Peshraw_Hsen.jpg

هونه‌رى ئاخاوتن

پێشڕه‌و حسێن

ئه‌م وتاره‌ له‌ كتێبى هونه‌رى ئاخاوتن وه‌رگیراوه‌ كه‌ به‌شى یه‌كه‌م و دوهه‌مى ئه‌و كتێبه‌ى له‌خۆگرتووه‌ كه‌ به‌ ئومێدم له‌ داهاتویه‌كى نزیكدا كارى وه‌رگێڕانى سه‌رجه‌م كتێبه‌كه‌ ته‌واو بكه‌م، له‌ راستیدا ئه‌م كاره‌ش به‌ پێویست ده‌زانم له‌به‌رئه‌وه‌ى له‌م بواره‌دا هیچ سه‌رچاوه‌یه‌كى ئه‌وتۆ نابینم و له‌وباوه‌ڕه‌دام هه‌بوونى سوودێكى زۆر به‌ شانۆكاران و به‌تایبه‌تى به‌ فێرخوازامى هونه‌رى نمایش ده‌گه‌یه‌نێ. له‌م به‌شانه‌ پێكهاتووه‌ ( بیستن و فێربوون، بیستن و فێربوون: شیكردنه‌وه‌ى ئاخاوتن، هه‌ڵدانه‌ ده‌نگیه‌كان، ئامرازه‌كانى به‌یان، شلى كاتى ده‌ربڕین، كۆنترۆڵه‌ هه‌ناسه‌، رۆڵى ده‌نگدانه‌وه‌ و له‌رینه‌وه‌ ده‌نگیه‌كان له‌ ئاخاوتندا، هه‌مه‌ڕه‌نگى ئاخاوتن، شكسپیر و به‌یانى نمایشى، شوێنگه‌ى دیالێكتیك له‌ ئاخاوتنى نمایشیدا، خوێندنه‌وه‌ به‌ده‌نگى به‌رز، بیستن و جێبه‌جێكردن‌و چه‌ند هاوپێچێكى پێویست‌و ئه‌لفۆ بێى ده‌نگیى)و سه‌رجه‌م كتێبه‌كه‌ 200 لاپه‌ڕه‌یه‌ و له‌ژێر چاودێریى د. قوتبه‌دینى سادقى و نه‌شرى چشمه‌ بڵاویكردۆته‌وه‌.

  1. گوێگرتن‌و فێربوون

 (له‌نێو هه‌موو شته‌ سه‌یروسه‌مه‌ره‌كاندا، مرۆڤ سه‌رسوڕهێنه‌رترینه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ى توانیویه‌تى فێرى هونه‌رى ئاخاوتن ببێت)

سۆفۆكلیس

 ئامانجى ئه‌م كتێبه‌ به‌رزكردنه‌وه‌ى ئاستى ده‌ربڕینى ئه‌كته‌ره‌ له‌سه‌ر ته‌خته‌ى شانۆ، له‌ بابه‌تى بیستنه‌وه‌ ده‌ست پێده‌كه‌ین، له‌به‌رئه‌وه‌ى بیستن بنه‌ڕه‌تى ئاخاوتنه‌.

له‌ مناڵیدا، پێش ئه‌وه‌ى زمان بگرین هه‌ر گوێمان گرتووه‌، هه‌وڵه‌كانمان له‌ مناڵیماندا بۆ قسه‌كردن هه‌ندێ جار ده‌گه‌شته‌ ئه‌نجام و شتێكمان له‌ده‌م ده‌هاته‌ده‌ر‌و زۆرجاریش بێسوود و نه‌مانده‌توانى هیچ بڵێین.

ئه‌وكاتانه‌ى سه‌ركه‌وتوو ده‌بووین، چه‌پڵه‌یه‌ك یا دیاریه‌كه‌مان وه‌رده‌گرت، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ش به‌رده‌وام ده‌بووین له‌ دوپاتكردنه‌وه‌ى ئه‌و ووشانه‌. لێره‌شدا كه‌ ده‌تانه‌وێ وه‌ك ئه‌كته‌رێك فێرى هونه‌رى ئاخاوتن بن له‌سه‌ر شانۆ، پێویسته‌ جارێكیتر بگه‌ڕێنه‌وه‌ مناڵى و ده‌ستبكه‌نه‌وه‌ به‌ گوێگرتن و بیستن.

ده‌ربڕین لاى هه‌موو مرۆڤه‌كان دیارده‌یه‌كى هاوشێوه‌یه‌ و له‌ بیستن و بینین پێكهاتووه‌. گوێچكه‌ بۆ مێشك چه‌شنى سیستمه‌ى گه‌ڕانه‌وه‌ (Feedback)ه‌یه‌. گه‌ر له‌كاتى قسه‌كردندا ووشه‌یه‌ك به‌ هه‌ڵه‌ بێژیین، گوێچكه‌كانمان خێرا كاردانه‌وه‌ى ده‌بێت و راستى ئه‌و ووشه‌یه‌مان بیرده‌خاته‌وه‌، تێگه‌یشتن له‌م راستیه‌ بۆ ئه‌كته‌ر زۆر جێگه‌ى بایه‌خه‌. پێویسته‌ گوێچكه‌كانتان هه‌ڵچنێكى زۆر تیژ بێت. به‌كۆمه‌كى ئه‌و سیستمه‌ هه‌ڵه‌چنه‌، نه‌ته‌نها پێویسته‌ هه‌ڵه‌ بچوكه‌كان، بگره‌ هه‌ڵه‌ بچوكه‌كانى چه‌شنى (ده‌نگ نزمى له‌كاتى چپه‌كردنیشدا) ئاشكرا بكات.

راهێنانى گوێچكه‌كان، رۆڵێكى سه‌ره‌كى له‌ هونه‌رى ئاخاوتنى ده‌ربڕیندا هه‌یه‌. وه‌كو چۆن مۆزیكزان به‌ گوێگرتن له‌ مۆزیك خۆى راده‌هێنێ، پێویسته‌ ئه‌كته‌ریش به‌ گوێگرتن فێری جۆرى ئاخاوتنى ووشه‌ و رسته‌كان ببێت.

مۆزیكزان، به‌ شیكردنه‌وه‌ى ئه‌وه‌ى ده‌یبیستێ، پێكهاته‌ناسى شێوه‌ى نمایشه‌ مۆزیكیه‌كان، وردبونه‌وه‌ له‌ چۆنیه‌تى ده‌نگ، پیاچوونه‌وه‌ به‌سه‌ر پاساژه‌ له‌سه‌رخۆ‌و خێراكان‌و هه‌ڵسه‌نگاندنى شاره‌زایى ژه‌نیار ده‌گاته‌ ئه‌نجامى به‌سوود و ئه‌و ئه‌نجامانه‌ش له‌ سیستمى ژه‌نینى خۆیدا پیاده‌ ده‌كات. گوێى ئێوه‌ش ورده‌ورده‌ ده‌نگه‌كان و دیالۆژ و گفتوگۆكان ده‌ناسێته‌وه‌.

به‌ گوێگرتن له‌ به‌یانى ئه‌كته‌ره‌كان له‌ نمایشێكى زیندوو یا تۆماركراودا، ده‌توانن په‌ى به‌ شێوازه‌كانى ئاخاوتنى نمایشیى ببه‌ن، له‌وانه‌ش كۆنترۆڵكردنى هه‌ناسه‌، گه‌شه‌پێدانى له‌رینه‌وه‌ۆ به‌هێزكردنى ده‌نگ، ئاخاوتنى روون و گه‌یه‌نه‌ر، خێرایى و جه‌خت كردنه‌وه‌‌و گونجاوى و فره‌رووى ده‌نگ.

بایه‌خى ئاخاوتن و كاریگه‌ریى له‌سه‌ر بیستن له‌ سه‌ره‌تاى ئه‌م كتێبه‌دا سه‌رجه‌م باس و راهێنانه‌ په‌یوه‌سته‌كانى هونه‌رى ده‌ربڕین ده‌خاته‌ ژێر سایه‌ى خۆیه‌وه‌. گه‌ر گوێى ئێوه‌ به‌پێى به‌رنانه‌یه‌كى وورد و ئاماده‌كراو رابهێنرێت، له‌ كاتى به‌یانى دیالۆژه‌كان له‌سه‌ر شانۆ ده‌توانن بچوكترین ده‌نگه‌كان بناسنه‌وه‌ و هه‌ناسه‌شتان به‌پێى هه‌مان ئه‌و ده‌نگانه‌ رێك بخه‌ن، ئه‌مه‌ ئه‌همان ئه‌و دیالۆژه‌یه‌ كه‌ (نۆكه‌ر) له‌ (شه‌وانى عه‌ره‌بى) به‌ (كالیف) ده‌ڵێ: گوێگرتن و ملكه‌چى! ده‌نگتان پێویسته‌ گوێ له‌ گوێچكه‌كانتان بگرێ، هه‌ر له‌ ئێستاوه‌ ده‌ست به‌ راهێنانه‌كانى گوێگرتن بكه‌ن و له‌كاتى خوێندنه‌وه‌ى به‌شه‌كانى ئه‌م كتێبه‌دا، درێژه‌ به‌راهێنان بده‌ن.

تا ده‌توانن بچنه‌ بینینى نمایش و هه‌وڵبده‌ن كورسیه‌كىه‌ دوور له‌ ته‌خته‌ى شانۆ هه‌ڵبژێرن، بزانن كام ده‌نگ ئاسانتر ده‌گاته‌ گوێتان. له‌جارێك زیاتر ته‌ماشاى نمایشێك بكه‌ن‌و هاوكات له‌گه‌ڵ خوێندنه‌وه‌ى به‌رده‌وامى شانۆنامه‌كه‌، سه‌رنجى شێوازى ده‌ربرشینى ئه‌كته‌ره‌كان بده‌ن، به‌هۆى ئه‌مه‌وه‌ له‌ هه‌ڵه‌كانى ئه‌كته‌ره‌كان تێده‌گه‌ن.

گوێگرتن له‌ به‌یانى ئه‌كته‌ره‌كانى سینه‌ما، ته‌له‌فیزیۆن و به‌تایبه‌ت گوێگرتن له‌ كاسێته‌كان، له‌به‌رئه‌وه‌ى له‌ رێگه‌ى ئامرازه‌ ئه‌لیكتۆرنیه‌كانه‌وه‌ تۆماركراون، بایه‌خیان له‌ به‌یانى ئه‌كته‌رى شانۆیى كه‌متره‌. ئاخاوتنى شانۆیىى ده‌بێ به‌ ئه‌زمونى به‌رده‌وام و هه‌وڵى ماندونه‌ناشانه‌ و له‌ رێگه‌ى ده‌رفه‌ته‌ سنوردار‌و كه‌مه‌كانى نمایشه‌وه‌ به‌ده‌ستبهێنرێ. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌و هه‌لومه‌رجه‌شه‌ پێویسته‌ ئه‌كته‌ر كه‌لچك له‌ بینراوه‌كانى خۆى و لێوردبونه‌وه‌كانى وه‌ربگرێت. هه‌ڵبه‌ته‌ كاتێك ته‌لفیزیۆن سوودى هه‌یه‌ن كه‌ ده‌نگى كز بكه‌ین و ته‌ماشاى جوڵه‌ى ده‌م و لێوه‌كان بكه‌ین. ده‌كرێ ئه‌و جوڵانه‌ رۆڵێكى گرنگیان له‌ پێكهاتنى ئاخاوتنێكى گونجاو هه‌بێت. لێهاتوویى زمان، ده‌م‌و لێو و جوڵه‌ى چه‌ناگه‌، هه‌ڵبه‌ته‌ به‌ومه‌رجه‌ى ئه‌كته‌ر، به‌درووستى ووشه‌كان به‌یان بكات، بۆ ئه‌كته‌ر زۆر گرنگه‌.

ئێوه‌ پێویستان به‌ ئامێرێكى تۆماركردنى ده‌نگ هه‌یه‌. ده‌بێ ده‌ست بكه‌ن به‌ كۆكردنه‌وه‌ى ده‌نگى ئه‌كته‌ره‌ لێهاتوه‌كان. بۆ ئه‌م كاره‌ش پێویسته‌ ئه‌و نمایشانه‌ هه‌ڵبژێرن كه‌ دیالۆژه‌كانیان به‌هاى ئه‌ده‌بى هه‌یه‌. ئه‌م گوێگرتنه‌، فێرى هه‌موو شتێكى پراكتیكیتان ده‌كات له‌مه‌ڕ هونه‌رى ئاخاوتن: هه‌ر له‌ ساته‌ نمایشیه‌ راسته‌قینه‌كان، كاردانه‌وه‌ى بینه‌ران، وه‌ستانه‌كان، خێراییه‌كان و...تا كۆتایى. به‌ بینینى نمایشه‌ زیندوه‌كانیش ئه‌وه‌نده‌ى تر په‌ره‌ به‌ دۆخى ئاخاوتن و ته‌كنیكى به‌یانتان ده‌ده‌ن.

پێویسته‌ ئه‌كته‌ر چه‌ند ده‌چێته‌ بینینى نمایش و گوێ له‌ دیالۆژه‌كان ده‌گرێت، هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ش گوێ له‌ خوێندنه‌وه‌ى شیعر و په‌خشان بگرێت. گوێگرتن له‌ كورته‌ نمایشیه‌كانیش سوودى خۆى هه‌یه‌.

باشتره‌ به‌ ره‌مه‌كى كارنه‌كه‌ن، به‌ڵكو پێویسته‌ بۆ گوێگرتن ئه‌و ئه‌كته‌رانه‌ هه‌ڵبژێرن كه‌ ئاره‌زووى گوێگرتنتان هه‌یه‌ له‌ ده‌نگییان.

به‌م پێیه‌ش كاتێك رۆڵى كه‌سایه‌تى هاملێت یا لیرتان پێ ده‌سپێرن، باشتر وایه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر گوێگرتن له‌ به‌یانى ئه‌و ئه‌كته‌رانه‌ى پێشووتر ئه‌و رۆڵانه‌یان به‌رجه‌سته‌كردووه‌، به‌م كاره‌ زۆر قوڵتر و خێراتر له‌ توێكاره‌ ده‌رونیه‌كانى ده‌قه‌كه‌ تێده‌گه‌ن. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا به‌ سه‌رنجدان له‌ شێوه‌ى ئاخاوتنى ئه‌كته‌ره‌كان له‌ جۆرى ده‌ربڕینى دیالۆژه‌ كورت و درێژه‌كان حاڵى ده‌بن. پاش ئه‌م كاره‌ پێویسته‌ خودى ئێوه‌ش ده‌ست بكه‌ن به‌ به‌یان كردنى دیالۆژه‌كان و به‌راوردكردنى به‌ ده‌ربڕینى ئه‌كته‌ره‌كانى پێشوو، یا باشتره‌ به‌ده‌نگى به‌رز ده‌ست بكه‌ن به‌ خوێندنه‌وه‌ى ده‌قه‌كه‌ یا پارچه‌ شیعر و قه‌سیده‌یتر.

 راهێنانى ئاخاوتن

 هه‌موو هه‌فته‌یه‌ك، كارێكى تۆماركراوى نمایشیى هه‌ڵبژێرن و ئه‌وه‌نده‌ گوێى لێبگرن تا به‌ته‌واوه‌تى هه‌ستى پێبكه‌ن. باشتر وایه‌ هه‌ڵه‌ى ئه‌كته‌ره‌كان له‌لاى خۆتان دیاریى بكه‌ن.

 2. بیستن و فێربوون: شیكردنه‌وه‌ى ئاخاوتن

گوێ، باشترین وه‌ڵامى پرسیاره‌كان ده‌داته‌وه‌

 سه‌ربارى شێوازه‌ گشتیه‌كانى بیستن، هه‌ندێ شێوازى تایبه‌تى بیستنى تریش هه‌یه‌. باشتر وایه‌ به‌ گوێگرتن له‌ ده‌نگه‌ تۆماركراوه‌كانى ئه‌كته‌رانى پێشووتر ده‌ست بكه‌ن به‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى پێكهاته‌ى ئه‌و ده‌نگانه‌ و به‌وپه‌ڕه‌ى هه‌وڵه‌وه‌ له‌ پۆنیه‌تى ئه‌و ده‌نگانه‌ تێبگه‌ن. دواتر به‌دواى ئه‌و كاریگه‌ریانه‌دا بگه‌ڕێن كه‌ ده‌نگه‌ جیاوازه‌كان له‌سه‌ر ئێوه‌ به‌جێیان هێشتووه‌ و وه‌كو گوێگرێك سه‌رجه‌م ئه‌و كاریگه‌ریانه‌ وه‌كو تێبینى لاى خۆتان تۆمار بكه‌ن. هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌م كاره‌ بۆ به‌راوردكردنى چۆنیه‌تى ده‌نگى خۆتانه‌ به‌و ده‌نگانه‌ و شیكردنه‌وه‌ى شێواوى ده‌ربڕینى نمایشى ئێوه‌یه‌ وه‌كو ئه‌كته‌رێك، به‌وجۆره‌ى پێویسته‌ سه‌ره‌تا ده‌نگى ئه‌وانیتر و پاشان ده‌ست بكه‌ن به‌ شیكردنه‌وه‌ى ئاخاوتنى ده‌نگى خۆتان. بۆ ئه‌م كاره‌ پێویسته‌ جۆرى جیاوازى ئاخاوتنى خه‌ڵكى ئاسایى لاى خۆتان تۆمار بكه‌ن و هه‌مان شیكردنه‌وه‌ش بۆ ده‌نگى ئه‌وان بكه‌ن، به‌وردى گوێ له‌وكه‌سانه‌ بگرن كه‌ گرفتى تایبه‌تى ئاخاوتنیان هه‌یه‌ یا گوێ له‌ كه‌سێكى خوێنه‌وار بگرن كه‌ وه‌كو ئه‌كته‌رێك قسه‌ ناكات و جۆرى ئاخاوتنیان شیبكه‌نه‌وه‌، هه‌وڵ بده‌ن پاش ئه‌وه‌ش ده‌ست بكه‌ن به‌ شیكردنه‌وه‌ى ئه‌و ده‌نگانه‌ى هیچ كه‌موكوڕییه‌كیان تێدا نییه‌ و ده‌نگى ته‌ندروستن. ده‌بێ بزانین كه‌ خه‌ڵكانى خوێ،ه‌وار و روناكبیر زۆرجار قسه‌كه‌رێكى باش یا وتاربێژێكى باش نیین، وه‌كو چۆن هه‌موو ئاوازدانه‌رێك ناتوانێ رابرێكى باشى ئۆركسترا بێت. ئه‌ركى ئێوه‌ شیكردنه‌وه‌ى ئاخاوتنى هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ زانیاریان له‌سه‌ر ته‌كنیكى ئاخاوتن نییه‌. به‌مه‌ش ده‌توانن له‌ جیاوازیه‌كانى ئاخاوتنى سرووشتى و هونه‌رى زیاتر و رودتر تێبگه‌ن.

ئیتر ئێستا نۆبه‌ى شیكردنه‌وه‌ى ده‌نگى خۆتانه‌، دیالۆژێك به‌یان بكه‌ن و تۆمارى بكه‌ن، پاشان ده‌ست بكه‌ن به‌ شیكردنه‌وه‌ى ده‌نگى خۆتان، به‌م پێیه‌ش ده‌توانن زۆر باش له‌ لاوازیه‌كانى ده‌نگى خۆتان تێبگه‌ن و به‌ تۆمكاركردنى ئه‌و تێبینیانه‌ ده‌توانن له‌ داهاتوودا و له‌ درێژه‌ى راهێنانه‌ ده‌نگیه‌كانتاندا له‌ ره‌وتى به‌ره‌وپێشچوونى ئاستى ئاخاوتنى هونه‌ریتان وه‌كو ئه‌كته‌ر زیاتر تێبگه‌ن.

ئامێرى تۆماركردنى ده‌نگ ئاماده‌ بكه‌ن، ئیتر پێویسته‌ ده‌ست بكه‌ن به‌ تۆماركردنى ده‌نگى خۆتان له‌ هه‌لومه‌رجه‌ جیاوازه‌كانى ده‌ربڕیندا، بۆ نمونه‌ قسه‌كردنى خۆتان له‌سه‌ر بابه‌ته‌ رۆژانه‌كانى ناو خێزان، به‌شداریتان له‌ وانه‌كاندا، قسه‌كردنتان له‌گه‌ڵ هاوڕێیانتان، قسه‌كردنتان له‌سه‌ر ئه‌و فیلمه‌ سه‌یره‌ى شه‌و بینیتان. پاش ئه‌مانه‌ش هه‌وڵبده‌ن بابه‌تێكى قسه‌كردن دیاریى بكه‌ن و له‌گه‌ڵ به‌رامبه‌ره‌كه‌تان ده‌ست بكه‌ن به‌ قسه‌كردن له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌، به‌ مه‌رجێك ئێوه‌ زیاترین قسه‌ بكه‌ن.

پاش ئه‌مه‌ گوێ له‌ ده‌نگى خۆتان بگرن له‌نێو تۆماركراتوه‌كانى خۆتاندا، خاڵه‌ باش و خراپه‌كانى ده‌نگى خۆتان به‌ تێبینى لاى خۆتان تۆمار بكه‌ن. به‌راستى ئه‌م كاره‌ بكه‌ن. گه‌ر كه‌موكورتیه‌كانتان زۆر بوو نائومێد مه‌بن، باشتر وایه‌ هاوڕێ یا مامۆستاى ده‌نگ له‌ دیاریكردنى ئه‌و كه‌موكوڕیانه‌دا هاوكاریتان بكات. پاش ئه‌مه‌ پێویسته‌ كار له‌سه‌ر شیكردنه‌وه‌ى ئاخاوتنى خۆتان بكه‌ن. پاش ئه‌م كاره‌ مێژووى كاسێته‌ ده‌نگیه‌كه‌تان دیاریى بكه‌ن و بیخه‌نه‌ ئه‌رشیفى تایبه‌تى ده‌نگى خۆتان و هیچیترى بۆ ژیاد مه‌كه‌ن، له‌ داهاتوودا پێویسته‌ گوێى لێبگرنه‌وه‌.

به‌ شیكردنه‌وه‌ى ده‌نگ و تێگه‌یشتن و دیاریكردنى كه‌مووكورتیه‌كانى ئاخاوتنتان، پێویسته‌ ده‌ست به‌كاربن و هه‌ڵه‌كانتان به‌ راهێنان كه‌متر و دواتریش به‌ته‌واوه‌تى چاك بكه‌ن. راهێنانه‌كانتان تۆمار بكه‌ن، گه‌ر له‌ ده‌ربڕینى ووشه‌كاندا هه‌ڵه‌ ده‌كه‌ن، پێویسته‌ له‌ راهێنانه‌كاندا له‌سه‌ر ده‌بڕینى پیته‌كان جه‌خات بكه‌نه‌وه‌. به‌ده‌نگى به‌رز رسته‌ و ووشه‌كان به‌یان بكه‌ن.

پاش نزیكه‌ى هه‌شت مانگ راهێنان له‌سه‌ر چاك كردنى ئاخاوتنى ووشه‌كان و رسته‌كان، پێویسته‌ هه‌مان بڕگه‌ى پێشتر تۆماركراو، پاش ئه‌و هه‌شت مانگه‌ جارێكیتر به‌ ده‌نگى خۆتان، تۆمار بكه‌نه‌وه‌، چه‌نجارێك ئه‌م كاره‌ بكه‌ن و تۆماركراوه‌كانتان به‌ تۆماركراوه‌كه‌ى هه‌شت مانگى پێشوو به‌راورد بكه‌ن. به‌م پێیه‌ هه‌ر خێرا له‌وه‌ تێده‌گه‌ن كه‌ تۆنالیته‌ى ده‌نگتان گۆڕاوه‌و، له‌ زۆر رووه‌وه‌ ئاخاوتنى هونه‌ریتان وه‌ك ئه‌كته‌رێكگ گه‌شه‌یه‌كى باشى كردووه‌.

به‌ دڵنیایه‌وه‌ گوێگرتن و لێكدانه‌وه‌و شیكردنه‌وه‌ى بیستراوه‌كان یارمه‌تیتان ده‌دات بۆ گه‌یشتن به‌ ئاخاوتنێكى هونه‌رى و هه‌روه‌ها ده‌بێته‌ هۆى ئه‌وه‌ى چێژێكى زیاتر له‌ ده‌بڕینه‌ هونه‌ریه‌ به‌هێزه‌كانى جیهانى نمایش وه‌ربگرن. ئیتر ئێوه‌ له‌و رێگه‌یه‌وه‌ ده‌بنه‌هۆى شێوازى تایبه‌تى ده‌ربڕینى خۆتان و پاش سێ ساڵ راهێنان له‌سه‌ر تۆماركراوه‌ ده‌نگیه‌كان و به‌راواردكاریه‌ ده‌نگیه‌كانتان، ده‌بنه‌ وتاربێژ و دیالۆژ بێژێكى سه‌ركه‌وتوو كه‌ له‌ ئاخاوتندا بێ هه‌ڵه‌یه‌، به‌ڵام به‌هێزكردنى ته‌كنیكى ئاخاوتن پێویستى به‌ راهێنانى تر هه‌یه‌.

 راهێنانى شیكردنه‌وه‌ى ئاخاوتن

 ئه‌م هایكۆیانه‌ كورت و رۆشن و لێوڕێژن له‌ هه‌ست، به‌ده‌نگى به‌رز بیانخوێنه‌وه‌و چێژیان لێوه‌ربگرن. ئه‌وكاته‌ى هه‌ستان پێیان كرد و دركتان پێكردن، به‌ ده‌نگى خۆتان تۆماریان بكه‌ن. ده‌توانن له‌گه‌ڵ هاوپۆلیه‌كانتان كاره‌ تۆماركراوه‌كانى یه‌كتر شیبكه‌نه‌وه‌.

 ده‌ى بجوڵى، هه‌ى گۆڕ!

بادى خه‌زان

ده‌نگى گریه‌ى منه‌.

 

له‌به‌ر رۆشنایى رۆژدا

په‌ناملى ئه‌ستێره‌

سووتاوه‌.

 

شه‌وێكى پایزیى

شادومانیش هه‌یه‌

له‌ ته‌نیاییدا.

رۆژى درێژ!

 له‌نێوان به‌له‌م و كه‌نار

ده‌مه‌ته‌قێ زۆره‌.

 

بروسكه‌یه‌ك

ده‌نگى دڵۆپه‌كان

ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر خه‌یزه‌رانه‌كان.

 

دۆستى باى تۆفانزا

مانگى ته‌نها

به‌ئاسماندا ده‌سوڕێته‌وه‌ 

 

كه‌سێ به‌سه‌ر پرده‌كه‌دا تێپه‌ڕى

مراویه‌كان

بێده‌نگ بوون

 

باسكم ده‌كه‌مه‌ سه‌رینى سه‌رم

هه‌ست ده‌كه‌م دڵداره‌كه‌ى خۆمم

له‌ژێر مانگه‌شه‌وى ته‌مومژاوییدا

 

مانگه‌ شه‌وى زستانه‌

په‌رستگه‌یه‌كى بێ ده‌روازه‌

چه‌ند بڵنده‌ ئاسمانه‌!

 

ته‌نها منم گوزه‌ر ده‌كه‌م

به‌و مانگه‌شه‌وه‌ سارده‌

ده‌نگى پرده‌كه‌.

 

روانگه‌ى رووتى زستانه‌

سه‌گى گوندێك

به‌ ژنێكى شێت ده‌وه‌ڕێ.

 

به‌هه‌ر زیكه‌زیكى سیسركێ

ماڵه‌كه‌

پیرتر ده‌بێت

( ئه‌م هایكۆیانه‌ له‌ كتێبى شیعرى ژاپژنى له‌ ده‌سپێكه‌وه‌ تا هه‌نوكه‌ وه‌رگیراون، وه‌رگێڕانى بۆ فارسى: ئه‌حمه‌دى شاملو.)

 

فۆرمى شیكردنه‌وه‌ى ده‌نگ

 

خاوه‌نى ده‌نگ:                   ناوى شرۆڤه‌كار:                       مێژوو:

جۆرى ئاخاوتن:                  خوێندنه‌وه‌ى:

 

كاركرد: چه‌ند جارێك گوێ له‌ ده‌نگه‌ تۆماركراوه‌كه‌ بگرن. سه‌رجى چۆنایه‌تیه‌ ده‌نگیه‌كانى خواره‌وه‌ بده‌ن. جارێكیتر ده‌نگه‌ تۆماركراوه‌كه‌ بنوسنه‌وه‌.  ده‌ربڕینى رسته‌‌و ووشه‌كان به‌پێى ئه‌م ریزبه‌نده‌ى خواره‌وه‌ له‌یه‌كتر جیابكه‌نه‌وه‌.

 

 

1.    شل بوون

سه‌خت و درێژكراوه‌:                                               ئارام:

نامۆزیكى و ناروون:                                               مۆزیكى‌و ره‌وان:

 

2.    كۆنترۆڵى هه‌ناسه‌

چۆنیه‌تى هه‌ڵمژین:                                                    چۆنیه‌تى دانه‌وه‌:

ده‌نگدار:                                                                  بێده‌نگ:

وه‌ستانى ناوه‌خت:                                                        وه‌ستانى به‌جێ:

 

3. ده‌نگدانه‌وه‌

تیژ:                                                                      به‌هێز:

گیراو:                                                                     ساف:

ناولووتى:                                                                 ناوده‌مى:

به‌هه‌ناسه‌بڕكێ:                                                          قه‌ڵه‌و:

 

4. به‌رزیى ده‌نگ

تاك ره‌هه‌ندیى:                                                        فره‌ره‌نگ:

زۆربه‌رز:                                                                گۆڕین به‌پێى ماناكان:

زۆر نزم:

هه‌ناسه‌ نه‌مان:

باوو ته‌قلیدیى:

 

5. خێرایى

جێگیر:

زۆر خێرا:

زۆر خاو:

 

6. جه‌خت

توند:                                                                   ماقوڵ:

لاواز:                                             

 

7. رونیى ئاخاوتن

ته‌مومژاویى و ئاڵۆز:                                                  روون و دیار:


ئەم بابەتە 325 جار خوێندراوەتەوە