viber_image_2021-10-14_02-53-13-566.jpg

بزانن چۆن بە چیرۆكەكانم تۆڵەی میللەتەكەمتان لێ دەكەمەوە

سۆزان سەمانچی

نهێنییەكان ئاشكرا دەكات

 

ئەحمەد محەمەد ئیسماعیل

 

سۆزان سەمانچی لە نامەیەكیدا (كە بۆ ئێمەی ناردووە)، باسی ئەو شارە دەكات كە تێیدا لەدایك بووە "دیاربەكر"، نهێنییەكە، كپ و ئارام دیارە، بەڵام لەژێرەوە دەكوڵێ‌، غەمە، ئازارە، عیشقە خۆشەویستییە".

بەڵێ‌، ئەو شار و شارۆچكانەی كاراكتەری چیرۆكەكانی تێدا دەژین، بە بێدەنگی ئازاری لەبننەهاتوویان بەشانەوەیە و لەگەڵ ژیاندا لە ململانێیەكی سەختدا دەستەویەخە بوونەتەوە.

زۆرن ئەو نووسەرانەی كوردستانی باكوور، ژیان و گوزەران و هەڵسوكەوتی دانیشتوانی ئەو بەشەیان، لە ڕۆمان و چیرۆكەكانیاندا ڕەنگی داوەتەوە، بەڵام چیرۆكەکانی سەمانچی شوێنە تاریكەكانی ڕۆشن كردووەتەوە، ناخیان دەخوێنێتەوە، نهێنی ژیانی كەسەكانی ئاشكرا دەكات، لە دیالۆگ و خۆخواردنەوە و بیركردنەوەكانیاندا حەقیقەتەکانیانت بۆ ئاشكرا دەكات.

چیرۆكنووس هیچت پێ‌ ناڵێت، بەڵام كاتێ‌ كە دەبینی كەسایەتییەكان دەترسن، شەرم دەكەن بە كوردی بدوێن، بۆت دەردەكەوێت لە چ بارێكی سەختی سیاسیدا دەژین.

شەڕ و كۆچكردن، گوند سووتاندن، نەورۆز، تیرۆر، دواكەوتوویی، یاخیبوون و ڕوو لە شاخ كردن، بابەتی كۆمەڵە چیرۆكی "لە سێبەری بێدەنگی "Suskunun Golesinde و "چیا ڕووتەكان بەفریان گرتووە" .. لەم دوو كۆمەڵە چیرۆكەدا،  تا جوگرافیای شوێن و زمانی ئاخافتنی كەسەكان، پەردە لەسەر نهێنی ژیانی وڵاتێك لادەدەن، بەتایبەتی دەرگای نهێنییەكانی دیاربەكرمان بۆ دەخاتە سەر پشت: وەرن بڕوانن ئێمە چۆن دەژین و چیمان دەوێت، تۆ دەستبەجێ‌، دووبارە  بێ‌ ئەوەی هیچ بڵێیت، تێدەگەی چ باسە.. دەزانی لە چی دەترسن و بیر لە چی دەكەنەوە، ناچارت دەكات لەگەڵ كەسەكانیدا بیرێك لە چارەیەک بكەیتەوە، ئەوەش ناكەیت، ناچارت دەكات هەناسەیەكی سارد هەڵكێشی.. بۆ دەرخستنی ئەم لایەنە، هونەری گێڕانەوەی شارەزایانە بەكارهێناوە، زۆر بەجوانیش پەی بە نهێنی نووسینی كورتە چیرۆك بردووە. لەخۆڕا و بەبێ‌ مەبەست، كەسەكان دیالۆگ ناكەن، ئەگەر لایەك لە دەروون و ڕووداوی چیرۆكەكەت بۆ ڕوون نەكاتەوە.

سەمانچی لە باسێكیدا لەبارەی ئەزموونی خۆیەوە دەڵێت: "مەترسی ئەوە كەوتە دڵمەوە، كە هەروا لەژێر كاریگەری كەڵەنووسەرەكاندا بمێنمەوە". ئەم ددانپێدانانە كە لە سەرەتای چیرۆكنووسی خۆیدا هەستی پێ دەكات، دەتوانێ‌ هەوڵی خۆقوتاركردن بدات. هەر وەكو خۆیشی ددانی پێداناوە كە چیرۆكە بەراییەكانی دەخوێنیتەوە لە گرنگیپێدانی بە سروشت، هەندێ‌ لایەنی دیكەش كاریگەری یاشار كەمال بە زەقی بە هەندێ‌ لە چیرۆكەكانیەوە دیارە. بەڵام دواتر ڕێچكەی خۆی دۆزیوەتەوە و لەو كۆتە دەرچووە.

هەروەها هەر لە سەرەتای نووسینەوە گوتبووی "گەلۆ تۆ بێژی بتوانم ڕاستی ژیانی خۆم و گەلەكەم لە چیرۆكەكانمدا دەربخەم؟".

ئەوەندەی شارەزای بەرهەمەكانی بم، دەتوانم بڵێم، ئەم ئاواتەی بەدیهێناوە، بەتایبەتی لەو ڕۆمانەی بۆ هەڵەبجە نووسیویەتی و لە گەلـێ‌ چیرۆكی كورتیشدا، لەوانە "ئەندێشە، بەیەكگەیشتن" "دەوروبەر تاریكە" و "ئەو شەوە" "ڕۆژین"، كە بە شێوەیەكی هونەریی باڵا داكۆكی لە ئازادی و مافی ڕەوای گەلەكەی دەكات.

بەگژداچوونی هەژاری و دواكەوتوویی و جەولێكردنە، بەڕەڤانییە لە تاكی كورد، بۆ بەدەستهێنانی مافی ڕەوای خۆی، بەڕاستی ئەو بەڵێنەی بەجێهێنا، كە گوتوویەتی: (ڕاوەستن پێتان نیشان دەدەم، بزانن چۆن بە چیرۆكەكانم تۆڵەی میللەتەكەمتان لێ دەكەمەوە).

ساڵانی هەشتاكان بەتایبەتی دوای دامەزراندنی ڕێكخراوە نهێنییەكانی كورد، بارودۆخی دیاربەكر ئاڵۆز دەبێت، سەمانچی بۆ ماوەیەك لە دیاربەكر نامێنێ‌. زیاتر بەگوڕتر بە نووسین داكۆكی لە گەلەكەی دەكات.

ئەوەی مایەی دڵخۆشی و جێگەی شانازییە، چیرۆك و بەرهەمە بەراییەكانی بە توركی نووسیوە، بەڵام لەم چەند ساڵانەی دواییدا ئیتر بە توركی نانووسێت، چەند ڕۆمان و كۆمەڵە چیرۆكێکی بە كوردی بڵاوكردووەتەوە. تا ئێستا ئەم بەرهەمانەی بەچاپ گەیاندووە:

١- چیا ڕووتەكان بەفریان گرتووە

٢- هێلین بۆنی گەزۆ دەدا

٣- لە سێبەری بێدەنگیدا

٤- ئەو ژن و مێردە، بەبێ‌ ماسكن (بە كوردی).

٥- ئەو خۆشەویستییەی لە هەڵەبجەوە دێت، ڕۆمان (ئەردەڵان عەبدوڵڵا كردوویەتی بە كوردی).

٦- میرزای ڕەبەن (بە كوردی).

٧- شاری مردن (بە كوردی).

 

تێبینی: پێشتر چوار چیرۆكی سەمانچی، لەلایەن نووسەری ئەم بابەتەوە وەرگێڕدراون و لە ڕۆژنامە و  گۆڤارەكاندا بڵاوكراونەتەوە.


ئەم بابەتە 193 جار خوێندراوەتەوە