241726751_173390218268810_6684617068453044702_n.jpg

تورك له‌ ڕوانگه‌ى ئه‌لبێر كامو

موحسين ئه‌حمه‌دعومه‌ر

 

نووسەر و بیرمەندی فەڕەنسی (ئەلبێر کامو Albert Camus)  لەگوندێکی شاری جەزایر، لە ماڵباتێکی هەژاردا لەدایک دەبێت، باوکی لە جەنگدا دەکوژرێ و کامو هەتیو دەکەوێت، لە ژوورێکی تاریک و شێداری ئاپارتمانێکدا لەگەڵ دایک و نەنک و دوو خاڵ و برایەکیدا درێژە بەژیانی کولەمەرگی دەدەن. کامو هەر زوو تووشی نەخۆشی سیل دەبێ،  لەکاتی کۆلۆنیالیزمی جەزایردا، کامۆ وڵات جێ دەهێڵێت و لە پاریس نیشتەجێ دەبێت. ژیانی ئەو بریتییە لە هەستکردنێکی ڕەها بە پوچێتی و هەموو نووسین و وتارە گرنگەکانیشی بەشێک لە کردەی مانا بەخشین دەبێت بەو پوچییە زۆرەی لە هەمووشتێکدا ئامادەیی هەیە. 

 

ئەمە، بەشێک لە ئەو یاداشتە زۆرانەی کامو یە کە لەلایەن نووسەر و وەرگێڕ د. موحسین ئەحمەد عومەرەوە کراوە بە کوردی و ئامادەکراوە بۆ چاپ. 

ئەم بەشە، دەربارەی ئەو سەفەرەیە کە ئەلبێر کامو لەگەڵ میشێل گالیمار بەرپرسی چاپ و بڵاوکردنەوەی کتێبەکانی بەیۆناندا دەیکەن و پاشتر هەر ئەم سەفەرە لە کتێبی (زەماوەند و هاوین) دا کە هەر لەلایەن وەرگێڕی ئەم یاداشتانەوە کراوە بەکوردی، ڕەنگ دەداتەوە و بەشێکی ئەتمۆسفێری چیرۆکەکان پێکدەهێنێت. کامو لەم بەشەدا بە نیگەرانی فەیلەسوف و نوسەرێکەوە دەربارەی نەتەوەی تورک و کۆیی سەفەرەکە دەنوسێت: 


ئه‌لبێر كامو له‌ هاوینى 1958 له‌گه‌ڵ میشێل گالیمار به‌ ناو ته‌واوى یۆنان ده‌گه‌ڕێن، تا له‌ 12 پوشپه‌ڕ ده‌گه‌نه‌ دوورگه‌ى ڕۆدس. به‌ گشتى زۆر سه‌رسامن به‌ یۆنان وه‌ك خاك و كه‌ش و خه‌ڵك و شارستانى و مێژوو، هتد. له‌ دوورگه‌ى ڕۆدس له‌ كاتێكى دیاریكراو ده‌په‌ڕنه‌وه‌ بۆ دوورگه‌ى مارمه‌ریس كه‌ له‌ ناو توركیایه‌ و به‌رانبه‌ر به‌ ڕۆدس له‌ دوورى چه‌ند كیلۆمه‌ترێك. به‌ڵام مارمه‌ریسى توركى سه‌رنجیان ڕاناكێشێ و دیمه‌نى هه‌ژارى زۆر ده‌بینن ڕاسته‌وخۆ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌، وێڕاى لێپرسینه‌وه‌ و بگره‌ و به‌رده‌ى پۆلیس و گومرگى توركیش كه‌ به‌ گشتى هه‌ڵسوكه‌وت له‌گه‌ڵیان خۆش نیه‌ و له‌م ڕووه‌وه‌ ده‌سته‌ڵاتى توركى ناووبانگێكى جوانى نیه‌.

له‌م تێكسته‌ ده‌بینین ئه‌لبێر كامو جیاوازى ده‌كا له‌ نێوان یۆنان و تورك، ده‌لێ: (به‌ لامه‌وه‌ سه‌یره‌ و جێى باوه‌ڕ نیه‌ توركه‌كان چۆن توانیویانه‌ ئه‌و ماوه‌ زۆره‌ به‌سه‌ر ئه‌م گه‌له‌ زاڵ بن.) واته‌ به‌سه‌ر یۆنانییه‌كان. بێگومان ئه‌مه‌ش بۆ من مایه‌ى پرسیار و بیركردنه‌وه‌ بوو. چى وایكردووه‌ توركه‌كان بۆ ماوه‌ى زیاتر له‌ 400 ساڵ به‌سه‌ر یۆنانیه‌كان زاڵ بن و حوكمڕانییان بكه‌ن، له‌ كاتێكدا له‌ ڕووى فه‌رهه‌نگ و ژیانه‌وه‌ یۆنانییه‌كان زۆر له‌ توركه‌كان شارستانتر و پێشكه‌وتووتر بوون، دواى وردبوونه‌وه‌، خه‌یاڵم ته‌نیا بۆ زه‌بروزه‌نگ و توندوتیژى ده‌چوو، توركه‌كان هه‌میشه‌ به‌ توندوتیژى گره‌وى خۆیان بردۆته‌وه‌ و فه‌رمانڕه‌واییان كردووه‌، چونكه‌ ئه‌وان خاوه‌نى هیچ نه‌بوونه‌ جگه‌ له‌ توندوتیژى، هه‌ر كه‌سێ هیچ خه‌سڵه‌تێكى فه‌رهه‌نگى نه‌بێ و خاوه‌ن شارستانى و نه‌ریتێكى پێشكه‌وتووى ژیان نه‌بێ ڕوو له‌ توندوتیژى ده‌كا بۆ سه‌پاندنى ئامانجى خۆى، له‌و بڕوایه‌م هه‌ر ئه‌مه‌ش وه‌ڵامى ئه‌م پرسیاره‌ى ئه‌لبێر كامو-یه‌.
(ئه‌م دوو تێكسته‌ى خواره‌وه‌ خۆم له‌ فرانسى له‌ یاداشته‌كانى ئه‌لبێر كامو كردوومه‌ به‌ كوردى.)
ئه‌لبێر كامو ده‌ڵێ:
رۆدس سه‌عات 8 و نیو. پیاسه‌ له‌ دۆڵێك پڕ له‌ په‌پووله‌ تازه‌ له‌ قۆزاخه‌ ده‌رچوونه‌. په‌پووله‌كان وه‌ك مافوورێك له‌سه‌ر گیا نیشتوون، له‌سه‌ر دره‌خته‌كان، له‌سه‌ر ئه‌شكه‌وته‌كان، له‌ پێش ئێمه‌ش وه‌ك پارچه‌ هه‌ورى بێده‌نگ و ورووژاو ده‌رده‌چن. گه‌رمى زۆر به‌ تین. گه‌ڕانه‌وه‌. سه‌عات پانزه‌ ده‌ڕۆین بۆ مارماریس كه‌ به‌نده‌رێكى توركییه‌، سه‌عات حه‌ڤده‌ ده‌گه‌ین. ئه‌و كه‌نار ده‌ریایه‌ى لێى وه‌ستاوین شوێنێكى جوانه‌ به‌ڵام تاریكه‌. شاره‌ بچكۆڵه‌كه‌، له‌ دووره‌وه‌ هه‌ژار دێته‌ به‌رچاو. ورده‌ ورده‌ ته‌واوى دانیشتوانى شاره‌كه‌ ده‌بینین كه‌ له‌سه‌ر شۆسته‌ى به‌نده‌ر كۆده‌بنه‌وه‌. پۆلیس و گومرگى توركى ده‌گه‌نه‌ سه‌ر كه‌شتییه‌كه‌مان. گفتوگۆیه‌كى بێپایان بۆ جێبه‌جێكردنى كاره‌ فه‌رمییه‌كان. پاشان دابه‌زین له‌ كه‌شتى بۆ سه‌ر ئه‌رز، كۆمه‌ڵێك منداڵى هه‌ژار ده‌وره‌مان لێ ده‌ده‌ن و به‌ دوامان ده‌كه‌ون. هه‌ژارى، دیمه‌نى پشتگوێخستنى شه‌قام و خانووه‌كان به‌ ڕاده‌یه‌كى ئه‌وتۆ دڵ ده‌گوشن ڕاسته‌وخۆ ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌ بێ هیچ چاوه‌ڕوانییه‌ك. پاش نانخواردن، سه‌رله‌نوێ به‌رپرسه‌ فه‌رمییه‌كان سه‌رمان لێ ده‌ده‌نه‌وه‌، دیسان گفتگۆى (ئه‌وان هیچ زمانێكى ڕۆژئاوایى نازانن.)بێكۆتایى. پاسپۆرته‌كان گلده‌ده‌نه‌وه‌، هتد. سه‌عات شه‌شى به‌یانى بۆمان ده‌گه‌ڕێننه‌وه‌. كاپیتان ناڕه‌زایى ده‌رده‌بڕێ.... هتد. له‌ ڕاستیدا ده‌بوایه‌ ڕۆژى دوایى به‌یانى بچین بیانهێنینه‌وه‌.
13 پوشپه‌ڕ. ڕۆیشتن سه‌عات 7 . سه‌عات یانزه‌ ده‌گه‌ینه‌ دوورگه‌ى سیمى. شوێنێكى دڵگیرى یۆنانییه‌. خانووه‌ هه‌ره‌ هه‌ژاره‌كان تازه‌ به‌ گه‌چ بۆیه‌ كراون، ڕازێنراونه‌ته‌وه‌، هتد. به‌ لامه‌وه‌ سه‌یره‌ و جێى باوه‌ڕ نیه‌ توركه‌كان چۆن توانیویانه‌ ئه‌و ماوه‌ زۆره‌ به‌سه‌ر ئه‌م گه‌له‌ زاڵ بن. مه‌له‌ ده‌كه‌ین. زۆربوونى هه‌ست كردن به‌ ترس له‌ شوێنى داخراو و ته‌نگ. ئه‌وه‌ى ده‌مێنێته‌وه‌ پوخته‌ و ڕێك و پێكه‌. سه‌عات سێ به‌ره‌و دوورگه‌ى كۆس ده‌ڕۆین.


ئەم بابەتە 251 جار خوێندراوەتەوە