Peshraw_Hsen.jpg

هونەری نواندن لە نیگای برێختەوە..

پێشڕه‌و حسێن

برێخت پێی وایە كە ئەكتەر دەبێ‌ بزانێت‌؛ بینەری سەردەمی زانست، وەك چۆن مرۆڤایەتی‌و قۆناغە مێژویەكانی ژیان گۆڕانیان بەسەردا هاتوە، ئەویش گۆڕاوەو ئاستەمە بەفێڵە كۆنەكان بخەڵەتێ‌. دەبێ‌ ئەكتەر بەرامبەر ئەم بینەرە ئاستی ئاگایی خۆی پێشكەش بكات؛ ئاگایی ئەكتەر بریتیە لەشارەزایی لە داب و بۆنە مرۆییەكان، پێگەی مرۆڤی هاوچەرخ‌و دەسەڵاتی ئەو مرۆڤە.

ئەكتەر دەبێ‌ شتەكان شیبكاتەوە نەكو هەوڵی ئەوە بدات شتەكان لەحەقیقەتی ژیان نزیك بكاتەوە، برێخت لەوباوەڕەدایە كە سیستمەكەی ستانیسلاڤسکی بەپشتبەستن بەهەست‌و سۆزو ناوەخنی ئەكتەر، بینەران بەبەتاڵی دەنێرێتەوە نێو ژیان. بۆ نمونە ئەگەر دیمەنی ماڵئاوایی پێشكەش بكەن دەچنە نێو هەستی ماڵئاوایی كردنەوە، دەیانەوێت ئەو هەستەش بەسەر بینەراندا بسەپێنن، لەكۆتایی ئەم هەوڵەیاندا، ئەگەر كارەكە بەسەركەوتویی ئەنجام درا، هیچ كەس شتێكی نوێی نەبینیوەو كەس فێری شتێكی نوێ‌ نەبوە، ئەو ئەكتەرانە هەمو تەقەلایان بۆ بیرخستنەوەی روداوەكانی       ژیانە یان زۆر لەوە زیاتر كارەكەیان دروستكردنی هەستێكە.

برێخت لەمەڕ هونەری نواندن دەڵێت: دەبێ‌ نواندنی ئەكتەر بارێكی رۆحانی‌و سروتێك بخوڵقێنێ‌. پێویست ناكات ئەكتەر هەوڵی ئەوە بدات كە خۆی لەبینەر نزیك بكاتەوەو داگیری بكات. بەڵكو نواندن بریتیە لەدورخستنەوەی بینەر لەئەكتەرو لەوەش زیاتر دەبێ‌ نواندن ببێتە هۆی دوركەوتنەوەی بینەرو ئەكتەر لەخودی خۆشیان.

ئەگەر نواندن ئەو كارە ئەنجام نەدات هیچ جۆرە مەترسییەكی بۆ خودناسین دروست نابێ‌. بینەر لەبینینی نمایشە كۆنەكاندا درك‌و ئاگایی خۆی لەگەڵ پاڵتۆكەیدا دەدایە دەست ژوری جلەكان‌و ئەكتەریش بەتەواوەتی دەبوە كۆیلەی ئەو بینەرەو هەمو هەوڵەكانی بۆ باوەڕ پێهێنانی ئەو بینەرە دەبو. ئەو هونەرەی كە من لەنێو نواندن‌و شانۆدا بۆی دەگەڕێم درێژەپێدان یاخود ئیدامەی هونەرە كۆنەكە نیەو هونەرێكی سەربەخۆیەو بەڕێگەیەكی تەواو جیاوازدا رێ‌ دەكات.

 *چۆن نامۆكردن ئاوێتەی هونەری نواندن دەبێ‌

لەنێو پڕۆسەیەكی شانۆییدا هونەری نواندن دەبێتە هۆی بێگانەكردنی روداوەكانی دەق‌و ئەو دەمەی كارەكە بەو جۆرە دەگوزەرێ‌، ئەو دوو چەمكە تێكەڵاوی یەكدی دەبن‌و یەك ئەرك جێبەجێ‌ دەكەن كە ئەویش لەكۆتاییدا بریتیە لە: ناچاركردنی بینەران بەوەی لەبەرانبەر روداوەكانی نمایش، پێگەیەكی رەخنەگرانە لەخۆبگرێ‌‌و شتەكان لێكبداتەوەو بەدوای حەقیقەتدا بگەڕێ‌، نەوەكو چاوەڕێ‌ بێ‌ حەقیقەتیانی پێشكەش بكرێ‌.

مەرجی بەكارهێنانی نامۆكردن بۆ گەیشتن بەو ئامانجەی باسمان كرد ئەوەیە كە تەختەو هۆڵی نمایش لەهەر جۆرە كارێكی ئەفسونی‌و جادویی‌و بەتاڵ بكرێتەوەو هەوڵی ئەوە نەدرێت هەستی بینەر بخرێتە ژێر كاریگەریی فێَڵەكانی نواندن. هەر لەبەر ئەوەش دەبێت خۆمان بپارێزین لەدروستكردنی دۆخ‌و كەشێكی دیاریكراو (بۆ نمونە دروستكردنی ژورێك یا كەشی خۆرئاوابون یان شەقامێك لەوەرزی پایزدا) و هەوڵ نەدەین بەهۆی درێژكردنەوەی كێشی دەربڕین، حاڵەتێكی سۆزداریی بخوڵقێنین. نابێت بەهۆی نواندنی پڕ لەهەست‌و سۆزو هەڵچون‌و لەڕێگەی ماسولكەكان‌و جەستەوە بینەران بخەڵەتێنین. هەروەها دەبێت لەوە بەئاگا بین كە نواندن هەوڵێك نیە بۆ ئاوێتەكردنی بینەر بەحاڵەتێكی ئەفسونی‌و دەروێشیانەو هەوڵێك نیە بۆ دروستكردنی ئەو وەهمەی كە ئەوەی دەیبینێ‌ روداوێكی سروشتیەو راهێنانی لەسەر نەكراوەو روداوێكی لەپێش ئامادەكراو نیە.

پێویستە ئەكتەر بۆ جێبەجێكردنی نامۆكردن، بەئاشكراو بەبێ‌ فێڵ رۆڵەكەی بەرجەستە بكات‌و ئەو هەستەش لای بینەر دروست بكات كە ئەوەی رودەدات نمایشەو ئەو كەسایەتیەی دەیبینێ‌ ئەو نیە. ئەودەمەی ئەكتەر كاری دەبێتە نامۆكردن، دەبێ‌ دیواری چوارەمیش رەت كاتەوە (ئەو دیوارە وەهمیەی كە روداو و ئەكتەر لەبینەر جیادەكاتەوەو دەبێتە هۆی دروستبونی ئەو هەستە لای ئەكتەر كە روداوی نمایشەكە لەواقیع دا رودەدات) لەئەنجامی ئەمەشدا ئەو بوارە بۆ ئەكتەر دەستەبەر دەبێت كە هەر كات بیەوێت روبەڕوی بینەر بێتەوەو لەوە بەئاگابێت كە كۆمەڵێك چاودێر كارەكان‌و رەفتارەكانی دەبینن.

لەدەرەوەی نامۆكردندا، بەركەتن‌و پەیوەندی نێوان بینەرو روداوەكان لەسەر بنەڕەتی هەمەگیركردن‌و نوقم كردنی بینەرە لەروداوەكاندا. هەوڵی ئەكتەر لەدەرەوەی چوارچێوەی نامۆكردن تەنها ئەنجامدانی ئەو حاڵەتە دەرونیەیەو تاكە ئامانجی ئەكتەرە، بەڵام هونەری نامۆكردن‌و نواندن لەچوارچێوەی ئەو هونەرەدا، جەمسەری پێچەوانەی ئەو جۆرە هونەرو نواندنەیە كە تاكە ئامانجی هەمەگیركردنی روداوەكانە. ئەو ئەكتەرەی كە لەمەیدانی بێگانەسازی‌و نامۆكردندا كاردەكات دەبێت لەوە بەئاگا بێت كە كاری ئەو باوەڕپێهێنان‌و هەمەگیركردن‌و نوقم كردنی بینەر نیە لەواقیعی ژیاندا.

دەبێ‌ لەوەش بەئاگا بین كە كاتێك ئەكتەرێك هەوڵدەدات وێنەی كەسایەتیەك پێشكە بكات‌و رەفتارەكانی ئەو كەسایەتیە نمایش بكات پێویست بەلەیادكردنی تەواوەتی خۆی‌و نوقمكردن‌و هەمەگیركردنی روداوەكان ناكات. بەڵكو ئەكتەر دەبێت بۆ كەڵك وەرگرتن لەو ئامڕازە سنورێك بۆ خۆی دەستنیشان بكات‌و تا نیوەی رێگەكە بڕوات‌و بەئاگا بێت لەوەی دەیكات‌و ئەو سنورەش لەئاستی كەڵكوەرگرتنی خەڵكی ئاسایدایە كە بەبێ‌ ئەوەی ئەكتەر بێت دەیەوێت رەفتاری كەسێكی تر دەربخات. ئەم جۆرە كەڵك وەگرتنەش لەهەمەگیركردنی رۆژانە لەگەلێك شوێندا بەرچاو دەكەوێت (بۆ نمونە ئەوكاتەی كەسێك بۆ گاڵتەكردن لاسایی جۆری رۆشتنی هاوڕێیەكی دەكاتەوە) ئەمەش لەكاتێكدایە كە ئەو كەسەی ئەو كارە ئەنجام دەدات نایەوێت بەرامبەرەكەی دوچاری وەهمی حەقیقەتی بونی ئەو رەفتارە بكات‌و هاوكات دەزانین كە ئەو كەسانە بۆئەوەی بتوانن دەستیان بگاتە تایبەتمەندیەكانی ئەو كەسەی دەیانەوێت لاسایی بكەنەوە، تاڕادەیەك نوقمی كەسایەتیان دەبن.

كەواتە پێویستە ئەكتەر ئەو كارە دەرونیە (نوقم بون) ئەنجام بدات، بەڵام بەپێچەوانەی ئەكتەرە كۆنەكانەوە پێویست ناكات لەمیانەی نمایش‌و بەمەبەستی بەژێر كاریگەریی خستنی بینەر ئەنجامی بدات. بەڵكو تەنها لەقۆناغە سەرەتاییەكان‌و لەقۆناغەكانی تەمرینی رۆڵەكەدا پێویستی پێ‌ دەبێ‌.

ئەكتەر بۆئەوەی خۆی لەو نوقم بونە قووڵ‌و لەو حاڵەتی خۆبێهۆش بونە بپارێزێت پێویستە لەكاتی خوێندنەوەی دەقدا، حاڵەتی كەسێكی نامۆ بەو دۆخانەو ناڕازیی بەو حاڵەتانە لەخۆبگرێت. دەبێ‌ لەكاتی خوێندنەوەی دەقدا، جگە لەدركردن بەچۆنیەتی دروستبونی روداوەكان لەرەفتارو هەڵسوكەوت‌و خوەكانی رۆڵەكەی تێبگات‌و نابێ‌ وەكو حاڵەت‌و دۆخێكی چەسپیو نەگۆڕ سەیری دەق‌و ئەو دركە بكات كە دەق پێی بەخشیوە. دەبێ‌ لەكاتی خوێندنەوەی رۆڵەكەیدا بگەڕێت بەدوای ئەو شتانەدا كە لەنێو رۆڵەكەدا بەدڵی نین‌و بگەڕێت بەدوای ئەو شتانەدا كە بونەتە هۆی سەرسوڕمانی.

 پەیوەندی ئەكتەرو بینەران

دەبێ‌ بەئازادترین‌و راستەوخۆترین شێوە پەیوەندی نێوان ئەكتەرو بینەر دابمەزرێت. كاری ئەكتەر ئەوەیە كە مانایەك یان شتێك بەكۆمەڵی بینەران نیشان بدات یان لەشتێك ئاگاداریان بكاتەوە، كەواتە پێگەی ئەكتەر لەنێو پڕۆسەی نمایشدا، پێگەی ئەو كەسەیە كە دەیەوێت بینەر لەروداوێك یان لەهەر شتێك ئاگادار بكاتەوە كە پێشتر رویداوە یان پێدەچێت روبدات. هەر لەم میانەیشدا، شوێنی دەرخستن‌و ئاشكراكردنی ئەو ئاگاداركردنەوەیە لەهەر شوێنێك بێت گرنگ نیەو ئەكتەر سەربەستە كارەكەی لەسەر جادە یان لەنێو شوێنی دانیشتنی بینەران‌و لەهەر جێگەیەك دەیەوێت، پێشكەش بكات‌و ئەكتەر لەنێو ئەو میكانیزمەدا نەبەستراوە بەچوارچێوە باو و تەقلیدیەكەی تەختەی شانۆ. هەروەها گرنگ نیە كە ئەكتەر جلوبەرگێكی لەپێش ئامادەكراو بۆ رۆڵەكەی لەبەربكات. گرنگ ئەوەیە كە ئەكتەر هەوڵی دروستكردنی كەشێك نەدات كەوەكو بڵێی ئەوەی ئێستا ئەو نمایشی دەكات رۆژێك لەرۆژان حەقیقەتێك بوە یاخود نابێ‌ بینەر هەست بەوە بكات كە شوێنی نمایش بڕیار لەسەر دراوەو پێشتر ئامادەكراوە بۆئەوەی لەچركەساتی دیاریكراو و لەشوێنی دیاریكراودا روداوێكی لەپێش ئامادەكراو تێدا پێش بكرێت. نابێ‌ بینەر هەست بەوە بكات كە سەرجەم ئەو شتانەی دەیبینێ‌ روداوێكی سروشتین‌و جگە لەحەقیقەتێك كە هەر ئێستا رودەدەن هیچی تر نین. دەبێ‌ ئەو هەستە لای بینەر دروست بێت كە ئەوەی دەبینێ‌ پەردە هەڵماڵین‌و ئاشكراكردنی شتێكەو دورە لەواقیعەوە. ئەكتەر ئەو كەسەیە كە لاسایی كەسێكی تر دەكاتەوەو خودی ئەو كەسە نیە. دەبێ‌ بینەریش لەمە ئاگادار بكرێتەوە نەبا لەیادی بچێت كە ئەو كەسەی دەیبینێ‌ هاملێتە و ئەكتەر نیە.

دەبێ‌ بینەر لەوە ئاگادار بكرێتەوە كە ئەوەی دەیبینێ‌ ئەكتەرەو دواجار جگە لەتایبەتمەندیە تاكەكەسیەكانی خۆی هیچ جیاوازیەكی لەگەڵ ئەودا نیەو تەنها جیاوازییان ئەوەیە كە ئەو بینەر لەشتێك ئاگادار دەكاتەوەو، بینەریش بۆی هەیە رەخنەی لـێ‌ بگرێت یان بەشێوەیەك بەشداری ئەو ئاگاداركردنەوەیەی ئەكتەر بكات.

برێخت پێی وایە: لەبەر ئەوەی كە ئەكتەر پەیوەندیەكی راستەوخۆی بەرۆڵەكەی خۆیەوە هەیە كەواتە رێگە بەرۆڵەكەی دەدات بجوڵێتەوەو قسە بكات، خودی ئەو دەبێتە كەسێكی گوزارشتكار، پێویست ناكات كە ئەكتەر هەوڵی ئەوە بدات كە بینەر ئەوەی لەیاد بچێت كە كارو رەفتارو قسەكانی ئەكتەر ئێستا رودەدات‌و لەسەر دەقێك‌و پێش وەخت ئامادە نەكراون. ئەكتەر لەنێو ئەو هاوكێشەیەدا تەنها كاری گواستنەوەی رۆڵەكەیەتی وەكو شایەتێك. هەروەها گرنگ نیە كە ئەكتەر هەمان هەستەی كەسایەتیەكەی پێشكەش بكات‌و دەتوانێ‌ لەوكاتەدا كە دەقەكە هەستێكی پێ‌ راسپێردراوەو لەكاتی بەرجەستەكردنی ئەو هەستەدا، باس لەهەستی خۆیشی بكات وەكو ئەكتەرێك.

 نامۆكردن لەكردرادا

نامۆكردنی جوڵە

پێشتر وەكو چەمكێك باس لەنامۆكردن كرا كە پەیوەندیەكی ئۆرگانی‌و قوڵی بەناوەخنی پرۆسەی نمایشەوە هەیە، بەڵام دەبێ‌ بزانن بۆ ئەنجام دان‌و پراكتیزەكردنی ئەو چەمكە دەبێ‌ رەفتارو گوتاری ئەكتەرو رۆڵەكەش نامۆ بكرێت. یەكێك لەشێوازە سادەكانی نامۆكردنی جوڵە بۆ ئەكتەر ئەوەیە كە بەشێوەیەك جوڵەی لەشی لەمایمی روخاسری جیابكاتەوە. بۆ ئەم كارەش ئەكتەر دەتوانێ‌ دەموچاوی بەدەمامكێك دابپۆشێ‌ لەئاوێنەیەكدا سەیری جوڵەی لەشی بكات. بەمجۆرە دەتوانێت جوڵەكانی هەڵبژێرێت‌و لەزاكیرەیەدا بیچەسپێنێ‌، بەمەش جوڵەی خۆی نامۆ دەكات یان بەواتایەكی تر ئەكتەر دواتر لەكاتی بەرجەستەكردنی رۆڵەكەیدا. بەشێك لەو جوڵانەی بەردەم ئاوێنەكە لەنمایشەكەدا پێشكەش دەكات.


ئەم بابەتە 80 جار خوێندراوەتەوە