Adonis.jpg

تێكست – بنه‌چه‌ و شه‌ڕه‌كانى مانا

ئه‌دۆنیس - وه‌ر‌گیڕانى ته‌ڵعه‌ت تاهیر

1

له‌ (لسان العرب) دا بخوێنه‌وه‌:

(ماناى هه‌موو شتێك: مه‌ینه‌تیه‌تى، مه‌ینه‌تییش ئه‌و دۆخه‌یه‌ كه‌ پێى ده‌گا)

هه‌روا تیایدا بخوێنه‌وه‌ (مانا و لێكدانه‌وه‌ و لێوردبوونه‌وه‌، یه‌ك شتن)

بخوێنه‌وه‌ (ماناى هه‌موو قسه‌یه‌ك ئه‌و شوێنه‌یه‌ كه‌ ده‌یه‌وێ پێ بگا و، ناویشى: شه‌كه‌تییه‌)

 

2

ئه‌مه‌تا، له‌ مانادا ده‌ژین: له‌ مه‌ینه‌تى و شه‌كه‌تیدا ده‌ژین. نه‌ك له‌و مه‌ینه‌تییه‌ى مانا بڵاوده‌كاته‌وه‌، به‌ڵكو ئه‌وه‌ى له‌خۆى گرتووه‌. نه‌ك ئه‌وه‌ى رێگه‌ ده‌دا هه‌ڵاوگێڕى بكه‌ین، هه‌ڵیئاوسێنین، بیگۆڕین، به‌ڵكو ئه‌وه‌ى دایده‌خات و، ده‌یوه‌ستێنێ و، راگیرى ده‌كا.

ئه‌و ژیانه‌ى له‌به‌رده‌ستیشدایه‌، لێره‌، ته‌نیا بریتییه‌ له‌ گوزه‌ران، تاكیش تیایدا وه‌ك كۆیله‌یه‌كه‌ ده‌گوزه‌رێ. بوونیش: ته‌نیا مانه‌وه‌یه‌.

ره‌نگه‌ له‌وێ، له‌ سنووره‌كانى وه‌همكردندا، زیاده‌ى فه‌رامۆشكراو هه‌بن، په‌راوێز هه‌بێت. به‌ڵام بنه‌چه‌یان نییه‌. له‌ باشترین وه‌سفدا ئه‌و مۆمانه‌ن له‌ داگیرسانى كۆتاییاندا ده‌گه‌شێنه‌وه‌. با بڵێین: مانا بۆته‌ كونێكى بچووك له‌ چیایه‌كى مه‌زن، ناوى: بێ ماناییه‌.

 

3

پێویسته‌ له‌گه‌ڵ ئه‌بى عه‌لاى مه‌عه‌ریدا بڵێینه‌وه‌: (چى راسته‌؟)، له‌ناو ئه‌و هه‌موو ده‌نگانه‌ى ئه‌م ناوه‌یان پڕ كردووه‌ و، هه‌ریه‌كه‌و ده‌شڵێ: من هه‌قم.

بۆت هه‌یه‌ بژیت (له‌وانه‌شه‌ وا نه‌بێت) به‌ڵام بۆت نییه‌ بپرسیت: چۆن؟ وه‌ك ئه‌وه‌ى له‌ناو سكى حوتێكدا بژیت. بۆت هه‌یه‌ بجوڵێیت (له‌وانه‌شه‌ وا نه‌بێت)، به‌ڵام بۆت نییه‌ بپرسیت: بۆ كوێ؟ وه‌ك ئه‌وه‌ى له‌سێبه‌رێكى مه‌زندا بجوڵێیته‌وه‌ و له‌سه‌ر بسه‌پێنێ كه‌ به‌رده‌وام بانگى بكه‌یت: ئا.. ئه‌وه‌ منم، شیاوه‌ گه‌ڵایه‌كى بچووكى لقێكى بچووك بم له‌ دارستانه‌ مه‌زنه‌كه‌تدا.

بێ هاوبه‌شیى، بێ كێشمه‌كێشمیى: به‌ڵكو لایه‌نگیریى. بێ دیالۆگ: به‌ڵگو گوێگرتن. بێ نوسین: به‌ڵكو داڕشتن. قسه‌كه‌رى ره‌وانبێژیش بێئاگایه‌، به‌ڵام ئاماده‌گیى ره‌هاى هه‌یه‌، ده‌سه‌ڵاتى ره‌هاى هه‌یه‌.

به‌مشێوه‌یه‌، بۆت هه‌یه‌ بژیت، به‌ڵام به‌ داكه‌نراوى: نه‌ك ته‌نیا له‌ خودى خۆت، به‌ڵكو له‌ جیهانیش.

جێگیریى مانا: نه‌ك ته‌نیا له‌ گوتندا، هه‌روه‌ها له‌ شێوازه‌كانى گوتنیشدا. ده‌ره‌وه‌ى و ئه‌وه‌ى له‌ ده‌وریشیدایه‌ ده‌گۆڕێ، به‌ڵام ئه‌و ناگۆڕێ، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ له‌ جێگریى خۆیدا به‌ئاگادارتر و جووڵه‌دارتر ده‌بێ، پرشنگه‌كانى بۆ روونكردنه‌وه‌ى جیهان و شته‌كانى، زیاتر ده‌گه‌شێنه‌وه‌. ئه‌وه‌ى هه‌ندێك له‌ ئێمه‌ پێى وابوو مانا جوڵاوه‌، ده‌ركه‌وت خۆى جوڵاوه‌. ئه‌وه‌ى هه‌ندێك له‌ ئێمه‌ پێى وابوو ئازادكه‌ره‌، ده‌رچوو پێوه‌نده‌.

له‌مه‌ش زیاتر، له‌یه‌ككاتدا به‌جۆرێكى پێكه‌نیناوى و كاره‌ساتبار: مانا، ئه‌و مانایه‌، به‌ وێنه‌ و فۆرم و شێوه‌یتر لاى ئه‌و كه‌سانه‌ هه‌یه‌ كه‌ نكۆڵى لێده‌كه‌ن، له‌ هزر و هه‌ناویاندا هه‌یه‌، له‌ تیۆر و پیاده‌كردنیاندا هه‌یه‌.

هیچ گوتنێك نییه‌ ته‌نیا ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ ئه‌و مانایه‌ ده‌یڵێ، نوسین نییه‌ ته‌نیا ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ ئه‌و ده‌ینوسێ، كه‌ ئه‌و په‌خشى ده‌كا – به‌وه‌ى پێشتر نوسیویه‌تى.

وه‌ك ئه‌وه‌ى جیهان بۆى چرپایه‌ك بێت. به‌ڕه‌یه‌ك بێت له‌ژێر پێیدا، تۆپێك بێت له‌ ده‌ستیدا. چونكه‌ ئه‌و مانایه‌ ته‌نیا شێوازێك نییه‌ له‌ گوتن، ته‌نیا هزر نییه‌، ته‌نیا كۆمه‌ڵێك رێسا نییه‌، به‌ڵكو ته‌واو ئاماده‌گییه‌كى ئینسانییه‌ – له‌رووى ره‌فتار و تێفكرینه‌وه‌، له‌رووى تیۆر و پیاده‌كردنه‌وه‌.

 

4

پێشكه‌وتن؟ ئاى له‌و ماسكه‌ – ده‌مێك گاڵته‌جاڕه‌ و ده‌مێك كاره‌ساتباره‌، له‌سه‌ر شانۆیه‌ك تیایدا مرۆڤ له‌ نۆكه‌رى كێشه‌یه‌ك ده‌چێ خۆیشى نازانێ چییه‌، نازانێ بۆچیشه‌؟ ناشزانێ ئه‌و نۆكه‌رییه‌ش به‌ره‌و كوێى ده‌با، ئه‌و كێشه‌یه‌ به‌ره‌و كوێى ده‌با، ده‌ڕوا و به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ په‌تێك كه‌ نایبینێ، هێنده‌ دیاره‌ نایبینێ (له‌ زۆریى ئاشكراییدا، نادیارى خۆى مه‌ڵاس داوه‌) ئه‌مه‌ شاعیر گوتویه‌تى.

شانۆ، شه‌وه‌. گڵۆپه‌كانى سه‌ر ته‌خته‌ ده‌كوژێنه‌وه‌ و داده‌گیرسێن به‌ ده‌ستانێك به‌شێكن له‌ شانۆگه‌ریه‌كه‌، به‌ڵام له‌ودیو په‌رده‌وه‌ به‌ نادیارى ده‌مێننه‌وه‌، كه‌س نایانبینێ، كه‌مجاریش كه‌س ده‌یانناسێ. ئه‌گه‌ر ناسیشى سوودى نییه‌، له‌وانه‌یه‌ ئه‌م ناسینه‌ له‌سه‌رى ببێته‌بار.

جیهانیش، به‌پێى ئه‌م شانۆگه‌ریه‌، به‌پێى مانا، بازرگانییه‌، سروشتیش گه‌شتیارییه‌، رۆشنبیریش راگه‌یاندنه‌.

كۆمیدیایه‌، به‌ڵام ئه‌مجاره‌ (خواوه‌ندیى) نییه‌: وه‌ك دانتێ ده‌یڵێ، (مرۆییش) نییه‌: وه‌ك به‌لزاك گوتى، به‌ڵكو زه‌مینییه‌.

 

5

بۆچى له‌ مانادا – ئه‌وه‌ى تیایدا ده‌ژین، هیچ نابینین بێجگه‌ له‌ مه‌ینه‌تى و شه‌كه‌تیى نه‌بێ؟

بۆچى فێرمان ناكا، بێجگه‌ له‌ سڕینه‌وه‌ى به‌ختیارى و، سه‌رسوڕمان و، دڵخۆشى و، دڵگه‌رمى و، سه‌رگه‌رمیى؟

بۆچى مه‌ودامان نادا قسه‌ بكه‌ین؟ قسه‌ش ناكه‌ین له‌سه‌رووى جیهان، له‌ دواوه‌ى جیهان، له‌ ده‌وروبه‌رى، قسه‌ ده‌كه‌ین له‌ ژێره‌وه‌ى جیهان – له‌ ژێره‌وه‌ى شته‌كانى. به‌سه‌ر هیچ چیایه‌كیش سه‌رناكه‌وین، به‌ڵكو له‌ پێده‌شتدا ده‌مێنینه‌وه‌ – له‌ ئاستى خۆڵ و گیادا.

بۆچى رێگه‌مان پێنادرێ زمانێكیتر ببه‌خشینه‌ شته‌كان؟ ده‌نگێكیتر ببه‌خشینه‌ شته‌كان، تاكو بزانین چۆن له‌ گه‌ڵیاندا بژین؟ ئایا ده‌كرێ ئه‌ى مانا، بڵێینه‌ دره‌خت، بڵێینه‌ روبار، چیا، پێده‌شت، كه‌نار، ده‌ریا، به‌رد، لم، ماڵ، كورسى، چرا و شته‌ هاوڕێكانى دیكه‌ى – ئایا ده‌كرێ بڵێین: سڵاو، به‌ زمانێكیتر و ده‌نگێكیتر؟

ئایا ده‌كرێ كه‌سێك له‌ ئێمه‌ عه‌بایه‌كیتر بچنێ له‌سه‌رى دره‌خت و قاچه‌كانى گیا؟

ئایا ده‌كرێ پشت له‌ داخراو و ئه‌وه‌ى ده‌ده‌خرێ بكه‌ین، ڕوو له‌ كراوه‌ و ئه‌وه‌ى ده‌كرێته‌وه‌ بكه‌ین؟

ئایا ده‌كرێ بڵێین: ماڵئاوا جله‌كانمان، تاكو بزانین چۆن بۆ خودمان بنوشتێینه‌وه‌، دۆزینه‌وه‌مان باشتر بكه‌ین و، به‌ جه‌سته‌مان بڵێین: به‌خێربێى؟

له‌مه‌شدا چ زه‌ره‌ر ده‌كه‌ى ئه‌ى مانا؟

 

6

(له‌ زۆریى ئاشكراییدا، نادیارى خۆى مه‌ڵاس داوه‌):

له‌وانه‌یه‌ ونبوونى گه‌وره‌ى مانا، ته‌واو له‌ ئاماده‌ییه‌ گه‌وره‌كه‌ییه‌وه‌ هاتبێ.

ئه‌ى له‌و ئاماده‌ییه‌ى كه‌ ئاماده‌یى ده‌شارێته‌وه‌ !

ئه‌ى له‌و ئاماده‌ییه‌ى مه‌ودا جیاكه‌ره‌وه‌كان ده‌خوڵقێنێ:

مه‌وداى مه‌ینه‌ت، مه‌وداى شه‌كه‌تیى،

مه‌وداى نادیاریى.

 

 

 سه‌رچاوه‌: موسیقى الحوت الازرق / دار الاداب لا 51


ئەم بابەتە 65 جار خوێندراوەتەوە