Kor.jpg

چاودێرێکی ڕێچکەشکێن بۆ ڕۆشنگەرایی فکر

کوێستان محەمەد

تاکی کورد بۆ ئەوەی  تاکێکی گۆڕانکار بێت دەبێت رۆشنبر بێت  کە رۆشنبیر بوو دەتوانێت داکۆکیکار بێت لە مافە خۆڕسکەکانی وەک مافی ژیان، کوردبوون، بیری نەتەوەیی.. هتد 

 لە مێژووی کورددا پاش تەتەڵەکردنی هزری تاکی کوردی و گەیشتن بە کڕۆکی گرفتەکانی، تاک دەتوانێت  داکۆکیکار بێت  دەتوانێت دروستکار بێت دروستکار بوو دەتوانێت بنەما بۆ هەرێم و ولاتەکەی دابنێت.

لە هەرە قوتابخانە گرنگەکانی ڕۆشنگەرایی  فکری دەتوانین ئیشارەت بدەین بەهەردوو بنەما فکرییەکانی فەیلەسوفی یۆنانی ئەفڵاتون و قوتابیەکەی ئەرستۆ سەرئەنجام گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی کە بابەتە تاقیکراوەکان تاقیناکرێنەوە، دیسان نمونەی  هەموو ناو و بابەتەکانی چواردەوری مرۆڤ  پەیوەستن بە ئەقڵی مرۆڤەوە کەوا بێت هەر مرۆڤیشە دەتوانێت لەو بازنە دەرچێت کە خۆی بۆ خۆی وێنای کردووە هەر لە بیری تەسکی بابەتە مادییەکان وهەستییە پیرۆزکراوەکان چونکە هیچ شتێک ئەزەلی نییە جگە لە مرۆڤبوون و هەڵکردن لەگەڵ سروشتدا.

کە بابەتە مادییەکانمان گۆڕی دەتوانین دستکاری بابەتە فکرییەکانیش بکەین هەر مرۆڤە ئاگر و قەدەغە و بڤەی بەرهەمهێناوە کەوابێت دەتوانرێت ڕێچکە پیرۆزەکان بگۆڕدرێن لە تاکی پیرۆزەوە بۆ  عەقڵ و هزری پیرۆز.  چونکە هەر مرۆڤە سەرجەم شتگەلەکانی چوار دەوری پیرۆز دەکات لەپێناو قۆرخکارێیەکی تەسکدا، لێرەوە دەگەین بەو ئەنجامەی کە هیچ شتێک نییە لە  ئازادی بیر و هزری تاک پیرۆزتربێت کەوایە دەبێت هەموو کەرەستەکان بەکاربهێنرێن بۆ خزمەتی مرۆڤ لە خاک، ئاسمان کتێبە ئاینییەکان و پەرستگاکانیش نەک پێچەوانەکەی  بەکاربهێنرێت بۆ داگیرکردن و قەتیس کردنی عەقڵی مرۆڤ هاوکات سەرجەم کتیبە ئاسمانییەکانیش جەخت دەکەنەوە لە بیری جوان گوفتاری جوان وکرداری جوان چونکە لەگەڵ تاکدا مامەڵە دەکەیت نەک ئامێر.

لێرەدا ئەوەی گرنگە ئاماژەی پێبکەم  دەبێت مرۆڤبوون پێناسەکەین پێش سەپاندنی هەر بیر و فکرێک چونکە لە ئازادیدا هەڵبژاردن فەراهەم دەکرێت نەک بە چەسپاندن .

چاڕڵز ساندەرس لە 1839 دا وتویەتی نابێت فکر لە عەقڵدا قەتیس بکرێت، بە واتایەکی تر هەر چەمکێک مێشکی مرۆڤی کلیلدا واتا مرۆڤ لە تێفکرین دەخات وەک ئەوەی عەبایەکی ڕەش بدەین بە چوار دەوری فانۆسێکدا  کە جگە لە ڕەش بگیری هزر و بیرو هۆش هیچ مانایەک نامێنێتەوە بۆ عەقڵی خۆت کەوەک مرۆڤێک سادەترین مافی خۆڕسکت فەراهەم بکەیت کە خۆی لە بیرکردنەوەدا دەبینێتەوە بۆ ئەوەی نەبیتە کۆیلەی  سەپێنراوەکان هەر لە ڕەحمی دایکەوە ناو و زمان و کەلتوڕێکت  بەسەردا سەپێنراوە بێ ئەوەی هیچ گۆکردن و درکێکت هەبێت لە ڕاپرسیدا و بۆشت نەبێت تەنانەت بشپرسیت بۆ ؟؟؟

لێرەوە دەمەوێت ئاماژەیەک بە هۆڵەکەی  چاودێر، بکەم کە دیدێکە بۆ ناسینی  مرۆڤ و قوتابخانەیەکە بۆ  بونیادنانی تاک کەچۆن خۆی بدۆزێتەوە  لەسەر بنەمای فکر  لەبوارەکانی یەکسانی جیندەری و مافی ژن،  لەسەر فکری سیاسی لەسەر فکری فلسەفی لە سەر  هونەر لەسەر مێژوو  لەسەر ئاین وئاینزاو کلتور.

لەم هۆڵەدا فەرهەنگی فکری  بەریز  مەلا بەختیار، ئەوەمان پێدەڵێت چیدی کورد پێویستی بەسەرۆک و بەرپرس نیە ئەوانەش  لە گەڵ دنیای سەردەمی خێرا و هاوچەرخ بووندا نەچەرخان  دواکەوتین لەگەڵ بەسیستەم بوون و نوێکاری  بە مرۆڤبوون، مەبەست لە گێڕانەوەی تاکی بێ ماڵ بۆ ناو ماڵەکەی خۆی و دێسانەوە خۆی خودی خۆی بدۆزێتەوە سەر لە نوێ، کەبتوانێت وەک  تاکێکی ژیرلەم فکرەوە نیشتمان و وڵات و کۆمەڵگەیەکی  بەرهەمهێن دروستکات.

 ڕۆشنگەری دەڵێت ئیتر ئیمە پێویستمان بە ئاسانکارە  ئاسانکارێک کە لەهەر سێکتەرێکی ئەم وڵاتە دەستبەکاربوو  بتوانێت  زانیاری ببەخشیت و بەخۆڕسکی خۆی دروستکار بێت سەرچاوە بێت بۆ ئایندەی ئەو دەزگایەی کاری بۆ دەکات و هەر تاکێک دەتوانێت پاڵەوانێک بێت لە جێگەی خۆیدا .

کورد لە ئێستادا پێویستی بەسەرکردەی فکر هەیە  بەهەنگاو دەڵێت ئیمە ئیتر نابێت بەکاربەر بین ئیمە دەبێت  خوڵقێنەر بین لە هەموو دامودەزگایکی ئەم وڵاتە.

چوار دیوار فکرێکی ڕۆشنی تێدابێت دەتوانێت ببێتە دروستکاری تاکی کورد بۆ ئەوەی سەرلەنوێ  پلانی بنەمای هەرێمێکی رۆشنبیری لەسەر بونیاد بنریتەوە وەک چۆن لەچاودێردا  وێنای دەوڵەتێکم  بەدیکرد.


ئەم بابەتە 135 جار خوێندراوەتەوە