viber_image_2021-10-08_04-17-53-482.jpg

تا ئێستاش هەڵەبجە بەدیار شەهیدبوونی خۆیەوە وەڵامی جەلیزادەی نەداوەتەوە

شرۆڤەیەك بۆ شیعری (مەولەوی شوشە لە پەنجەرەی شیعر دەگرێتەوە)

 

گۆریان هەڵەبجەیی

 

هەر لە سەرەتای ئەم پرۆژەیەمەوە لەو ڕۆژە ترسام كە ڕێم دەكەوێتە بەر شرۆڤەكردنی یەكێك لە دەقە شیعریەكانی قوبادی جەلیزادە، پێم وابوو دەستبەكاربوونم لەو نووسینە دووبارەنەبوونەوەی بەردەكەی سیزیفە و گەیاندنێتی بە لوتكەی كێوەكە، بەڵام بۆ ئەوەی بگەمە ئاكامێك و لۆژیكیانە بێت، دەبوو هەر بەردەكەم لە كۆڵ بگرتایە و لەوێوە واتە لە لوتكەوە بانگی جەلیزادە بكەم و پێی بڵێم وەرە و لێرەم ئەم جارەیان باسی میتۆلۆژیات بۆ ناكەم. هەر بەڕاستی گەشتمە مەبەستەكەم و لە هەڵەبجە ئەم جارەیان شكستی بەردەكەی سیزیف دووبارە نابێتەوە. شیعری قوباد لە ڕووی بڕگەوە ئەگەر هایكۆ نەبێت، ئەوا لە ڕووی سروشت و بڕگەكانەوە پێیەكی لە وێیە، بەفر و باران و شنە و چۆم و ڕەز و باخ و دۆڵ و نشێوی سەوزی سروشت و لەوێوە بۆ ڕەزبەر و جۆزەردان و پوشپەڕ و گەڵاڕێزان و بە ستنەوەی بە گەردون و میتافیزیكا و حزوری ژن وەك كائینێكی مرۆیی و ستاتیكی و كاریگەر، هەموو ئەمانە دەمانباتەوە بەر حەرەمسەرای پرسیارە وجودییەكان.

 

١

ئەوەی تایبەت بێت بە شرۆڤەی شیعری (مەولەوی شوشە لە پەنجەرەی شیعر دەگرێتەوە)، دەبینین شاعیر لە بەرانبەر چەمكی مردن و كۆژانی شارێك و زریكەی مرۆڤەكان بێ جیاكاری نێوانیان لە ڕەگەز و تەمەن و ئایدیا و دەخالەتیان لە ڕووداوەكان، وەك گۆرانی شاعیر دەڵێت چەفچڕینیەتی و دەبێتە مەخلوقێكی نۆستالیژی و تەپوتۆزی جەنگە بێئامانەكان شەڵاڵی دەكات لە شیعریەت. گرنگە لە شرۆڤەی ئەم دەقەدا دوو كۆدی گەورە و مەبەستتدار بكەینەوە و لەوێوە كلیك لەسەر هەموو ئایكۆنەكان بكەین و بزانین چۆن شاعیر ئاوێزانی دەقەكەی دەبێت:

١- قوباد سەرەتا لە ڕێگەی مەولەوی عاریف و زاهید و شاعیرەوە (مەولەوی/ شوشە/ شیعر) سیانەیەكی هارمۆنی، مەولەوی سەرچاوەی ئیلهام، شوشە ڕووداوە و بەرئەنجام، شیعر خودی هەڵەبجە و لێكەوتە وردوخاشبووەكە، پارچە شوشەكان دەبنە شیعر و مروارییە ڕژاوەكانی مەولەوی و قوبادیش دەبێتە ئەو كاراكتەرەی كە هەموو ئەم ئەركە قورسانە لەئەستۆ دەگرێت.

ئەو هەر لە سەرەتاوە پڕە لە ڕاڕایی، پڕە لە گومان، گومانێك بە دووی سەرابی یەقینەوە، جۆرێكی ترە لە جیاوازی لەگەڵ سارتەر (گومان دەمانگەیەنێتە یەقین)، قوباد پرسیاركردن و گومانی لەوێوە سەرچاوەی گرتووە كە سەفەرنامەی ئەم جارەی بۆ مەئوای مەرگ و هیجرەت و گۆڕانی سوڕەكانی ژیان و فیرقەتی خاك و خۆڵ و كانی و ئاسمان و یادەوەرییەكانە.

٢- چەند لاپەڕەیەك پێش ئەم دەقە، دەقێكی كە نووسراوە بە ناونیشانی (مزگەوت ماڵی خودایە)، جەلیزادە دەڵێت ئەم دەقە لەگەڵ ئەو دەقەی تر جمكن. لە دەقی پێشوودا شاعیر پرسیار لە خودا دەكات و پێی دەڵێت تۆ لە كوێیت؟ لەناو مزگەوت واتە لەناو ماڵەكەی تۆ ئەو هەموو تاوانی كۆكوژی و كارەساتانە ڕوودەدات و تۆش بێبەریت لەو تاوانانە. خودا لای شاعیر خودای ئەڤین و جوانییە، خودای گوڵشەن و میهرەبانییە، كەچی مەخلوقەكانی ئەو و بەناوی ئەوەوە تاوان ئەنجام دەدەن.

 

٢

بێم لەوێی هەڵەبجە/ بێم لەوێی/ بێم؟/ یا لە كاروانسەرای مەرگدا/ بە كاروانچیە دەمامكدارەكان دەڵێی:/ تكایە ئەم بارە سێوانە دامەگرن

 

نۆستالیژیای ئەم پەرەگرافە دەمانباتەوە بۆ ئەو ساتانەی كە لە ڕۆژهەڵاتی كوردستانەوە بارە سێویان دەهێنا بۆ هەڵەبجە، ئەم چیرۆكە بەشێكە لە زاكیرەی هەڵەبجەییبوون و لە گشت ئاستەكاندا بوونی هەیە. بێم لەوێیت، یان لە كاروانسەرای مەرگدا (لێرەدا كاروانسەرا بە دوو مانا دێـت، یان بەو مێوانخانانە دەوترێت كە لە ڕێی كاروانچییەكاندا دادەنرێت و كاروانچییەكان پشووی تێدا دەدەن، یان مەبەستی ئەو ڕێگەیەیە كە لە مەریوانەوە دەست پێدەكات و لە هەڵەبجە و شارەزور كۆتایی دێت و دواجار دەیانبەستێتەوە بە گەرمیان و خانەقینەوە) لە هەردوو حاڵەتەكە لە ڕۆژی ژەهربارانەكەوە هەڵەبجە ئیتر نایەوێت بارە سێوەكان داگرن، چونكە مەدلولی سێو ئەوڕۆ گۆڕاوە و سێو دالێكی مەرگئامێزە. لێرەدا سێو خەسڵەتە فەسلەجییەكەی خۆی لەدەست دەدا و باری كاروانچییەكانیش بەهۆی گۆڕانە سەرسامكەرەکەوە بووەتە بۆنی مەرگ و چیدی هەڵەبجە ڕوانینێكی بۆ سێو نییە كە ڕوانینێكی ئەرێنی بێت.

پەرەسێلكەكانی هەڵەبجە/ بە سەری سپی/ بە چاوی شوشە/ بە باڵی پلاستیكی/ بە سیپەلاكی كونكونەوە/ لە هێلكە دەبن

كۆكردنەوەی دوالیزمەكان (پەڕەسێلكە بە حاڵەتە مەئلوفەكەی كە ڕەنگی ڕەشە/ ڕەنگی سپی) (چاوی شوشە/ باڵی پلاستیكی) (سیپەلاك/ كون كون)، دەبینین ژیان بە كۆی گشتی حاڵەتە سروشتییەكەی لەدەست داوە. ڕەنگی ڕەشی قەترانی پەڕەسێلكەكان لە ڕوژی كارەساتە گەورەكەدا سپی.... سپی بووە، ئەوان گیانلەبەرێكن لەم جوگرافیایە چاویان لە جوڵە كەوتووە و وەك مەعدەنێكی شوشە وایە، باڵەكانیان لەدەست داوە و بێبزاوتن و هەروەك پلاستیكێكن و هیچی تر، بە سیپەلاكی كون كونەوە (جەرگی كون كون)، لێرەدا دوو مەبەست هەیە یان مەبەست لەوەیە كە بەرئەنجامی ئەو كارەساتە گەورەیە جەرگیان سپی بووەتەوە و تۆقیون، یان مەبەست لێی ئەوانیش بەركەوتەی كیمیاییەكەن و جەرگیان لەدەست داوە.

بێم لەوێی/ لە وێی هەڵەبجە/ لەوێی بێم/ ئێستاش دارەمەیتەكانت بە سەر شانەوەن/ لە ناشتنی تەرمی گەڵاكان هەر نەبویتەوە

 

٣

بە خوێن نوسینی كێلەكان هەر كۆتایی نەهات/ ئێستاش قازان قەتاران قوڵینگان هەوایی

لە زۆربەی هەرە زۆری ئەم دەقە زەمەن كەوتووەتە دوای ڕۆژانی سەرەتای كارەساتەكە، بگرە لە هەندێ شویندا قسەكردنە لەگەڵ ساتەوەختی ئێستای سێدەیەی دوای ڕووداوەكە، هاوكات لەو پەرەگرافەدا جوگرافیای دەق گۆڕانكاری بەسەردا دێت و ڕەشكردنەوەی سپییەكان فەزایەكی تری هەیە و لە تەواوی ئەم دەقەدا جوگرافیا لە چاوی خوێنەردا بونیادێكی جێگیری نییە و شاعیر چۆن خەیاڵی پەروازی كردبێت، ئاوا بەسەر شاباڵی مەلێكی ئەفسوناویدا بە دەرونێكی كەیلەوە دەیەوێت بێت بۆ هەڵەبجە. جەدەلی ئەم پرسیاركردنە و دووبارەبوونەوەی لای قوباد پاساوی خۆی هەیە، چونكە هاتنی ئەو بۆ هەڵەبجە هاتنێك نییە وەك هەر گەشتێكی ئاسایی، ئەو كە دێت بۆ سەرای مەحشەرێك دێت، دایك و باوك و براو و خوشك و ئازیزان هەر یەكەیان بە فریای خۆشی ناكەوێت. لەو مەحشرەدا ئەوە تەنیا هەڵەبجە خۆیەتی كۆتەڵگێڕی شاری مەرگستانە، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت پێشبینی دەكرێت ڕۆژێك بێت كەسمان بە فریای كەسمان نەكەوین، بەڵام شار وەك خاك و دار و دەوەنی دەبێتە ئەو تاكە فریادڕەسەی كە دەمرین لەناو دڵی ئەودا دەنێژرێین، كە بریندار دەبین بەسەر سینەی ئەوا گوزەر دەكەین، كە دەربازیش دەبین تاكە دڵ نەوامان ئەوە و كەسی تر نا. (بێم لەوێی یان تا هەنوكە خۆت و خۆت و هەر بە تەنێ دارەمەیتەكانت بەسەر شانەوەن)، بەسەرشانەوەبوونی دارەمەیت بینینێكی عورفیانەی مردنە، بەڵام ئەوانەی لە هەڵەبجە شەهید بوون، بێ شۆردن و بێ كفن و بێ تەڵقین و بەكۆمەڵ ئەسپەردە كران. قوباد كە دایەلۆگەكەی لەگەڵ جوگرافیایەكدایە پێی دەوترێت هەڵەبجە، دیارە ئەوە سروشتی خودی ئەو شارەیە، ئەو دێت مرۆڤ و سروشت هارمۆنی دەكات و دەڵێت لە ناشتنی تەرمی ئازیزانت لێ نەبویتەوە؟ جارێكی دیكە دەق دەڕواتەوە سەر ئەو ڕاستەهێڵەی كە فەزای گشتییە و قسە لەسەر نووسینی كێلی شەهیدەكان دەكات و كە پێی وایە ئادرەسەكانیانت بە خوێن نەنووسیوە؟ قوباد بارگە و بنەی دەباتەوە بۆ لای مەولەوی و ژەهربارانی شار دەبەستێتەوە بە مەرگی عەنبەر خاتوونی هاوسەری، (قازان قەتاران قوڵینگان هەوایی)، ئەم دوو نیوەدێڕە شیعرەی مەولەوی لە دیوانەكەیدا نییە، پیرەمێردی شاعیر لەو كتێبەی تایبەتە بە شرۆڤەی شیعری مەولەوی هێناوێتی:

قازان قەتاران قوڵینگان هەوایی/ حەیفە باڵاكەت شۆ بە تەنیایی

خوێندنەوە بۆ ئەم دوو نیوەدێڕە شیعرە لە بەرامبەر دوو ئەگەردایە، یەكێكیان پێی دەوترێت خوێندنەوەیەكی سۆرانیانە، كە ئەو ڕۆژەی عەنبەر خاتوون مردووە لەناو ئاوایی ژنان قازانەكانیان ڕیز كردووە و چێشتی تەعزیەكەیان لێ دەنا، لەوبەر ئاواییش پیاوان قوڵینگەكانیان (زەنگن) بەرز كردووەتەوە و گۆڕی عەنبەر خاتوون هەڵدەكەنن، لە نیوەدێڕی دووەمدا حەزرەتی مەولەوی هێژێ‌ حەیفە باڵای عەنبەر خاتوون شەو بە تەنیایی. ئەمەش دەمانگەیەنێتە ئەو ڕایەی مێژووی مەرگی عەنبەر خاتوون هاوزەمان بووە لەگەڵ كۆچی قازەكان بۆ گەرمیان، یان بە پێچەوانەوە. خوێندنەوەیەكی تر هەیە پێی دەوترێت خوێندنەوەی هەورامیانە و عاریفانە كە بەم جۆرەیە:

سروشتی قاز وایە كە ڕەگەزی نێر و مێ بە جووت سەفەر دەكەن، ئەگەر تەنیا بوون كەواتە یەكێكیان مردووە، وێنەكە ئاوایە قاز و قوڵینگەكان ڕیزیان بەستووە بۆ كۆچ، بەڵام مەولەوی و عەنبەر ئەم جارەیان بە تەنێ كۆچ دەكەن، ئەم هەر لە تاوەگۆزی و یاریش بۆ ئەبەد سەفەر دەكات و مەولەوی دەڵێت ئیتر حەیفە بۆ باڵای كە شەوانە تەنیایە. قوباد بە سودوەرگرتن لەم شیعرە گوزارشت لەو دەردی فیرقەتە دەكات لەنێوان هەڵەبجە و شەهیدانی كارەساتەكە، مەولەوی دەبێتە هەڵەبجە و شەهیدانیش عەنبەر خاتوون، بەڵام لەبەر ئەوەی نە مەرگی هەڵەبجەییەكان ئاسایی بوو، نە مەراسیمی ناشتن و پرسە، هەربۆیە لێكدانەوە هەورامییەكە لە كۆتاییدا ڕاست و دروست و بەجێ دەردەچێت.

چۆلەكەكانی هەڵەبجە/ بن باڵیان پڕ لە ڕاوكەر و/ هەناسەیان پڕ لە قەفەس/ ئەوان ناچنەوە سەر دارستان و/ لەگەڵ كەروێشكەی گوڵەگەنمدا/ هەڵنافڕن

قوباد هەروەك چۆن ژن بە هەمیشەیی لە دەقەكانیدا حزوری هەیە، ئاوا گەڕانەوەی بۆ سەردەمی مناڵی و بەرائەتی میوە كاڵەكان حزوری هەیە، جا وەرە ئەو مناڵە هێلانەكەی بڕوخێ و پەڕەكانی لێكرێتەوە و دەنوكەكانی بقرتێ و پەڕاگەندە ببێت، ئەوڕۆ مناڵەكانی هەڵەبجە ئەو كائینەی ڕاوی ڕۆحیان دەكات لە بنباڵی ئەواندایە، هەناسەیان لێ قاچاخە، لەنێوان ئەوان و ژیاندا ئازادی بەرتەسك بووەتەوە و دارستانیان لێ بووەتە جەهەنم و ئیدی لەگەڵ هەر لەرەیەكی گوڵەگەنمێگدا ئەوان هەڵنافڕن، چونكە ژەهرخوارد كراون و بوونەتە چۆلەكەیەكی بێ باڵ... بێ فڕین... بێ جریوە....هتد. لێرەدا قسەكردن لە چۆلەكە و باڵندەكان قسەكردنە لە مناڵێتی و ئەو شەریحە ئەرخەوانییەی جەنگ هاتوو هەموو شتێكی شێواند، جەنگ ئەوانی كردە بەشێك لە گۆڕانكارییەكان.

 

٤

هەڵەبجە بێم لەوێی/ لەوێی بێم

بێم لەوێی/ یا سەرقاڵی جیاكردنەوەی/ ئەسپی شەهید و/ پشیلەی شەهید و/ درەختی شەهیدیت/ یا سەرگەرمی تێكەڵكردنەوەی/ كانی دابڕاو و.... ڕوباریت؟/ گەڵای هەڵوەریو.... درەختیت؟/ شاباڵی هەڵفڕین و ئاسمانیت

كاتت هەیە هەڵەبجە دیدەنیت بكەم؟ ئەمێستاكە دەق دوالیزمەیەكی خستووەتە ڕوو و دەیەوێت هەموو ئەو گیانلەبەر و دروستكراوانەی كە ژەهرخوارد كراون، هەریەكەیان بەپێی نەرێتی پەیڕەوكراوی خۆی جیا بكاتەوە، بە نموونە ئەسپ و پشیلە و درەخت لە شەهید بوون، كەچی لە قۆناغی دووەم كانی دەگەیەنێتەوە بە ڕووبار و گەڵا بە درەخت و شاباڵی فڕین بە ئاسمان. دەبینین لەم پەرەگرافەدا سروشت و گیانلەبەرانی دیكە بێجگە لە مرۆڤ گوزارشتی لێكراوە، چونكە ڕووداوە گەورەكە بە تەنها ڕووداوی مەرگئامێزی مرۆڤ نەبوو، نا..... نا ئەو ڕۆژە پرۆسەكە پرۆسەیەك بوو كۆمەڵكوژ گیاندار و بێگیان، زماندار و بێزمان، گەورە و بچوك....هتد، سەراسیمە بووبوون و لە هەر ئان و ساتێكدا چاوەڕوانی مەرگ بوون.

بێم لەوێی هەڵەبجە/ لەوێی/ لەوێی بێم؟/ یا دەنوكی چۆلەكەیەك پڕ دەكەیتەوە/ لە فوی ئومێد/ هەڵەبجە لەوێی؟/ یا لە نەخۆشحانەیەكی نەخۆشدا

 

٥

ڕۆح دەچۆڕینەتەوە لەشی سمۆرەیەك/ كە لە ڕۆژی ژەهرەوە/ نەیپەرژاوەتە ماچكردنی/ گەردنی گوێزێك؟

هەروەك لە پەرەگرافەكەی پێشوودا هاتبوو، قوباد وەک نالی دەیەوێت بڵێت ئایا هەڵەبجە گەڕاوەتەوە ناو ژیانی ئاسایی خۆی؟ بووەتەوە بە هەڵەبجەكەی جاران؟ هەناسە دەداتەوە بە ژیان؟ ڕۆح دەبەخشێتەوە بەو گیانلەبەرانەی كە لە ڕۆژی ژەهربارانەكە فەریكە گوێزێكیان ماچ نەكردووە؟ ئاخۆ هەڵەبجە ژانی ڕۆژانی ژەهرەكەی دەهێڵێ بیپەرژێتە سەر ئەوەی پڕ بە سینەی خۆی و بە ئازادی هەناسە بدات؟ بەڕاستی ژەنینی ئەم ئاوازە لەسەر دوو وەتەری مەرگ و هیوا و بوژانەوە، لەنێوان زەردەپەڕ و دارئاوسان، لەنیوان شیوەن و نەشوەی دڵەكان، ئەم دوو حاڵەتە هەردوكیان فاكتێكی واقعین و هەردوكیان لەناو قۆزاخەی شیعریدا بەرجەستە بووە و دەق لەگەڵ خوێنەرەكانیدا بە یەك ڕیتم ناڕوا و خوێنەر بە ئاوێتەبوون لەگەڵ قەسیدەكەدا ماندوو دەبێت، بەڵام دەهشەتێكی ئەفسوناوی هەیە.

ماكەروێشكەكانی هەڵەبجە/ نەچونەتەوە سەر بەرماڵ

لە ڕۆژی ژەهرەكەوە ڕەگەزی مێینەی هەڵەبجە كە (ماكەروێشكەكان) نوێنەرایەتی دەكات، لە ڕۆژی ژەهرەكەوە نەچوونەتەوە سەر بەرماڵ، لێرەدا دەق بەتەنها كاری لەسەر ئەو مەخلوقانە نەكردووە لەسەر زەوین و وەك تەنێكی بینراون، بەڵكو هاتووە ئەو ڕەگەزە مێینانەی كە لەبەرئەنجامی ژەهرەكە سكەكانیان لەدەست دا و بێناونیشان سەریان نایەوە، وەك شیعر دێنێتە سەر باس و دەڵێت لەو ڕۆژەوە نەهاتوونەتە سەر بەرماڵ.

 

٦

لەوێی هەڵەبجە/ لەوێی بێم/ بێم لەوێی/ ئەی لە كوێی كەسەكەم/ چاویلكە دابەش ئەكەیت/ یا دارشەق؟/ یا پێنج هەزار دارشەتڵی تەنیایی/ دەچێنیت؟

كاتێ بە تێڕامانەوە ئەم دەقە دەخوێنیتەوە، هەڵەبجە شارێكی زۆر گوناحە، فشاری زۆری لەسەرە، ئەگەری خۆكۆكردنەوە و هەستانەوەو و ڕاوەستان لەسەر پێكانی خۆی بەڕاستی ئەستەمە، كەچی قوباد هەستیارانە بەناو ئەو تووناوتوونا گوزەر دەكات، لە كاتێكدا تا كۆتایی دەقیش نایەتە هەڵەبجە، هەر لە قۆناغی ڕوخسەت و پرسیاركردنە. ئەوەتا لەنێو ئەو هەموو ڕاڕاییەدا ئەو هەموو دوالیزمانەی كۆكردووەتەوە كە خودی دەق نییە، خودی شاعیریش نییە، كتومت ڕۆژی ژەهرەكەیە. ڕەنگە لەوێڕا هەڵەبجە ئێستا بینین (چاویلكە) بداتەوە بەو چاوانەی كە بینینیان لەدەست داوە، دارشەق بداتەوە ئەو كەسانەی لە ڕۆشتن مەحرومن، یان لەبری ڕۆحی هەر شەهیدێكدا نەمامێ دەنێژێ و سیمبولێك دەبێتەوە بە جێگرەوەی ڕۆحی ئازیزانی و ژیان ئاسایی دەبێتەوە، ژینگەی ژەهراوی پاكژ دەبێتەوە.

هەڵەبجە لەوێی/ لەوێی هەڵەبجە/ بێم لەوێی؟/ یا خەریكی/ ژیركردنەوەی گریانی لە باوەشی دوكەڵا/ خڕكردنەوەی خۆڵەمێشی ڕەشكێنەی/ لە چاوی ئاگرداندا؟/ لێكردنەوەی گەردنی هەناریت/ لە پەتی سێودا؟

ئەوە چییە وا لە شاعیر دەكات بە هەمیشەیی ئەم پرسیارە بكات و بزانین ئایا هەڵەبجە هەر بەڕاستی حزوری هەیە؟ ئەو حزورەی ئارژێنی شیعر بێت نەك وەك ئەدۆنیس دەڵێت (زمانی ئاسایی زمانی ڕوونكردنەوەیە، بەڵام زمانی شیعر زمانی ئاماژەیە)، بەم پێیە هەڵەبجەی خۆشمروەت و ئەهلی سەفا ئێستا بووەتە كاولستان، هەردوو زەمەنەكە كاتێك ئۆخژنی شیعر دەبێت و قوباد دەبێتە پەژاكی شیعر، پەژاک بەو باڵندەیە دەوترێت كە لە كاتی گەرمیان و كوێستان دەكەوێتە پێش هەموو باڵندەكان و ڕێبەرایەتییان دەكات. ئەوكات هەڵەبجە ئایا خەرێكی ژیركردنەوەی گریانە یان خڕكردنەوەی خۆڵەمێشی ڕەشكێنە، یا لێكردنەوەی گەردنی هەنار، ئەم سێ وێنەیە وەك فۆرمالیستەكان دەڵێن بەكارهێنانی وێنە و وشەی سادەیە و جارێكی تر دونیایەكی تر دەخوڵقێنێ.

 

٧

بە چیەوە خەرێكی/ لەوێی بێم/ بێم لەوێی؟/ یا لە گەڵ مەولەویدا/ شوشە لە پەنجەرەی شیعر دەگریتەوە؟/ ڕەحلەكانی مەكتەب ڕیز دەكەیتەوە؟/ تەختەڕەش بە دیوارا دادەكوتیتەوە؟/ تەباشیری خوێنین/ دەدەیتەوە دەست مامۆستا؟

تا ئەم ساتەوەختە تەنها خودی هەڵەبجە نەبێت بە مانا گشتییەكەی، دەبینین بێجگە لە مەولەوی و عەنبەر خاتوون كاراكتەری تر بەدیار ناكەون، دەق هەڵەبجە و مەولەوی كردووەتە دوو هێڵی هاوتەریب، هەر لە ناونیشانەكەوە تا دەگاتە عەنبەر خاتوون و وێنەیەك لە شیعری مەولەوی، هەموو ئەمانە دەمانگەیەنێتە ئەوەی كە قوباد لە ئاسمانی شیعری شاعیرێكەوە دەیەوێت بێتەوە ناو شاری ژەهربارانكراو. ڕوخسەت هەیە بێم؟ ڕەنگە ئێستا لەگەڵ حەرزەتی مەولەوی ئەو شوشە شكاوانە كۆكەنەوە، یا سەیر بكەن كە هەر یەكەیان وێنەیەكی تراژیدی شارێكن، یا ڕەنگە شەڕ لەگەڵ ئەو قەدەرەتدا بكەیت و ڕەحلەكان ڕیز بكەیتەوە، یا تەختەڕەشەكان هەڵواسیتەوە و تەباشیرە خوێناوییەكان دەدەیتەوە دەست مامۆستا و هەڵەبجە دەكەیتەوە بە ناوەندی زانست و مەعریفەت.

 

٨

یا لە قەراغ ڕوبارێكدا كزكز دانیشتوی و/ ترس لە ماسیە زراو ڕژاوەكان دەردەكەیت؟/ ڕوناكی بە قرژاڵە كوێرەكان دەبەخشیتەوە؟/ بۆقە لاڵەكان فێری گۆرانی ئەكەیتەوە؟

لێرەوە تێدەگەین هەڵەبجە ئەو گەردوونە وێرانەیەیە لە ڕووی تەن و ماددە و جەستەوە زەبری گورچكبڕی بەركەوتووە، سروشت و مرۆڤ و ژیان و هەموو كەینونەكانی تر كائینەكەی جاران نین و ئەوان بەر بوركانێكی گەورە كەوتوون داروبەرد و كانی و ڕووبار و هیچ شتێكی تری بەسەر یەكەوە نەهێشتووەتەوە. لەناو ئەم هەموو دیمەنە وەحشەتناكانەدا لە دید و ڕوئیای قوبادەوە بڕوای وایە و دەڵێت هەڵەبجە لەوێیت، یان لە كەنار ڕوبارەكاندا بە دڵی مەحزونەوە دانیشتویت و ئەو ماسیانەی زراویان لەبەرئەنجامی تەفینەوەكان و ژەهراویبوون و زریكەكاندا تۆقیوە ترسیان دەگریتەوە، مەدلولی ماسییەكان ئەگەر مناڵ بێت هەروەك چۆن لە هەندێ شوێندا ئەم دالەی بە جۆرێ تر ئینشا كردووە ئەوا دروستی دروستە، خۆ ئەگەر گەورەكردنی سنوری تاوانەكە بێت كە هەموو گیانلەبەرەكانی گرتووەتەوە وەڵا ئەویش هەر دروستە. لەناو گیاندارە ئاوییەكاندا تەنانەت لەسەر وشكانیشدا قرژاڵ بەوە ناسراوە جوانترین چاوی هەیە، هەڵەبجە مەحكومە بەوەی كە بینایی بۆ چاوەكانی ئەوانیش بگەڕێنێتەوە، یا فراوانتر بڵێم گەڕانەوەی بیناییە بۆ چاو بەمانا مەئلوفەكەی.

 

٩

قوباد نووسەری یەكەم دەق نییە دەوروبەر ڕۆڵیان نەبووبێ لەو ڕاچڵەكینە و بە قەولی عورفی زنجیرەی خەیاڵی نەبچڕابێت، من ئێستا ئەم دەقە شرۆڤە دەكەم هەستیارم بەوەی لە كوێدا نەشاز هەیە، ڕێك وەك مۆسیقارێك كە چۆن تۆنەكان و مەقامەكان دەناسێتەوە، ئاوام و لەو زیرەكیەش تێدەگەم كە دەق بلیمەتانە دێتەوە سەر هێڵە گشتییەكە. دەمەوێت لێرەدا بڵێم ئەم دەقە پڕە لە هێما، هێماش سروشتی وایە لەبری شتێكی ترە و ئەركێكی دوانەیی هەیە و ڕەگەز و خەیاڵی شاعیرە و خاوەن ئەركێكی دوانەییە، لێرەشدا نووسەری دەق هەروەك لە چەند شوێنێكی تردا ئەو شێوازەی بەكارهێناوە، دێت و ئەو سمۆرانەی لە ڕۆژی ژەهربارانەكەدا بوونە بەركەوتەی جەنگ و بەشێك لە جەستەیان لەدەستدا بێ ئەوەی نێوی هەڵەبجە هاتبێت دەڕۆنەوە بەر خوێندن.

بێم لەوێی/ لەوێی بێم هەڵەبجە/ بێم لەوێی؟/ نا خۆت هیلاك مەكە/ بە نزای فرمێسك و/ بە گریانی گەرم/ عومەری خاوەر و كۆرپەكەی/ لە ئامێزی یەكتریدا ناترازێن/ بە گوێم بكە/ لە تاكە گۆڕێكدا بیانێژە/ هەڵەبجە

وەزیفەی هەڵەبجە تا ئەم ساتەوەختە گەڕانەوەی ژیان و هیممەت بووە بۆ حاڵەتی ئاسایی، لەم پەرەگرافەدا دەق بە هەڵەبجە دەڵێت خۆ ماندوو مەكە و دڵنیایی دەداتێ كە عومەری خاوەر و كۆرپەكەی جیا نابنەوە و پێكڤە دەنێژرێن، سەرباری ئەوەش فۆرمێكی ڕیالیستی هەیە و خوێنەر لەو شەڕە بێئامانەدا نییە بۆ تێفكرین و ئیشتیاقی شیعری. ئەم دیدەی قوباد دەمانباتەوە سەر هەمان ویست و ئیرادەی عومەری خاوەر لە دواساتەكانی ژیان تەمەنی خۆی و نەوەكانی لە پریاسكەیەكدا پێچایەوە و سەری بێنازی بۆ هەتاهەتایە هەڵگرت.

 

١٠

سەیر كە هەڵەبجە/ هەڵەبجە سەیركە/ لە شانەی ڕێكخستنی یەك حیزبدا/ دوو شەهید بە یەكەوە دانویان ناكوڵێ/ ئێستا لە ڕوباری یەك حیزبدا/ جەللاد و شەهید/ بە یەكەوە ئاو دەخۆن

كات لەم پەرەگرافەدا ڕوونە و دوای ڕاپەڕینە، ئێستا دونیای ئاشوبگەرا و جەهلە و شەهیدەكان دابەش بوون، شەهیدەكان پێكەوە هەڵناكەن، لیست و ناوی شەهیدەكان هەریەكیان سەر بە گرد و سەر بە قەڵەمڕەوی و سەر بە هەرێمی جیاوازن، هەر یەكەیان باسی شكۆ و قامی قیامەتی خۆیان دەكەن، شەهید نەیاری شەهیدە، جەللاد و شەهید پێكەوە تینوێتییان دەشكێ.

چی كۆ ئەكەیتەوە هەڵەبجە/ چی كۆ ئەكەیتەوە/ پەڕەی هەڵوەریوی نێرگز/ لەناو ئینجانەی شیعردا/ سۆمای ڕژاوی كانی عاشقان/ لە داوێنی باوبۆران و بەفردا/ چی كۆ ئەكەیتەوە؟

ئەمێستاكە چی كۆ دەكەیتەوە؟ پێشهاتەكان خراپی خراپن، لەناو ئینجانەكانی ژەهرادا پەڕەكانی نێرگز كۆ دەكەیتەوە؟ چاوە عاشقانەكەی كانی عاشقان لەنێو بەستەڵەك و كڕێوەدا كۆ دەكەیتەوە؟ لێرەدا شاعیر پێی وایە هەڵەبجە شەڕ لەگەڵ مەحاڵدا دەكات چی كۆ دەكەیتەوە؟ لە كاتێكدا جەللاد و شەهید بوونەتە هاوڕێ.

 

١١

دەزانم لانكێكت دۆزیوەتەوە، كۆرپەكەیت لێ ونە/ دەزانم گۆچانێكت دۆزیوەتەوە، دەستەكەیت لێ ونە/ دەزانم گەردانەیەكت دۆزیوەتەوە/ گەردنەكەییت لێ ونە

كۆكردنەوەی ئەم چەند دوالیزمە نامەئلوفە لانكەی بێ كۆرپە، گۆچانی بێدەست، گەردنی بێگەردانە، ئاپۆڕەی كارەساتێكە لە هەندێ پەرەگرافەكانی تردا كاری لەسەر سروشت و گیانلەبەرەكانی تر كردووە، بەڵام ئەم جارە مرۆڤ بووەتە سەنتەر و دیمەنەكان پەیوەندی بە مرۆڤەوە هەیە، ئەم كۆتاییە یەئسی پێوە دیارە و هەڵەبجە لە ماڵەكەی خۆیدا دڵی بریندار دەكرێت، پارچەكانی جەستەی لە وڵاتەكەی خۆیدا نادۆزرێتەوە، ئەو لانكەی ئێستا تیایدایە كۆرپەكان ونن، دەستەكان ونن، گەردنەكان ونن.

هێرۆشیما وتی:/ هەڵەبجە/ زامارترین خوشكی منە/ خنجیلەترین/ تەنیاترین كچی ژەهرە

دووبارەبوونەوەی ئەم دەرچونە لە ڕیتمی دەقدا وا لە خوێنەر دەكات جۆرێ لە خولقەتی بۆ دروست بكات و ئیتر ئەم چین و ماچینە ئاسایی بێتەوە لای و سەرسەختییەكەی قوباد وا لە خوێنەر دەكات ئەو بچێت بۆ مەزرای شاعیر نەك بە پێچەوانەوە. هەڵەبجە و هێرۆشیما دەستەخوشكی یەكن، ئەمەی قوباد گوزارشتی لێ دەكات ڕاویەكە و لەسەر زمانی هێرۆشیمایە، هێرۆشیما بە خوشكە خنجیلانەكەی دەڵێت ئێمە هەردووكمان ئەو دوو خوشكە تەنیایەین كە ژەهرزەدەین، ئەو دێت و لە ڕێگەی (تخیل)ەوە قسەیەك لەسەر زمانی هێرۆشیما دەكات و دیدێك ئارگۆمێنت دەكات، كە لە ڕووی مرۆڤایەتییەوە گرنگە و لە ڕووی نەتەوەیشەوە پێویستە.

 

١٢

بێم لەوێی/ لەوێی بێم هەڵەبجە لەوێی؟/ یا بە نیازیت/ بە بەرماڵی برینەوە سەر لە خوا بدەیت؟/  یەقەی پێغەمبەران راتەكێنیت؟/ بە فریشتەكانی شەڕی بەدر بڵێی:/ بۆ لە (16/ 3) دا فریای/ منداڵە موسوڵمانەكانی من نەكەوتن؟

ئەم خەسڵەتگەراییەی قوباد لە ئەزمونی شیعریدا، كە دروستكردنی پرسیار و گومان و ڕاچەنینە. لەم دەقەدا دایەلۆگ لەگەڵ بەشە شەهیدبووەكەی هەڵەبجە دەكات، بە نیازیت سەرێ لە خودای مەزن بدەیت؟ بە دڵێكی پڕ حیشمەتەوە یەخەی پێغەمبەر بگریت و بەو فریشتانەی بەدر كە هاتن شورایەكیان دروست كرد بۆ پاراستنی ئەسحاب، پێیان دەڵێت چما بە فریای منداڵە موسوڵمانەكانی من نەكەوتیت؟ 

بێم لەویێ/ لە وێی بێم/ بێم لەوێی؟/ یا بە دیار شەهیدبوونی تریفەی ژیانەوە/ دەستت كردوەتە ملی تەنیایی و/ ژەهر ئەكێشیت/ بێم لەوێی كەسەكەم/ بێم لەوێی؟ بێم

كۆتا پەرەگراف هێمایە بۆ ئەو بێهیواییەی كە هەڵەبجە كەوتووەتە ناو ئۆقیانووسەكەی، بێم (كەسەكەم) ئەم وشەیە نازانم چەندێ لە شوێنەكانی تری كوردستان بەكاردەهێنرێت، بەڵام لە هەركوێ‌ بوترێت ئەم وشەیە وشەیەكی هەڵەبجەییانە و جافیانەیە، هێشتا هەر لە پرسیاردام هەڵەبجە بۆ ئەوەی ڕوخسەتت لێ بخوازم، ئایا شەوگارت هەر تارە و تریفە و مانگی تابانت شەهید بووە و خۆت و خۆت دەستت كردووەتە ملی تەنیایی. قوباد دەیەوێت پێمان بڵێت هەڵەبجە لەنێوان دەریا سوێر و شیرینەكدا سەراسیمە بووە و نە ڕەوایە لە بەشە سوێرەكە بخوات، نە دەهێڵن لە ئاوە شیرینەكە بخوات.


ئەم بابەتە 69 جار خوێندراوەتەوە