، دەگەڕێتەوە بۆ چاخەكانى ناوەڕاست. دیارە كە بایەخدانى ئیكۆ خۆى بە سەدەكانى ناوەڕاست‎ و ئەو تۆژینەوانەى لەسەر ئێستاتیکا لە سەدەكانى ناوەڕاستدا نووسیونى، ڕۆڵى گرنگیان هەبووە لەوەدا كە هانى ئیكۆ بدەن تا ئەو ڕۆژگارە وەكو باكگراوەندێك بۆ ڕووداوەكانى ڕۆمانەكەى هەڵبژێرێت، بە تایبەتییش سەدەى چواردەهەم، واتە دوا ساڵەكانى چاخەكانى ناوەڕاست‎، كە ساڵانێكە تیایدا بەها فیكرى و مرۆییەكان ڕووەو پووكانەوەن‏ و بەهاى مرۆیى نوێ لە شكۆفەكردن ‏و بوژانەوەدایە، هەر بۆیەشە ڕۆمانەكە بە هەندێ ئامۆژگاریكردن بۆ قدیس تۆماس دەست پێ دەكات ‎و بە باسكردنى ڤیتگنشتاین كۆتایى دێ".


ئەم بابەتە 50 جار خوێندراوەتەوە