95434533_136859354586623_1574470538959519744_n.jpg

به‌خێر بێنه‌وه‌ بۆ کافه‌ کتێبه‌که‌م.ناتالیا

به‌یان عه‌زیزی

 

دایکم له‌ ژێر ده‌ستی باوکم و لێدانه‌ بێ کۆتاییه‌که‌ی رزگاری کردم. هه‌ڵآتمه‌ ده‌ر. به‌ ده‌م و چاوی خوێناوییه‌وه‌ گه‌یشتمه‌ ماڵی نینی. جێگه‌یان بۆ داخستم چوومه‌ ناو لێفه‌که‌وه‌ .که‌مێک دوایی نینی هاته‌ لای جێگاکه‌مه‌وه‌. وتی: ئه‌گه‌ر بتهه‌وێت هه‌وڵ ئه‌ده‌م له‌ کارخانه‌که‌ی خۆماندا کارێکت بۆ بدۆزمه‌وه‌. له‌ سه‌ره‌تاوه‌ دژوار ئه‌بێ بۆت چوونکه‌ هه‌رگیز کارت نه‌کردووه‌. به‌ره‌به‌ره‌ ڕادێیت به‌ڵام ئه‌گه‌ر هه‌ر نه‌کرا ئه‌توانی ببیته‌ کاره‌که‌ری ماڵان. وتم حه‌ز ناکه‌م ببمه‌ کاره‌که‌ری ماڵآن حه‌ز ئه‌که‌م هیچ نه‌بێ له‌ کارخانه‌ کار بکه‌م. لێم پرسی مه‌گه‌ر ناکرێ سه‌به‌تێک گووڵ دانێم له‌سه‌ر قادرمه‌کانی که‌لیسا و بیفرۆشم؟ وتی: بێده‌نگ به‌ و واز له‌و قسه‌ گه‌مژانه‌ بهێنه‌.‌ تۆ ئه‌و کارانه‌ نازانی. جیاله‌وه‌ هه‌رگیز له‌ حسێب و کتێب سه‌ر ده‌رناهێنی.

پێم وت جولیۆ پاش تاقیکردنه‌وه‌که‌ی و پاش ده‌رچوونی له‌ کۆلێژی یاسا له‌گه‌ڵ من زه‌ماوه‌ند ئه‌کات. وتێ : ئه‌و فکره‌ له‌ مێشکت فرێ بده‌ره‌ ده‌ر. پێی وتم جولیۆ ده‌زگیرانێکی هه‌یه‌ له‌شار و هه‌موو که‌س ئه‌وه‌ ئه‌زانێت. کچێکی باریکه‌له‌ که‌ سه‌یاره‌یه‌کیشی هه‌یه‌. دیسان ده‌ستم کرده‌وه‌ به‌ گریان. نینی ئارامی کردمه‌وه‌. پێی وتم بخه‌وم و بیر له‌ هیچ نه‌که‌مه‌وه‌ . بالیفێکی دیکه‌ی هێناو به‌جێی هێشتم.

پاش ماوه‌یه‌کی زۆر به‌خێر بێنه‌وه‌ بۆ کافه‌ کتێبه‌که‌م. هه‌وایه‌کی گه‌رم و هاوینێکی بێ کۆتاییه‌. هێشتا کتێبه‌کانمان له‌ کافه‌ ماوه‌ و قاوه‌کانیش له‌سه‌ر جێی خۆیانن. کووپه‌کان خاوێن شۆردراون و هه‌ر موزیکێک ئێوه‌ بتانهه‌وێت هه‌وای ئه‌م شوێنه‌ پڕ ده‌کاته‌وه‌.

ئه‌و دێڕانه‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌شێک بوو له‌ کتێبێکی (ناتالیا گینزبۆرگ) خانمێکی نووسه‌ر له‌ ناوه‌راستی سیسیلی ئیتالیاوه‌ که‌ یه‌کێکه له‌ سه‌مبۆله‌کانی رۆشنبیری ئیتالیا و ئورو‌پا. ساڵی 1983 وه‌ک نوێنه‌رێکی سه‌ربه‌خۆ چووه‌ پارله‌مانی ئیتالیاوه‌. ته‌مه‌نی ناتالیا تاریک و روون بوو. رۆژان و شه‌وانێکی بێ کۆتایی له‌ چالاکی سیاسی دژ به‌ فاشیسته‌کان به‌سه‌ر برد و هه‌موو ژیانی له‌ خه‌باتێکی بێ کۆتاییدا به‌ سه‌ر چوو. کاتێک له‌گه‌ڵ لێئۆنه‌ گینزبۆرگ زه‌ماوه‌ندی کرد ، لیئۆنه‌ شۆرشگێرێکی دژ به‌ فاشیست بوو که‌ رۆژنامه‌ڤانی ده‌کرد و به‌رپرسی ناوه‌ندی چاپی ئینائۆدی بوو. به‌ ده‌ستپێکی شه‌ری دووهه‌می جیهانی هه‌ردووکیان مه‌حکووم به‌ نه‌فی کران بۆ شوێنێکی دوور به‌ ناوی ئه‌برۆتێز. ژیانی ئه‌و ساڵانه‌ی ناتالیا له‌ کورته‌ چیرۆکی زستان له‌ ئه‌برۆتێزدا ره‌نگی داوه‌ته‌وه‌.

1944 گه‌رانه‌وه‌ بۆ شوێنی خۆیان به‌ڵام چالاکییه‌کانی لێئۆنه‌ دیسان تووشی کێشه‌ی کردن و چووه‌ زیندانه‌وه‌ و له‌ به‌ندیخانه‌ی رێجیناچیلی گیانی خۆی له‌ ده‌ستدا. ناتالیا هه‌رچه‌ند له‌ 1952 دا له‌گه‌ڵ گابریه‌ل بالدینی مامۆستای زمانی ئینگلیزی زانکۆی رۆما ، زه‌ماوه‌ندی کرد به‌ڵآم عه‌شق به‌ لێئۆنه‌ هه‌میشه‌ له‌ دڵییدا مایه‌وه‌. کتێبه‌کانی ناتالیا یه‌ک له‌ دوای یه‌ک فرۆشیان کرد و چه‌ندین خه‌ڵآتی بۆ ده‌سته‌به‌ر کرد.

ئه‌و جاده‌ی ده‌روات بۆ شار

شکۆ بچوکه‌کان، چرپه‌ شه‌وانه‌کان، مێرده‌که‌ی من ، هه‌رگیز له‌ من مه‌پرسه، ئه‌لف و بێی بنه‌ماڵه‌ ، ئاوه‌هام به‌سه‌ر هات و کتێبی شار و ماڵ به‌رهه‌مه‌کانی ناتالیان که‌ هه‌موویان به‌ زمانی فارسیش ته‌رجه‌مه‌ کراون. نووسینه‌کانی ناتالیا فۆرمی تایبه‌تی خۆیان هه‌یه‌ و وه‌ک ده‌وترێت ئیمزای کاره‌کانی پێوه‌یه‌. جۆریکی زۆر دیار له‌ نێوان داستان و شێعر دا له‌ نێوان کورته‌ چیرۆک و ده‌قێکی ئه‌ده‌بییدا سه‌ما ده‌که‌ن. زۆربه‌ی داستانه‌کان له‌ زمان ژنانی ساده‌ی ئیتالیاوه‌ ره‌وایه‌ت ده‌کرێت. ژنانێکی تا سه‌ر ئێسقان سه‌میمی که‌ به‌شوێن هه‌ندێک گۆڕان له‌ ژیانیاندا ده‌گه‌رێن. ئه‌وان تووشی زۆر کێشه‌ ده‌بن به‌ڵآم به‌ هه‌موو ئه‌و ئازارانه‌وه‌ له‌سه‌ره‌تای رێگادا ده‌مێننه‌وه‌. له‌ به‌رهه‌مه‌کانی ناتالیا دا بابه‌ته‌کان، پێوه‌ندییه‌ عێشقی و مرۆییه‌کان و که‌سایه‌تییه‌کان زۆر جار له‌ یه‌ک ده‌چن. به‌ زمانێکی ساده‌ به‌ڵآم پڕ له‌ خه‌م باس له‌ به‌سه‌رهاته‌ زۆر ئاساییه‌کانی ژیان ده‌کات. که‌ل و په‌لی ساده‌ که‌ له‌ رێێ ئه‌وانه‌وه‌ ده‌چێته‌ قووڵترین کونجه‌کانی ژیانه‌وه‌. له‌ رێگه‌ی پاڵتۆیه‌ک و تاڵیکی موو باس له‌ خه‌یانه‌ت ده‌کات و به‌ شۆردنی بالیفێک مه‌رگێک ره‌وایه‌ت ده‌کرێت. ژیان پڕه‌ له‌ حه‌قیقه‌تی تاڵ و کاره‌ساتی وه‌ها که‌ دڵی که‌سه‌کان ده‌خورپێنێت. شێوازی تایبه‌تی ناتالیا له‌ کتێبی شکۆ بچووکه‌کاندا زیاتر له‌ هه‌ر ده‌قێکیتر ده‌رده‌که‌وێت. له‌وێدایه‌ که‌ جۆرێکی تایبه‌تی نووسین که‌ له‌نێوان رۆمان و شێعر و وتاری ئه‌ده‌بییدا راده‌وه‌ستێت، سه‌ر هه‌ڵده‌دات:

ئه‌و هه‌میشه‌ گه‌رمایه‌تی . من هه‌میشه‌ سه‌رمامه‌. ئه‌و چه‌ندین زمان ده‌زانێت ، من زمانی دایکیشم باش نازانم. ئه‌و باش ده‌توانێت هه‌موو شوێنه‌کان بدۆزێته‌وه‌، له‌ شاره‌ تازه‌کاندا دوای یه‌ک رۆژ وه‌ک په‌پووله‌ هه‌موو شه‌قامه‌کان ده‌گه‌رێت. من له‌ شاره‌که‌ی خۆمدا بۆ گه‌رانه‌وه‌ی ماڵه‌وه‌ ده‌بێ پرسیار بکه‌م. توره‌بوونه‌که‌ی ئه‌و له‌ که‌فی سه‌ر بیره‌ ده‌چێت، زوو ته‌واو ده‌بێت هی منیش وایه‌ به‌ڵام دوایی تاڵیه‌کی سه‌یر داگیرم ده‌کات. ئه‌و شانۆ و موسیقا ده‌ناسێت. من رقم لێیانه‌ و له‌ هه‌موو دنیا ته‌نیا یه‌ک شت باش ده‌زانم و عاشقییم: شێعر.

هه‌روه‌ها له‌ به‌شێکیتر له‌ کتێبی شکۆ بچووکه‌کاندا له‌ تێکستێک به‌ ناوی پێڵاوه‌ دڕاوه‌کان به‌م شێوه‌یه‌ ده‌نووسێت:

هه‌ندێجار هاورێکه‌م ده‌ڵێت له‌ ئیشکردن ماندوو بووه‌ و حه‌ز ده‌کات ئیتر بیر له‌ هیچ شتێک نه‌کاته‌وه‌. ده‌یهه‌وێت خۆی له‌ مه‌یخانه‌یه‌کدا ئه‌سیر بکات و هه‌موو پاره‌ی پاشه‌که‌وته‌که‌ی بدات به‌ مه‌ی. یان ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ناو جێ و باندابخه‌وێت و ئیتر بیر له‌ هیچ نه‌کاته‌وه‌ هه‌تا بێن کاره‌با و ئاو و غاز له‌ ماڵه‌که‌ ببڕن و ئارام ئارام هه‌موو شتێک وێران ببێت. من ده‌بێ بگه‌رێمه‌وه‌ بۆ لای دایکم و منداڵه‌کانم. هاورێکه‌م ده‌ڵێ هه‌ر کات تۆ برۆی منیش وا ده‌که‌م.

هه‌وێنی نووسینه‌کانی ناتالیا پێوه‌ندی نێوان مرۆڤه‌کانه‌ که‌ لێورێژه‌ له‌ بێده‌نگی. رسته‌ی بڕ بڕ و کورت که‌ ناتوانێت هه‌موو پێوه‌ندی نێوان که‌سه‌کان بگێڕێته‌وه‌. مرۆڤه‌کانی ناتالیا که‌سانێکن که‌ هه‌میشه‌ خه‌و به‌ سه‌فه‌ره‌وه‌ ده‌بینن یان ده‌چن بۆ سه‌فه‌ر یان له‌ خۆئاماده‌کردندان. زۆر جار سه‌فه‌ر ده‌بێته‌ تراژێدی بۆیان به‌ڵام ئه‌وان به‌ خه‌یاڵیه‌وه‌ ده‌ژین. که‌سانێک له‌ چینی هه‌ژاری کۆمه‌ڵگه‌ که‌ جیهانی ده‌ره‌وه‌یان نامیهره‌بانه‌ له‌گه‌ڵیاندابه‌ڵام ئه‌وان هه‌میشه‌ خه‌ریکی گۆڕینی شوێنی خۆیانن.

هه‌موو کتێبه‌کانی ناتالیا گینزبۆرگ وه‌رگێڕداونه‌ته‌ سه‌ر زمانی فارسی و خوێنه‌ری زۆریان هه‌یه‌.

پاش هه‌موو ساڵانی چالاکی دژ به‌ فاشیزم و نووسینی جیددی ناتالیا له‌ 1991 دا کۆچی دوایی کرد.


ئەم بابەتە 54 جار خوێندراوەتەوە