Kaka_Mam.jpg

كاكه‌مه‌م بۆتانى، پیاوه‌ مه‌زنه‌كه‌ى كورد

له‌ رۆژێكى وه‌كو ئه‌مڕۆ له‌ رۆژى 10/1/1937 كاكه‌مه‌م بۆتانى چیرۆكنوس و رۆماننوس و نوسه‌رى كورد كه‌ ناوى ته‌واوى (کاکەمەم فەخری سامی)یه‌ له‌ كۆیه‌ لە دایکبووە، به‌هۆى ئه‌وه‌ى باوكى كارى سیاسى و كوردایه‌تى كردووه‌ بۆ گوندی (هەرتەل) دوورخراوەتەوە، له‌ ساڵى 1948 ئه‌وكاته‌ى ته‌مه‌نى (11) ساڵ بووه‌ باوكى كۆچى دوایى كردووه‌، هه‌ربۆیه‌ له‌لاى خاڵه‌كامى به‌خێوكراوه‌، ئه‌مه‌ش بوه‌ته‌ هۆى ئه‌وه‌ى خوێندنی سەرەتایی له‌ چه‌ند شوێنێك ته‌واو بكات لەوانه‌ هەرتەل، کۆیە و سلێمانی، به‌ڵام خوێندنى ناوه‌ندى له‌ شارى كه‌ركوك ته‌واو كردووه‌ و له‌ زانکۆی بەغداد بڕونامه‌ى به‌كالۆریۆسى به‌ده‌ستهێناوه‌.

سەرەتای چیرۆکنووسینی رێبازی (ریالیستی) گرتووە و بەرەو رێبازی (ریالیستی رەخنەگرانە) چووە و یەکەمین چیرۆکیشی لە ساڵی 1957 بڵاوکردۆته‌وه‌، کە بەرای هەندێ رەخنەگر سیمایەکی نوێی پێوە دیار بووە و لە ناوەڕاستی حەفتاکانیشەوە ریالیستی رەمزی کردۆتە رێباز و رۆمانەکانی (ریالیستی سیحری) بە خۆیەوە دەگرێ.

كاكه‌مه‌م بۆتانى خۆى و چوار نوسەر و داھێنەر و پێشکەوتنخواز بزووتنەوەی ڕوانگەیان دامه‌زارندووه‌، کە ڕۆڵێکی گەورەیان لە پێشخستنی ئەدەب و کولتووری کوردیدا بینیوه‌، كاتێك بانگەوازی (ئەی قەڵەمە نەترسەکان یەکگرن)یان بڵاوکردەوە خەریکبوو سەری هەر پێنجیان تیابچێت، هه‌ر به‌وه‌ش نه‌وه‌ستا، به‌ڵكو لە ساڵی 1968 بە یارمەتی هەندێك له‌ ئەدیبانی کوردی شارى بەغداد خەریکی دروستکردنی رێکخراوێکی ئەدەبی بووە.

له‌ ساڵى 1969 یه‌كه‌مین به‌رهه‌مى چاپكراوى خۆى به‌ ناونیشانى (بوومەلەرزە لە گۆمی مەندا) له‌ شارى بەغداد بڵاوكردۆته‌وه‌.

رۆڵێكى كاراى هه‌بووه‌ له‌ دامه‌زراندنى یەکێتی نووسەرانی کوردی تا له‌ رۆژى 10/2/1970 بە شێوەی فه‌رمى یەکێتی نووسەرانی کوردی دامەزراندووه‌.

لە ساڵی 1971 لەگەڵ (30) سى ئەدیب دژی بیروباوڕی کۆنە پەرستى وەستاونه‌ته‌وه‌ و پشگیری سەربەستی ژنیان كردووه‌.

له‌ ساڵى 1975 به‌هۆى بارودۆخى سیاسى كوردستان لە دەزگا و بڵاوکراوەکانی راگەیاندنی حکومەتی عێراق دوور كه‌وتۆته‌وه‌ و هیچ به‌رهه‌مێكى ئه‌ده‌بى تێدا بڵاونەکردۆته‌وه‌.

له‌ دژی پلانی هەڵوەشاندنەوەی یەکێتی نووسەرانی کورد وەستاوه‌ته‌وه‌، ئاماده‌ نه‌بووه‌ ببێته‌ ئەندامی یەکێتی ئەدیب و نووسەرانی عێراق.

بۆ ماوه‌ى (20) ساڵ لە بەڕێوەبەرایەتیەکانی دارستان (ئەندازیاری کشتوکاڵ) بووە، زۆریان بۆ هێناوه‌ خۆى ته‌رخان بكات و بچێتە ناو (سوپای میللی)، به‌ڵام به‌وه‌ رازى نه‌بووه‌ و خۆی خانەنشین کردووه‌ و خەریکی کار و کاسپی بوو.

به‌یه‌كێك له‌ داینامۆ و كارێزماكانى ئاشتى ده‌ژمێردرێت، كه‌ رۆڵى سه‌ره‌كى هه‌بوو له‌ كوژاندنه‌وه‌ و هه‌واڵى ئاشتیانه‌ى بۆ ڕاگرتنى شه‌ڕى خۆكوژى له‌گه‌ڵ هه‌ڤاڵه‌كانى تریدا.

له‌ ساڵى 1993 تاكو 2000 بۆ ماوەی (7) حەوت ساڵ بووەته‌ ڕاوێژکاری روناکبیریی لە وەزارەتی رۆشنبیری حکومەتی هەرێمی کوردستان، هه‌روه‌ها سەرۆکی مەڵبەندی گشتیی یەکێتیی نووسەرانی کورد بووه‌.

له‌ ساڵى 2000 وڵاتى سوید مافى مانه‌وه‌ى له‌ وڵاته‌كه‌ پێداوه‌ و بۆ ماوه‌یه‌ك له‌وێ ژیاوه‌ و بوه‌ته‌ ئەندامی یەکێتی ئەدیبانی سوید.

به‌داخه‌وه‌ له‌ رۆژى 25/10/2020 له‌ ته‌مه‌نى (83) ساڵى به‌ فایرۆسى كۆرۆنا له‌ شارى هه‌ولێر كۆچى دوایى كردووه‌، له‌  گۆڕستانی شێخ ئەحمەد له‌ شارى هه‌ولێر به‌خاكسپێردراوه‌.

خاوه‌نى چه‌ندین كتێب بووه‌ له‌وانه‌:

یه‌كه‌م: چیرۆک و کورتیلە چیرۆک :

بوومەلەرزە لە گۆمی مەندا، بەغداد، 1969.

سمکۆڵی ئەهریمەن، سلێمانی، 1973.

بازنە، هەولێر، 1979.

خەرەندی مەرگ، هەولێر، 1992.

دووەم: نۆڤلێت و رۆمان:

درز، هەولێر، 1997.

کەوشەنی پەیکەر تاشێکیتر، سلێمانی 2003.

میری ئاوایی وەرزێر، هەولێر 1992.

سێیه‌م: پەخشانە شیعری شیوەن:

هۆ – تاکە برا،  رانیە،  2003.

چواره‌م: مێژووی سیاسی:

لەدوو تۆڵی یاد داشتی شاردا – چاپخانەی پێشمەرگە ،1984 بەنازناوی (علی خالید حەمید) دوو جاریش لە سلێمانی لە چاپدراوەتەوە.

تورکمانی کوردستانی باشوور، بەنازناوی (سامی فخری)، سلێمانی، 2002.

پێنجه‌م: ژیاننامە:

کاکی کاکان، هەولێر، 1997.

کاکە بلە لەیاد من، سلێمانی، 2007.

شه‌شه‌م: بیرەوەری و بەسەرهاتی نووسەر:

کاکەمەمێکیتر، سلێمانی، 2003.

ژانە رێیە خۆڵەمێشیەکان، سلێمانی، 2007.

بەهارێزان، سلێمانی، 2008.

حه‌وته‌م: ئابووری و ئاماری:

دارەبەن لە پارێزگای سلێمانی، بەغداد، 1985.

بەرهەمی رۆژانەی کرێکارانی نەمامگای دارستان، هەولێر، 1981.


ئەم بابەتە 69 جار خوێندراوەتەوە