Adonis.jpg

فه‌ڵه‌ستینى (ونبوو)

ئه‌دۆنیس - وه‌ر‌گیڕانى ته‌ڵعه‌ت تاهیر

1

له‌ 1948 وه‌،

له‌گه‌ڵ (كێشه‌) ى، یان (مه‌سه‌له‌) ى، یان (گرفت) ى فه‌ڵستینیدا ده‌ژیم. به‌و وه‌سفه‌ى به‌شێكه‌ له‌ ژیانى رۆژانه‌ى سیاسى و روناكبیریم.

له‌ 1967 وه‌،

له‌گه‌ڵ (مه‌رگه‌سات) ى، یان (نسكۆ) ى، یان (هه‌ره‌س) ى، یان (دۆڕان) ى ده‌ژیم، وێڕاى (شۆڕشه‌كه‌ى) به‌و وه‌سفه‌ى ئه‌مانه‌ هه‌مووى بوونه‌ته‌ به‌شێك له‌ ژیانى سیاسى و روناكبیریم.

ئه‌مڕۆش، گه‌ر ئاوڕێك بده‌مه‌وه‌ له‌وه‌ى (رابرد) و له‌وه‌ى (ماوه‌ته‌وه‌)، له‌وه‌ى (سڕایه‌وه‌) و له‌وه‌ى (نوسرا)

خۆم وه‌ك پرسیاركه‌رێك ده‌بینمه‌وه‌: به‌رپرسه‌كان، عه‌ره‌به‌كان و فه‌ڵه‌ستینییه‌كان، چۆن رێگه‌ى نوێیان بۆ هزر و كاركردن نه‌دۆزییه‌وه‌، هزر و كارى نوێ له‌باره‌ى هه‌موو ئه‌و شتانه‌ى په‌یوه‌ندییان به‌ فه‌ڵه‌ستینه‌وه‌ هه‌یه‌، په‌یوه‌ندییان به‌ جیهانه‌وه‌ هه‌یه‌ و په‌یوه‌ندییان به‌ ئاماده‌گییان هه‌یه‌ له‌ جیهاندا؟

 

2

له‌سه‌ر ئاستێكیتر،

به‌ره‌ به‌ره‌ روونتر ده‌بێته‌وه‌، به‌لانى كه‌م لاى من، كه‌ فه‌ڵه‌ستین هیچ نییه‌ بێجگه‌ له‌ به‌شێكى شانۆگه‌رییه‌كى درێژ: كه‌ بریتییه‌ له‌ خاپور كردنى (دیارده‌ى) عه‌ره‌بیى، یان خاپور كردنى (وزه‌ى داهێنان) لاى عه‌ره‌ب، له‌ هه‌مان ئه‌و ساته‌ى فه‌ڵه‌ستین خاپور ده‌كرێت و (ده‌سڕێته‌وه‌)، (رۆژگاریش ئه‌و ته‌مه‌ ده‌ڕه‌وێنێته‌وه‌) كه‌ ئه‌و به‌شه‌ كاره‌ساتێكى گه‌وره‌تره‌.

له‌م شانۆگه‌رییه‌دا، به‌شێوه‌یه‌ك ده‌گمه‌ن ڕووده‌دا: كاره‌سات و گاڵته‌جاڕیى ئاوێته‌ بوون، دیارترین سیماكانى ئه‌و گاڵته‌جاڕییه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پاڵه‌وانه‌كانى بریتین له‌ عه‌ره‌به‌كان خۆیان، له‌لایه‌كیتر توندوتیژترینیانن، خۆیان له‌گه‌ڵ خۆیان، بێ به‌زه‌یترینیانن به‌رامبه‌ر به‌یه‌ك، زیاترینیانن بۆ شێواندنى ئینسانیه‌ت و تێكدانى ئێستایان.

ئه‌رێ، كێ ده‌زانى، كێ پێمان بڵێ: له‌ كوێوه‌، ئێمه‌ى عه‌ره‌ب له‌ كوێمان بوو، ئه‌و توانا سه‌یره‌ و ئه‌و جورئه‌ته‌ سه‌یرترینه‌ى هه‌مانه‌ بۆ خاپور كردنى خودى خۆمان؟

 

3

له‌گه‌ڵ گوزره‌راندنم بۆ ئه‌و (جیهانه‌ فه‌ڵه‌ستینییه‌)، چه‌ندین جارم گوتووه‌ و هه‌ر ده‌شڵێم: قه‌سیده‌ كار و كاریگه‌رى نییه‌ ته‌نیا به‌و وه‌سفه‌ى نه‌بێ كه‌ كرده‌یه‌كى ناوازه‌ى ئه‌فراندنه‌، وه‌ك دنیابینى و شێوازى ده‌ربڕین.

گوتوومه‌ و هه‌ر ده‌شڵێم: نوسه‌ر یان شاعیر (سیاسى – ده‌ربه‌ست) مه‌رج نییه‌ ئه‌وه‌ بێت كه‌ زۆرتر له‌باره‌ى سیاسه‌ت قسه‌ بكات و ده‌ربه‌ستتر بێت، هه‌ندێ جار سیاسه‌ت له‌و قه‌سیدانه‌وه‌ ده‌ته‌قێته‌وه‌ كه‌ ته‌نیا باس له‌ (سیاسه‌تنه‌بوون) ده‌كا.

گوتوومه‌ و هه‌ر ده‌شڵێم: ته‌نیا راگه‌یاندنى ئینتیما و لایه‌نگیرى بۆ پێشكه‌وتن مێژوو دروست ناكا، مێژوو به‌ پێشكه‌وتووخوازه‌ – داهێنه‌ره‌كان، تاكخوازه‌كان، هه‌ر یه‌كه‌و له‌ مه‌یدانى خۆى، دروست ده‌بێت.

به‌و بۆنه‌یه‌وه‌ش نمونه‌یه‌ك ده‌هێنمه‌وه‌، كه‌ ئه‌بو نه‌واس (شۆڕشگێڕتر) و (ده‌ربه‌ستتره‌) له‌ محه‌مه‌د مه‌هدى جه‌واهیرى، چونكه‌ ئه‌بونه‌واس ژیان و واقیعى له‌ رێگه‌ى شیعره‌وه‌ (داگیركرد) به‌ دنابینیه‌كى نوێ بۆ ئینسان و بۆ جیهان، به‌ زمانێكى نوێى شیعریه‌وه‌ خزمایه‌تى نوێى نێوان شته‌كاندا دۆزیه‌وه‌، به‌ڵام جه‌واهیرى له‌گه‌ڵ شێوازى ژیان و واقیع (گونجا) و داگیریان كرد، ئه‌مه‌ش بووه‌ ئه‌وه‌ى بچێته‌ ناو باو و زانراو.

شیعرى جه‌واهیرى (به‌شێكه‌) له‌و مێژووه‌ى كه‌ باسى لێوه‌ ده‌كا، به‌ڵام ئه‌و مێژووه‌ى كه‌ ئه‌بونه‌واس باسى لێوه‌ ده‌كا، بووه‌ به‌شێك له‌ شیعره‌كانى.

 

4

ئه‌گه‌ر شیعر به‌شێوه‌یه‌كى جیاواز نه‌بینێت.

ئه‌گه‌ر رێگه‌ى نوێ بۆ تێڕامان و تێگه‌یشتن و هه‌ست نه‌دۆزێته‌وه‌، گه‌ر ئاسۆى نوێ بۆ دۆزینه‌وه‌ و زانین نه‌كاته‌وه‌،

ئه‌گه‌ر تاكه‌ واتاى ئه‌وه‌ بێت كه‌ (چێشتێك) لێبنێت هه‌موویان لێى رازى بن،

كه‌واته‌ هیچ ناكات بێجگه‌ له‌ سه‌ر دانه‌واندن نه‌بێت بۆ خاتوونى (ماڵ)

له‌وكاته‌ى له‌ چرپاكه‌ى هه‌ڵده‌ستێت،

تاوه‌كو بچێته‌ مه‌تبه‌خ.


ئەم بابەتە 73 جار خوێندراوەتەوە