Heshw.jpg

ڕۆمانی هێشوی توڕەی جۆن شتاینبێک

رانانی: شەماڵ بارەوانی

ڕۆمانێکی قەبارە مەزنی زیاد لە”٧٢٠“لاپەڕەیی(جۆن ستاینبیک)نووسەرو ڕۆماننوسی ئەمریکی و وەرگری خەڵاتی ئەدەبی نۆبێلە، جۆن لەساڵی١٩٣٩ ئەو شاکارەی نووسیوەو توانی لەساڵی١٩٤٠ هەردووک خەڵاتی پۆلیتزر و خەڵاتی کتێبی نیشتمانی بەدەست بێنێت و دواتر لەلایەن هۆلیودەوە لەهەمان ساڵدا فیلمێکی سینەمایی لێ بەرهەم هێنا.

نووسەر لەپاڵ ئەو مەلحەمە ئەدەبیەمەزنە جیهانییەدا خاوەنی چەندین بەرهەمی ترە، لەوانە:
-کاسێک لە ئاڵتوون ١٩٢٩
-گەڕان بەدوای خواوەندێکی نادیار١٩٣٣
-جەنگێکی گوماناوی١٩٣٥
-باڵەخانەی تۆرتێلا ١٩٣٥
-ئاوابوونی مانگ١٩٤٢
-لوءلوء١٩٤٧
-ڕۆژهەڵاتی عەدەن١٩٥٢
-زستانی خەم١٩٦١
-کۆمەڵێک گەشت لەگەڵ چاڕڵی١٩٦٢ ..تاد.


-هێشووی توڕەیی- لەکاتی دەرچوونیدا سەرکەوتنێکی کەم وێنەی تۆمارکردوو بوو بەیەکێک لەباشترین و گرنگترین ڕۆمانە کلاسیکیەکانی مێژووی مرۆڤایەتی و ژمارەی پێوانەیی لە پڕفرۆشتریندا شکاندو دەنگدانەوەیەکی زۆری بەدوای خۆیدا هێناو جەدەل و مشتومڕێکی زۆری درووستکرد، لەویلایەتەکانی ئەمریکاو هەندێک (دانیشتوانی کانتۆنی کیرن) لەویلایەتی کالیفۆرنیا بەتایبەتی، زۆر پێی قەڵس و توڕەبوون، چونکە سەکۆی زۆربەی ڕووداو و چیرۆکەکانی نێو ڕۆمانەکە ئەو شوێنەیە.

بۆیە ئەوان وایان دەبینی کە ئەو ڕۆمانە جگە لە دیعایەیەکی سیاسی شیوعیەت چیتر نییەوسەرلەبەری چیرۆکەکانی هەڵبەستراو ناڕاستن. ئەوان پێیان وابو نووسەر دەیەوێت لەڕێگەی ئەو ئفترایانەوە بانگەشە بۆ شیوعیەت بکات و برەو بە ئایدیۆلۆژیای شیوعیەت و بەهاکانی چەپ بدات و هانی خەڵکی بدات بۆ بوون بەشیوعی و توڕەبوون و یاخی بوون و بەرپاکردنی شۆڕش! ڕۆمانەکە لەکالیفۆرنیا قەدەخەکراو مەترسی و هەڕەشە کەوتە سەرژیانی نووسەرەکەی، ئەو داستانەمەزنە دواتر بوو بە شاکارێکی جیهانی و سنووری کیشوەرەکانی بڕیو بۆ زۆرێک لەزمانەکانی جیهان هاتەوەرگێڕان و نووسەر لەو ڕۆمانەیدا باس لەوساتەسەخت و قاتوقڕیە دژوارەی ئەمریکا دەکات کەلەساڵی ١٩٢٩، ئەو داتەپینە ئابووریەی بەهۆی جەنگی یەکەمی جیهانیی و وشەکساڵییەوە سەری هەڵداو لەسییەکانی سەدەی بیستەم گەیشت بەترۆپکی خۆی و زۆر بێ روحمانەو دڵڕەقانە بەروکی ژیانی خەڵکی گرت و دووچاری نەهامەتی و برسیەتی و کۆڵەمەرگی و دەردیسەریەکی زۆری کردن و کارەسات و تراژیدیای ڕووبەڕووی ژیانی ملیونان خانەوادەی هەژارو چینی کرێکارو چەوساوەو پەراوێزخراو جوتیارکردەوە. نووسەر لەڕێگەی چیرۆکی خانەوادەی(جۆود)وە، لە چیرۆکی چەوسانەوەی جوتیارو کرێکارەکان دەدوێت، کەلەلایان خاوەن زەوی و مەلاک و دەوڵەمەندەکانەوە، زۆر هۆڤانە دەچەوسێندرێنەوەو نموونەی چیرۆکی هەزاران خێزانی ئەمریکی جوتیار دەخاتەڕوو. کە تەنگژەی ئابووری تەنگی پێ هەڵچنیبوون و ژیانی کردبوون بە دۆزەخ، ئەوخێزانانەی لەویلایەتی (ئۆگلاهۆما)شوێنی لەدایکبوون و نیشتمانی ئازیزو هەوارگەی یادگارییەکانیان، دوای ئەوەی بەهۆی هەڕەشەو فشاری بانکەوە ،ئەوانەی ویژدانیان بووە بەبەردو دەست بەرداری هەستی مرۆڤ بوونیان بوون و جگە لەگیرفان و قازانجی مادی بیر لەهیچ شتێکیترناکەنەوە، هەموویان دەردەکرێن و دەست بەسەر زەویەکانیاندا دەگیرێت، چونکوو ناتوانن ئەو قەرزانەی بەسو لەو بانکەیان وەرگرتووە بیدەنەوە بەهۆی وشکەساڵی و نەهات و قەیرانی ئابوورییەوە، ئیدی بەو چەشنە بەزۆر ناچاریان دەکەن دەستبەرداری زەوی و زارەکانیان ببن و لەناچاری و بەهۆی قەیرانی ئابووری و برسیەتی و نەدارییەوە ماڵ وحاڵ و زێدی خۆیان بێڵن و بەمەبەستی دۆزینەوەی کارو کارکردن لەکێڵگەکانی کالیفۆرنیاو پەیداکردنی پارووەنانی ژیان، ڕوو لەو ویلایەتە دەکەن، تاوەکو بتوانن درێژە بەکاروانی ژیان و مانەوەیان لەژیان بدەن و لەدەست دێوەزمەی برسیەتی و ئەژدهای مەرگ ڕزگاریان بێت،وەلێ ئەفسوس لەوێش چارەنوسێکی باشتر چاوەڕێیان نابێت و ڕوووبەڕووی ڕەگەزپەرستی و ڕاسیزمیەت دەبنەوەو بەشی ژیان و قەدەریان تەنها کولەمەرگی و نەهامەتی و ژیانی دۆزەخی ناوکامپ و ئۆردووگای سەربازی و کێڵگەسەختەکان دەبێت.

ماوەتەوە بڵێم:

-هێشووی توڕەیی-

ڕۆمانێکی سیاسی واقعی کلاسیکی و داستانێکی ئینسانی و شاکارێکی بەرزی ئەدەبی جیهانییە، مانیفێستی هەژاران و ئینجیلی جوتیارو کرێکارانەو نووسەر تێیدا

بەرجەستەی نەهامەتی و تراژیدیای ژیانی چینی کرێکارو بەلەنگازو بێ نەوایان و پەراوێزخراوەکانی کۆمەڵی ئەمریکی ئەوسا دەکات، کەنوسەر یەکێک دەبێ لەمان و خۆیشی لەسالیناس لەکالیفۆرنیا لەدایک بووەو لەگەنجێتیدا ئەزمونی ئازاری ستەمی جیاوازی چینایەتی کردووە، کە ئەو جیاوازییە چینایەتیە قێزەونەی ئادگارو سیمای کۆمەڵی ئەمریکای ئەو دەم بووەو وەک کرێکارێک لەکێڵگەیەکدا کاریکردووەو ئەو چەوساندنەوەو دڵڕەقی و ستەمکاریەی بەچاوەکانی خۆی بینیوە کە لەدەرحەق کرێکارو جۆتیارو هەژارو بەش مەینەتاندا کراوە.

بەو شێوەیە نووسەر واقع و دۆخی ژیانی ئابووری و کۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیری ئەمریکا باس دەکات و لەڕێگەی ئەو مەلحەمە ئەدەبیە مەزنەی ڕەخنەی کۆمەڵی ئەمریکادەکات و پارادۆکس و دژبەری نێوان بیروباوەڕەکانی کۆمەڵی ئەمریکی دەخاتە ڕوو و لەموعانات و ئازاری خێزانەکان و پرسی عەدالەتی کۆمەڵایەتی و نەبوونی یەکسانی و هەڵی کارکردن لەنێوان مرۆڤەکان وچەوسانەی چینی کرێکارو جوتیار لای دەرەبەگ و خاوەن کارو زەوییەکانەوە دەدوێت و دەیەوێت وەعی و هۆشیاری گشتی لای چینی کرێکار دروست بکات و تەسەورو دیدەنیگای تاک لەجوغزی ئەنانیەت و بەرژەوەند تەسکی کەسێنی" من"بۆ "ئێمە"بگۆڕێت و ئەو بڕوایە لای چینی کرێکارو جوتیارو چەوساوەی کۆمەڵ دروست بکات، بۆئەوەی لەکەڵبەو چڕنوکی دێوەزمەی کاپیتاڵیزم و سەرمایەداری دڕندەو سیستەمی کارکردنی لەشێوەی عبودیەت و کۆیلایەتی و قامچی چەوسانەوە ڕزگاریان بێت و چیتر جیاوازی  چەوسانەوەی چینایەتی بنبڕو بەکۆتابێت، ئەوا پێویستە هێزەکانیان لە شێوەی نەقابەو بۆتەی سەندیکای کرێکاریدا ڕێکبخەن و کۆبکەنەوەو خەونی شۆڕش و بەرپاکردنی شۆڕشیان هەبێت، ڕقەکانیان لە دەرەبەگ و سیستەمی سەرمایەداری بکەن بەتوڕەیی.

ڕقی بەتەنها پەنگخواردووی ناو دڵ و دەروونەکان بێ بەرهەم دەبێت و هیچ سودێکی نابێت، ئەگەر شەپۆڵی توڕەیی نەخرێتە کار بۆ ڕاماڵینی دیکتاتۆریەت و ئسبتداد و سیستەمی کۆیلایەتی و چەوسانەوەی چینی کرێکارو بەشمەینەت و هەژار.


ئەم بابەتە 36 جار خوێندراوەتەوە