Gwlzar_HamaFaraj.jpg

بونیادە گێرانەوەگەریەكان لە رۆمان و چیرۆكەكان گەلاوێژدا

گوڵزار حەمە فەرەج

ناوەرۆكی نوسینەكانی گەلاویژ، بەرگێكی بەرگری و ئازایەتی و خۆنەویستی پۆشیوە، كە ھەر خۆی خاوەن دەسەڵاتێكی بیركردنەوەو و شێوازی دەربرین و زمانی خۆیەتی كە جودایان دەكاتەوە لە بەرھەمی نوسەرانی تر، چیڕۆك نوس بە شێوەیەكی زۆر فەنتازی، دەیەوێت زەمەنی ڕابردو بھێنێتە نێو دایەلۆگ و گفتوگۆوە و ئەو زەمەنە چەند بۆشاییەكی زانیاری پێ پر ئەكاتەوە، كەواتە زەمەن تەنھا بریتی نییە لە جێگۆركێ زەمەنیەكان، بەڵكو راستییەكی كرداری ژیانییە، كە پەیوەندی راستەخۆی بە جێگەو كەسەكانەوە ھەیە، گەلاوێژ وەك نوسەری ئەم چیرۆكە، چیرۆكێكی تراژیدی كوردی كەركوكمان بۆ دەگێرێتەوە كەھەر لەسەرەتاوە دایك و باوكی لەدەست داوەو لەگەڵ زەمانە توشی چەندین نەھامتی بۆتەوە.

گەلاوێژ لە بنچینەدا لە خێزانێكی كورد پەروەر و دواتر لەڕێگەی برایم ئەحمەد «بلە » تێكەڵ بەجیھانی سیاسەت و ئەدەب بوو، ئەوا بە وریاییەوە مامەڵە لەگەڵ جێگەی دامەزراندنی بابەت و ڕووداوەكاندا دەكات، لە ڕۆمانی « لەسەر باڵی سیمرخ» كەیدا تەواو ڕۆچۆتە نێو كۆمەڵێك پرس و مەسەلە گرنگ و ھەستیارە فیكری، سیاسی و سۆسیۆلۆژییەكانی تاكی كورد، لەگەڵ ئەمەشدا ھەوڵی تەواوی خۆی داوە كە وەك پێویست بەرجەستەیان بكات، تیشكێك دەخاتە سەر ئەم بۆ چونانەو، لەھەمان كاتیشدا فیكرو عەقڵی خاوەن بریارەكان و تاكی كورد بكات، یاوس لە كتێبەكەیدا « بەرەو ھیرمۆنتیكای ئەدەبی » جەخت لەسەر سێ قۆناغی خوێندنەوەی كتێبەكانی كردوە خوێندنەوەیەكی ئیستاتیكی یان ئاسۆیەكی ھەستپێكردنی ئیستاتیكی كە خۆی لە خوێندنەوەیەكی تێگەیشتنیدا دەبێنێتەوە، وەك ئەوەی گەر خوێنەر ئاسۆی بیركردنەوەكانی لاواز بو، لەبازنەی ڕاڤەكردن دەچێتە دەرێ، خوێندنەوەیەكی ڕاڤەیی یان ئاسۆیەكی ڕاڤەیی، بۆ زەمەنی ڕابردووی خوێندنەوەكان، خوێندنەوەیەكی مێژویی یان ئاسۆیەكی پڕاكتیكی، لە خوێندنەوەدا وەك ئەوەی خوێنەر لەگەڵ ئەوەی ڕۆڵی مێژو نوسێك دەبینێت، بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا خوڵقێنەری ئاسۆیەكی چاوەروانیشە.

گەلاویژ لەڕێگەی ئەم نۆڤلێتەوە، دەیەوێت بە تێكڕای خەڵك بڵێت، كە كۆمەڵگە مۆڕكێكی نادات پەروەرانە بە خۆیەوە دەبینێت و بەشێك لە تاكەكان بە ویژدانەوە ھەڵسو كەوت لەگەڵ ھەژاڕان و لێقەوماواندا ناكەن، نۆڤلێتەكە لەپێناو ڕەگەزی مێینەدا بونیاد نراوە، گەلاوێژێش دەیەوێت دەنگە كپوەكەی ئەم رەگەزە بكاتەوە و خۆیان بەرگری لە خۆیان بكەن، چونكە نوسەر گەیشتۆتە ئەو ڕاستیەی كە كۆمەڵگه لە ژێر یاسای نێر سالاریدا كارەكانی دەبات بەڕێوە، لێرەشەوە ڕەگەزی مێینە زەرەرمەندی سەرەكی دەبێت.

ئەوەی گەلاوێژی ڕاكێشاوە بۆ نوسینی ئەم بەرھەمە، بریتیە لە كیشەی ئافرەتی كوردی، بەتایبەتی لەروی سۆسیۆلۆژیاو ئابوریەوە، لێرەدا ئافرەت دەبێتە پاڵەوانێكی گوتاری بۆ سەرجەم تاكەكانی كۆمەڵگا، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت كە كۆمەڵگای كوردی، وەك ھەر كۆمەڵگەیەكی تر خۆی لەنێو دوالیزمەكانی باش و خراپدا دەبینێتەوە، لێرەدا لێكۆینەوەكەمان، بەیارمەتی سیمۆلۆژیا بە گشتی، و تیۆرەكەی پڕۆپ بە تایبەتی سیمۆلۆژیانە دەروانێتە كەسێتی كەسێتیەكان و ئەگەری دیاریكردنی خاڵی بەھێزو لاوازی كۆمەڵگا، لەلایەكەوەو كەسێتیەكان لە لایەكی ترەوە دەكات، بەبێ ئەوەی خاوەن نۆڤلێت گوشارێكی، فیكرێكی یان ئایدۆلیژی بخاتە سەرمان، چونكە سیمۆلۆژیا ڕێگەی پێنادات و بەمەش خاوەنی نۆڤلێتەكە كە بەپێی تیۆری وەرگر دەردەھێنین لە كارەكەی كە بەمە دەوترێت « كوشتنی دانەر، بەو پێیەی كۆمەڵگای كوردی بە درێژای زەمەن خۆی لە نەھامەتی و سۆسیۆلۆژی و فیكری و سیاسی و ئابوریەكاندا دیوەتەوە،  ئەوا كەسێتیەكانی ئەم كۆمەڵگایە، بە شێوەیە ڕیالیستیەكەی، رەنگدانەوەی ئەم دۆخ و بابەتانەیە و لەھەمان كاتیشدا بابەت و كەسیتێەكان تەواو یەكدەگرنەوە لەگەڵ بۆچونە سیمۆلۆژیەكەی فلادمێڕ پڕۆپ، كەیەكێكە لە پێشانگەكانی فۆڕمالیزە روسیەكان و ھەڵگری پڕۆژەیەكی بونیادگەرایی لە جۆری ماناییەكان.

ڕۆمانەكەی گەلاوێژ بە نێوی «كارەكەر» ھەڵقوڵاوی بەشێكی، ئەم كۆمەڵگایەیە بەشێوەیەك لە شێوەكان، بەشێكە لەو كەسایەتیانەی كەدەتوانێت واقیعی نەتەوەكەی بگۆڕێت، بەتایبەتی لەروی سۆسیۆلۆژۆیاو سایكۆلۆژیاو فیكرو ئابوڕیەوە، بەرجەستە بكات وەك ئەوەی كە ھەیە نەك وەك ئەوەی كە دەبێت.

Gwlzar_HamaFara1j


ئەم بابەتە 104 جار خوێندراوەتەوە